Narada Purana
102
अध्याय 102 / 167

Book 1 - Adhyaya 103

17 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ17 श्लोक

अध्याय 102

श्लोक 1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे लिङ्गपुराणानुक्रमणीनिरूपणं नाम द्व्युत्तरशततमो ऽध्यायः ब्रह्मोवाच शृणु वत्स प्रवक्ष्यामि वाराहं वै पुराणकम् ।भागद्वययुतं शश्वद्विष्णुमाहात्म्यसूचकम्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthapāde liṅgapurāṇānukramaṇīnirūpaṇaṃ nāma dvyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ brahmovāca śṛṇu vatsa pravakṣyāmi vārāhaṃ vai purāṇakam / bhāgadvayayutaṃ śaśvadviṣṇumāhātmyasūcakam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

O dear one, listen. I shall recount the Varaha Purana1. It is comprised of two parts and it continuously indicates the greatness ofVisnu.

अध्याय 102

श्लोक 2

मानवस्य तु कल्पस्य प्रसंगं मत्कृतं पुरा ।निबबन्ध पुराणे ऽस्मिंश्चतुर्विंशसहस्रके

mānavasya tu kalpasya prasaṃgaṃ matkṛtaṃ purā / nibabandha purāṇe 'smiṃścaturviṃśasahasrake

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

In the course of the incidents of the earlier period, there is the story of Rambha and then that of Durjaya, there¬ after Sraddha Kalpa (the rituals or theSraddha) is described.

अध्याय 102

श्लोक 3

व्यासो हि विदुषां श्रेष्ठः साक्षान्नारायणो भुवि ।तत्रादौ शुभसंवादः स्मृतोभूमिवराहयोः

vyāso hi viduṣāṃ śreṣṭhaḥ sākṣānnārāyaṇo bhuvi / tatrādau śubhasaṃvādaḥ smṛtobhūmivarāhayoḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The narration of the great penance (Mahatapas)-then the origin of Gaurl, Vinayaka, the Nagas, the commander-in- chicf (i.e. Karttikeya) and Aditya (the sun).

अध्याय 102

श्लोक 4

अथादिकृतवृत्तान्ते रंभस्य चरितं ततः ।दुर्जयस्य च तत्पश्चाच्छ्राद्धकल्प उदीरितः

athādikṛtavṛttānte raṃbhasya caritaṃ tataḥ / durjayasya ca tatpaścācchrāddhakalpa udīritaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Thereafter, Agastyagita and Rudraglta are narrated; then the glory of the destruction of demon Mahisa (Buffalo) brought about by the three Saktis.

अध्याय 102

श्लोक 5

महातपस आख्यानं गौर्युत्पत्तिस्ततः परा ।विनायकस्य नागानां सेनान्यादित्ययोरपि

mahātapasa ākhyānaṃ gauryutpattistataḥ parā / vināyakasya nāgānāṃ senānyādityayorapi

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

The story of Mahatapas, then the origin of Gauri, of Vinayaka, of the Nagas, of Senani and of the Adityas,

अध्याय 102

श्लोक 6

गणानां च तथा देव्या धनदस्य वृषस्य च ।आख्यानं सत्यतपसो व्रताख्यानसमन्वितम्

gaṇānāṃ ca tathā devyā dhanadasya vṛṣasya ca / ākhyānaṃ satyatapaso vratākhyānasamanvitam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

of the Ganas, of the Goddess, of the lord of wealth and of the bull; the story of Satyatapas with the stories of vows,

अध्याय 102

श्लोक 7

अगस्त्यगीता तत्पश्चाद्रुद्रगीता प्रकीर्तिता ।महिषासुरविध्वंसमाहात्म्यं च त्रिशक्तिजम्

agastyagītā tatpaścādrudragītā prakīrtitā / mahiṣāsuravidhvaṃsamāhātmyaṃ ca triśaktijam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

then the Agastya Gita and the Rudra Gita are declared, and the greatness of the destruction of Mahishasura, born of the three Shaktis,

अध्याय 102

श्लोक 8

पर्वाध्यायस्ततः श्वेतोपाख्यानं गोप्रदानिकम् ।इत्यादि कृतवृत्तान्तं प्रथमे दर्शितं मया

parvādhyāyastataḥ śvetopākhyānaṃ gopradānikam / ityādi kṛtavṛttāntaṃ prathame darśitaṃ mayā

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

then the chapter on festivals, the story of Shveta and the gift of cows — such events I have shown in the first part.

अध्याय 102

श्लोक 9

भगवद्धर्मके पश्चाद्वततीर्थकथानकम् ।द्वात्रिंशदपराधानां प्रायश्चित्तं शरीरगम्

bhagavaddharmake paścādvatatīrthakathānakam / dvātriṃśadaparādhānāṃ prāyaścittaṃ śarīragam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

Then in the Bhagavaddharmaka, the stories of vows and tirthas, the bodily expiation for the thirty-two offences,

अध्याय 102

श्लोक 10

तीर्थानां चापि सर्वेषां माहात्म्यं पृथगीरितम् ।मथुराया विशेषेण श्राद्धादीनां विधिस्ततः

tīrthānāṃ cāpi sarveṣāṃ māhātmyaṃ pṛthagīritam / mathurāyā viśeṣeṇa śrāddhādīnāṃ vidhistataḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

and the greatness of all the tirthas declared separately, especially of Mathura, then the procedure of shraddha and the like,

अध्याय 102

श्लोक 11

वर्णनं यमलोकस्य ऋषिपुत्रप्रसंगतः ।विपाकः कर्मणां चैव विष्णुव्रतनिरूपणम्

varṇanaṃ yamalokasya ṛṣiputraprasaṃgataḥ / vipākaḥ karmaṇāṃ caiva viṣṇuvratanirūpaṇam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

the description of Yama's world in connection with the sage's son, the ripening of karmas and the exposition of the vows of Vishnu,

अध्याय 102

श्लोक 12

गोकर्णस्य च माहात्म्यं कीर्तितं पापनाशनम् ।इत्येवं पूर्वभागो ऽयं पुराणस्य निरूपितः

gokarṇasya ca māhātmyaṃ kīrtitaṃ pāpanāśanam / ityevaṃ pūrvabhāgo 'yaṃ purāṇasya nirūpitaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

and the sin-destroying greatness of Gokarna is declared. Thus the first part of this Purana has been set out.

अध्याय 102

श्लोक 13

उत्तरे प्रविभागे तु पुलस्त्यकुरुराजयोः ।संवादे सर्वतीर्थानां माहात्म्यं विस्तरात्पृथक्

uttare pravibhāge tu pulastyakururājayoḥ / saṃvāde sarvatīrthānāṃ māhātmyaṃ vistarātpṛthak

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

In the latter part, in the dialogue of Pulastya and the king of the Kurus, the greatness of all the tirthas is given separately at length,

अध्याय 102

श्लोक 14

अशेषधर्माश्चाख्याताः पौष्करं पुण्यपर्व च ।इत्येवं तव वाराहं प्रोक्तं पापविनाशनम्

aśeṣadharmāścākhyātāḥ pauṣkaraṃ puṇyaparva ca / ityevaṃ tava vārāhaṃ proktaṃ pāpavināśanam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

all the dharmas are told, and the holy Pushkara section. Thus the sin-destroying Varaha has been told to you,

अध्याय 102

श्लोक 15

पठतां शृण्वतां चैव भगवद्भक्तिवर्धनम् ।काञ्चनं गरुड कृत्वा तिलधेनुसमन्वितम्

paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ caiva bhagavadbhaktivardhanam / kāñcanaṃ garuḍa kṛtvā tiladhenusamanvitam

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

increasing devotion to the Lord in those who read and hear it. Making a golden Garuda with a sesame-cow,

अध्याय 102

श्लोक 16

लिखित्वैतच्च यो दद्याच्चैत्र्यां विप्राय भक्तितः ।स लभेद्वैष्णवं धाम देवर्षिगणवन्दितः

likhitvaitacca yo dadyāccaitryāṃ viprāya bhaktitaḥ / sa labhedvaiṣṇavaṃ dhāma devarṣigaṇavanditaḥ

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

whoever writes this out and gives it on the full moon of Chaitra to a brahmin with devotion gains Vishnu's abode, praised by the hosts of gods and sages.

अध्याय 102

श्लोक 17

यो वानुक्रमणीमेन्तां शृणोत्यपि पठत्यपि ।सो ऽपि भक्तिं लभेद्विष्णौ संसारोच्छेदकारिणीम्

yo vānukramaṇīmentāṃ śṛṇotyapi paṭhatyapi / so 'pi bhaktiṃ labhedviṣṇau saṃsārocchedakāriṇīm

हिन्दी अर्थ

आपका कल्याण हो। अब मैं अमित तेजस्वी ध्यानमें लगकर सदा मनोवाज्छित लोक प्राप्त व्यासजीके समीप जाऊँगा। करता है।

English

And whoever hears or reads this index also gains devotion to Vishnu, which cuts off worldly existence.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_nAradapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।