Adhyāya 2

प्राणो ब्रह्मेति ह स्माह कौषीतकिस्तस्य ह वा एतस्य प्राणस्य ब्रह्मणो मनो दूतं वाक्परिवेष्ट्री चक्षुर्गात्रं श्रोत्रं संश्रावयितृ यो ह वा एतस्य प्राणस्य ब्रह्मणो मनो दूतं वेद दूतवान्भवति यो वाचं परिवेष्ट्रीं परिवेष्ट्रीमान्भवति तस्मै वा एतस्मै प्राणाय ब्रह्मण एताः सर्वा देवता अयाचमाना बलिं हरन्ति तथो एवास्मै सर्वाणि भूतान्ययाचमानायैव बलिं हरन्ति य एवं वेद तस्योपनिषन्न याचेदिति तद्यथा ग्रामं भिक्षित्वा लब्धोपविशेन्नाहगतो दत्तमश्नीयामिति य एवैनं पुरस्तात्प्रत्याचक्षीरंस्त एवैनमुपमन्त्रयन्ते ददाम त इत्येष धर्मो याचतो भवत्यनन्तरस्तेवैनमुपमन्त्रयन्ते ददाम त इति॥ 1 ॥

prāṇo brahmeti ha smāha kauṣītakistasya ha vā etasya prāṇasya brahmaṇo mano dūtaṃ vākpariveṣṭrī cakṣurgātraṃ śrotraṃ saṃśrāvayitṛ yo ha vā etasya prāṇasya brahmaṇo mano dūtaṃ veda dūtavānbhavati yo vācaṃ pariveṣṭrīṃ pariveṣṭrīmānbhavati tasmai vā etasmai prāṇāya brahmaṇa etāḥ sarvā devatā ayācamānā baliṃ haranti tatho evāsmai sarvāṇi bhūtānyayācamānāyaiva baliṃ haranti ya evaṃ veda tasyopaniṣanna yācediti tadyathā grāmaṃ bhikṣitvā labdhopaviśennāhagato dattamaśnīyāmiti ya evainaṃ purastātpratyācakṣīraṃsta evainamupamantrayante dadāma ta ityeṣa dharmo yācato bhavatyanantarastevainamupamantrayante dadāma ta iti

अथात एकधनावरोधनं यदेकधनमभिध्यायात्पौर्णमास्यां वामावास्यां वा शुद्धपक्षे वा पुण्ये नक्षत्रेऽग्निमुपसमाधाय परिसमुह्य परिस्तीर्य पर्युक्ष पूर्वदक्षिणं जान्वाच्य स्रुवेण वा चमसेन वा कंसेन वैता आज्याहुतीर्जुहोति वाङ्नामदेवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्द्धां तस्यै स्वाहा चक्षुर्नाम देवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्द्धां तस्यै स्वाहा श्रोत्रं नाम देवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्द्धां तस्यै स्वाहा मनो नाम देवतावरोधिनी सा मेऽमुष्मादिदमवरुन्द्धां तस्यै स्वाहैत्यथ धूमगन्धं प्रजिघायाज्यलेपेनाङ्गान्यनुविमृज्य वाचंयमोऽभिप्रवृज्यार्थं ब्रवीत दूतं वा प्रहिणुयाल्लभते हैव॥ 3 ॥

athāta ekadhanāvarodhanaṃ yadekadhanamabhidhyāyātpaurṇamāsyāṃ vāmāvāsyāṃ vā śuddhapakṣe vā puṇye nakṣatre'gnimupasamādhāya parisamuhya paristīrya paryukṣa pūrvadakṣiṇaṃ jānvācya sruveṇa vā camasena vā kaṃsena vaitā ājyāhutīrjuhoti vāṅnāmadevatāvarodhinī sā me'muṣmādidamavarunddhāṃ tasyai svāhā cakṣurnāma devatāvarodhinī sā me'muṣmādidamavarunddhāṃ tasyai svāhā śrotraṃ nāma devatāvarodhinī sā me'muṣmādidamavarunddhāṃ tasyai svāhā mano nāma devatāvarodhinī sā me'muṣmādidamavarunddhāṃ tasyai svāhaityatha dhūmagandhaṃ prajighāyājyalepenāṅgānyanuvimṛjya vācaṃyamo'bhipravṛjyārthaṃ bravīta dūtaṃ vā prahiṇuyāllabhate haiva

अथातो दैवस्मरो यस्य प्रियो बुभूषेयस्यै वा एषां वैतेषमेवैतस्मिन्पर्वण्यग्निमुपसमाधायैतयैवावृतैता जुहोम्यसौ स्वाहा चक्षुस्ते मयि जुहोम्यसौ स्वाहा प्रज्ञानं ते मयि जुहोम्यसौ स्वाहेत्यथ धूमगन्धं प्रजिघायाज्यलेपेनाङ्गान्यनुविमृज्य वाचंयमोऽभिप्रवृज्य संस्पर्शं जिगमिषेदपि वाताद्वा सम्भाषमाणस्तिष्ठेत्प्रियो हैव भवति स्मरन्ति हैवास्य॥ 4 ॥

athāto daivasmaro yasya priyo bubhūṣeyasyai vā eṣāṃ vaiteṣamevaitasminparvaṇyagnimupasamādhāyaitayaivāvṛtaitā juhomyasau svāhā cakṣuste mayi juhomyasau svāhā prajñānaṃ te mayi juhomyasau svāhetyatha dhūmagandhaṃ prajighāyājyalepenāṅgānyanuvimṛjya vācaṃyamo'bhipravṛjya saṃsparśaṃ jigamiṣedapi vātādvā sambhāṣamāṇastiṣṭhetpriyo haiva bhavati smaranti haivāsya

अथातः सायमन्नं प्रातर्दनमम्तरमग्निहोत्रमित्याचक्षते यावद्वै पुरुषो भासते न तावत्प्राणितुं शक्नोति प्राणं तदा वाचि जुहोति यावद्वै पुरुषः प्राणिति न तावद्भाषितुं शक्नोति वाचं तदा प्राणे जुहोत्येतेऽनन्तेऽमृताहुतिर्जाग्रच्च स्वपंश्च सन्ततमवच्छिन्नं जुहोत्यथ या अन्या आहुतयोऽन्तवत्यस्ताः कर्ममय्योभवन्त्येतद्ध वै पूर्वे विद्वांसोऽग्निहोत्रं जुहवांचक्रुः॥ 5 ॥

athātaḥ sāyamannaṃ prātardanamamtaramagnihotramityācakṣate yāvadvai puruṣo bhāsate na tāvatprāṇituṃ śaknoti prāṇaṃ tadā vāci juhoti yāvadvai puruṣaḥ prāṇiti na tāvadbhāṣituṃ śaknoti vācaṃ tadā prāṇe juhotyete'nante'mṛtāhutirjāgracca svapaṃśca santatamavacchinnaṃ juhotyatha yā anyā āhutayo'ntavatyastāḥ karmamayyobhavantyetaddha vai pūrve vidvāṃso'gnihotraṃ juhavāṃcakruḥ

उक्थं ब्रह्मेति ह स्माह शुष्कभृङ्गरस्तदृगित्युपासीत सर्वाणि हास्मै भूतानि श्रैष्ठ्यायाभ्यर्च्यन्ते तद्यजुरित्युपासीत सर्वाणि हास्मै भूतानि श्रैष्ठ्याय युज्यन्ते तत्सामेत्युपासीत सर्वाणि हास्मै भूतानि श्रैष्ठ्याय सन्नमन्ते तच्छ्रीत्युपासीत तद्यश इत्युपासीत तत्तेज इत्युपासीत तद्यथैतच्छा स्त्राणां श्रीमत्तमं यशस्वितमं तेजस्वितमं भवति तथो एवैवं विद्वान्सर्वेषां भूतानां श्रीमत्तमो यशस्वितमस्तेजस्वितमो भवति तमेतमैष्टकं कर्ममयमात्मानमध्वर्युः संस्करोति तस्मिन्यजुर्भयं प्रवयति यजुर्मयं ऋङ्मयं होता ऋङ्मयं साममयमुद्गाता स एष सर्वस्यै त्रयीविद्याया आत्मैष उत एवास्यात्यैतदात्मा भवति एवं वेद॥ 6 ॥

ukthaṃ brahmeti ha smāha śuṣkabhṛṅgarastadṛgityupāsīta sarvāṇi hāsmai bhūtāni śraiṣṭhyāyābhyarcyante tadyajurityupāsīta sarvāṇi hāsmai bhūtāni śraiṣṭhyāya yujyante tatsāmetyupāsīta sarvāṇi hāsmai bhūtāni śraiṣṭhyāya sannamante tacchrītyupāsīta tadyaśa ityupāsīta tatteja ityupāsīta tadyathaitacchā strāṇāṃ śrīmattamaṃ yaśasvitamaṃ tejasvitamaṃ bhavati tatho evaivaṃ vidvānsarveṣāṃ bhūtānāṃ śrīmattamo yaśasvitamastejasvitamo bhavati tametamaiṣṭakaṃ karmamayamātmānamadhvaryuḥ saṃskaroti tasminyajurbhayaṃ pravayati yajurmayaṃ ṛṅmayaṃ hotā ṛṅmayaṃ sāmamayamudgātā sa eṣa sarvasyai trayīvidyāyā ātmaiṣa uta evāsyātyaitadātmā bhavati evaṃ veda

अथातः सर्वजितः कौषीतकेस्रीण्युपासनानि भवन्ति यज्ञोपवीतं कृत्वाप आचम्य त्रिरुदपात्रं प्रसिच्योद्यन्तमादित्यमुपतिष्ठेत वर्गोऽसि पाप्मानं मे वृङ्धीत्येतयैवावृता मध्ये सन्तमुद्वर्गोऽसि पाप्मानं म उद्धृङ्धीत्येतयैवावृतास्ते यन्तं संवर्गोऽसि पाप्मानं मे संवृङ्धीति यदहोरात्राभ्यां पापं करोति सन्तद्धृङ्क्ते॥ 7 ॥

athātaḥ sarvajitaḥ kauṣītakesrīṇyupāsanāni bhavanti yajñopavītaṃ kṛtvāpa ācamya trirudapātraṃ prasicyodyantamādityamupatiṣṭheta vargo'si pāpmānaṃ me vṛṅdhītyetayaivāvṛtā madhye santamudvargo'si pāpmānaṃ ma uddhṛṅdhītyetayaivāvṛtāste yantaṃ saṃvargo'si pāpmānaṃ me saṃvṛṅdhīti yadahorātrābhyāṃ pāpaṃ karoti santaddhṛṅkte

अथ मासि मास्यमावास्यायां पश्चाच्चन्द्रमसं दृश्यमानमुपतिष्ठेतैवावृता हरिततृणाभ्यामथ वाक् प्रत्यस्यति यत्ते सुसीमं हृदयमधिचन्द्रमसि श्रितम् ॥ तेनामृतत्वस्येशानं माहं पौत्रमघं रुदमिति न हास्मात्पूर्वाः प्रजाः प्रयन्तीति न जातपुत्रस्याथाजातपुत्रस्याह ॥ आप्यास्व समेतु ते सन्ते पयांसि समुयन्तु वाजा यमादित्या अंशुमाप्याययन्तीत्येतास्तिस्र ऋचो जपित्वा नास्माकं प्राणेन प्रजया पशुभिराप्यस्वेति दैवीमावृतमावर्त आदित्यस्यावृतमन्वावर्तयति दक्षिणं बाहुमन्वावर्तते॥ 8 ॥

atha māsi māsyamāvāsyāyāṃ paścāccandramasaṃ dṛśyamānamupatiṣṭhetaivāvṛtā haritatṛṇābhyāmatha vāk pratyasyati yatte susīmaṃ hṛdayamadhicandramasi śritam || tenāmṛtatvasyeśānaṃ māhaṃ pautramaghaṃ rudamiti na hāsmātpūrvāḥ prajāḥ prayantīti na jātaputrasyāthājātaputrasyāha || āpyāsva sametu te sante payāṃsi samuyantu vājā yamādityā aṃśumāpyāyayantītyetāstisra ṛco japitvā nāsmākaṃ prāṇena prajayā paśubhirāpyasveti daivīmāvṛtamāvarta ādityasyāvṛtamanvāvartayati dakṣiṇaṃ bāhumanvāvartate

अथ पौर्णमास्यां पुरस्ताच्चन्द्रमसं दृश्यमानमुपतिष्ठेतैतयैवावृता सोमो राजासि विचक्षणः पञ्चमुखोऽसि प्रजापतिर्ब्राह्मणस्त एकं मुखं तेन मुखेन राज्ञोऽत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुरु ॥ राजा त एकं मुखं तेन मुखेन विशोत्सि तेनैव मुखेन मामन्नादं कुरु ॥ श्येनस्त एकं मुखं तेन मुखेन पक्षिणोऽत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुरु ॥ अग्निस्त एकं मुखं तेन मुखेनेमं लोकमत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुरु ॥ सर्वाणि भूतानीत्येव पञ्चमं मुखं तेन मुखेन सर्वाणि भूतान्यत्सि तेन मुखेन मामन्नादं कुरु ॥ मास्माकं प्राणेन प्रजया पशुभिरवक्षेष्ठा योऽस्माद्वेष्टि यं च वयं द्विष्मस्तस्य प्राणेन प्रजया पशुभिरवक्षीयस्वेति स्थितिर्दैवीमावृतमावर्त आदित्यस्यावृतमन्वावर्तन्त इति दक्षिणं बाहुमन्वावर्तते॥ 9 ॥

atha paurṇamāsyāṃ purastāccandramasaṃ dṛśyamānamupatiṣṭhetaitayaivāvṛtā somo rājāsi vicakṣaṇaḥ pañcamukho'si prajāpatirbrāhmaṇasta ekaṃ mukhaṃ tena mukhena rājño'tsi tena mukhena māmannādaṃ kuru || rājā ta ekaṃ mukhaṃ tena mukhena viśotsi tenaiva mukhena māmannādaṃ kuru || śyenasta ekaṃ mukhaṃ tena mukhena pakṣiṇo'tsi tena mukhena māmannādaṃ kuru || agnista ekaṃ mukhaṃ tena mukhenemaṃ lokamatsi tena mukhena māmannādaṃ kuru || sarvāṇi bhūtānītyeva pañcamaṃ mukhaṃ tena mukhena sarvāṇi bhūtānyatsi tena mukhena māmannādaṃ kuru || māsmākaṃ prāṇena prajayā paśubhiravakṣeṣṭhā yo'smādveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmastasya prāṇena prajayā paśubhiravakṣīyasveti sthitirdaivīmāvṛtamāvarta ādityasyāvṛtamanvāvartanta iti dakṣiṇaṃ bāhumanvāvartate

अथ संवेश्यन्जायायै हृदयमभिमृशेत् ॥ यत्ते सुसीमे हृदये हितमन्तः प्रजापतौ ॥ मन्येऽहं मां तद्विद्वांसं माहं पौत्रमघं रुदमिति न हास्मत्पूर्वाः प्रजाः प्रैति॥ 10 ॥

atha saṃveśyanjāyāyai hṛdayamabhimṛśet || yatte susīme hṛdaye hitamantaḥ prajāpatau || manye'haṃ māṃ tadvidvāṃsaṃ māhaṃ pautramaghaṃ rudamiti na hāsmatpūrvāḥ prajāḥ praiti

अथ प्रोष्यान्पुत्रस्य मूर्धानमभिमृशति ॥ अङ्गादङ्गात्सम्भवसि हृदयादधिजायसे ।आत्मा वै पुत्रनामासि स जीव शरदः शतम् ॥ असाविति नामास्य गृह्णाति ।अश्मा भव परशुर्भव हिरण्यमस्तृतं भव ।तेजो वै पुत्रनामासि स जीव शरदः शतम् ॥ असाविति नामासि गृह्णाति।येन प्रजापतिः प्रजाः पर्यगृह्णीतारिष्ट्यै तेन त्वा परिगृह्णाम्यसावित्यथास्य दक्षिणे कर्णे जपति ॥ अस्मे प्रयन्धि मघवन्नृजीषिन्नितीन्द्रश्रेष्ठानि द्रविणानि धेहीति माच्छेत्ता मा व्यथिष्ठाः शतं शरद आयुषो जीव पुत्र ।ते नाम्ना मूर्धानमभिजिघ्राम्यसाविति त्रिरस्य मूर्धानमभिजिघ्रेद्गवा त्वा हिङ्कारेणाभिहिङ्करोमीति त्रिरस्य मूर्धानमभिहिङ्कुर्यात्॥ 11 ॥

atha proṣyānputrasya mūrdhānamabhimṛśati || aṅgādaṅgātsambhavasi hṛdayādadhijāyase | ātmā vai putranāmāsi sa jīva śaradaḥ śatam || asāviti nāmāsya gṛhṇāti | aśmā bhava paraśurbhava hiraṇyamastṛtaṃ bhava | tejo vai putranāmāsi sa jīva śaradaḥ śatam || asāviti nāmāsi gṛhṇāti| yena prajāpatiḥ prajāḥ paryagṛhṇītāriṣṭyai tena tvā parigṛhṇāmyasāvityathāsya dakṣiṇe karṇe japati || asme prayandhi maghavannṛjīṣinnitīndraśreṣṭhāni draviṇāni dhehīti mācchettā mā vyathiṣṭhāḥ śataṃ śarada āyuṣo jīva putra | te nāmnā mūrdhānamabhijighrāmyasāviti trirasya mūrdhānamabhijighredgavā tvā hiṅkāreṇābhihiṅkaromīti trirasya mūrdhānamabhihiṅkuryāt

अथातो दैवः परिमर एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यदग्निर्ज्वलत्यथैतन्म्रियते यन्न ज्वलति तस्यादित्यमेव तेजो गच्छति वायुं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यथादित्यो दृश्यतेऽथैतन्म्रियते यन्न दृश्यते तस्य चन्द्रमसमेव तेजो गच्छति वायुं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यच्चन्द्रमा दृश्यतेऽथैतन्म्रियते यन्न दृश्यते तस्य विद्युतमेव तेजो गच्छति वायुं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यद्विद्युद्विद्योततेऽथैतन्म्रियते यन्न विद्योतते तस्य वायुमेव तेजो गच्छति वायुं प्राणस्ता वा एताः सर्वा देवता वायुमेव प्रविश्य वायौ सृप्ता न मूर्च्छन्ते तस्मादेव पुनरुदीरत इत्यधिदैवतमथाध्यात्मम्॥ 12 ॥

athāto daivaḥ parimara etadvai brahma dīpyate yadagnirjvalatyathaitanmriyate yanna jvalati tasyādityameva tejo gacchati vāyuṃ prāṇa etadvai brahma dīpyate yathādityo dṛśyate'thaitanmriyate yanna dṛśyate tasya candramasameva tejo gacchati vāyuṃ prāṇa etadvai brahma dīpyate yaccandramā dṛśyate'thaitanmriyate yanna dṛśyate tasya vidyutameva tejo gacchati vāyuṃ prāṇa etadvai brahma dīpyate yadvidyudvidyotate'thaitanmriyate yanna vidyotate tasya vāyumeva tejo gacchati vāyuṃ prāṇastā vā etāḥ sarvā devatā vāyumeva praviśya vāyau sṛptā na mūrcchante tasmādeva punarudīrata ityadhidaivatamathādhyātmam

एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यद्वाचा वदत्यथैतन्म्रियते यन्न वलति तस्य चक्षुरेव तेजो गच्छति प्राणं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यच्चक्षुषा पश्यत्यथैतन्म्रियते यन्न पश्यति तस्य श्रोत्रमेव तेजो गच्छति प्राणं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यच्छोत्रेण शृणोत्यथैतन्म्रियते यन्न शृणोति तस्य मन एव तेजो गच्छति प्राणं प्राण एतद्वै ब्रह्म दीप्यते यन्मनसा ध्यायत्यथैतन्म्रियते यन्न ध्यायति तस्य प्राणमेव तेजो गच्छति प्राणं प्राणस्ता वा एताः सर्वा देवताः प्राणमेव प्रविश्य प्राणे सृप्ता न मूर्छन्ते तस्माद्धैव पुनरुदीरते तद्यदिह वा एवंविद्वांस उभौ पर्वतावभिप्रवर्तेयातां तुस्तूर्षमाणो दक्षिणश्चोत्तरश्च न हैवैनं स्तृण्वीयातामथ य एनं द्विषन्ति यांश्च स्वयं द्वेष्टि त एवं सर्वे परितो म्रियन्ते॥ 13 ॥

etadvai brahma dīpyate yadvācā vadatyathaitanmriyate yanna valati tasya cakṣureva tejo gacchati prāṇaṃ prāṇa etadvai brahma dīpyate yaccakṣuṣā paśyatyathaitanmriyate yanna paśyati tasya śrotrameva tejo gacchati prāṇaṃ prāṇa etadvai brahma dīpyate yacchotreṇa śṛṇotyathaitanmriyate yanna śṛṇoti tasya mana eva tejo gacchati prāṇaṃ prāṇa etadvai brahma dīpyate yanmanasā dhyāyatyathaitanmriyate yanna dhyāyati tasya prāṇameva tejo gacchati prāṇaṃ prāṇastā vā etāḥ sarvā devatāḥ prāṇameva praviśya prāṇe sṛptā na mūrchante tasmāddhaiva punarudīrate tadyadiha vā evaṃvidvāṃsa ubhau parvatāvabhipravarteyātāṃ tustūrṣamāṇo dakṣiṇaścottaraśca na haivainaṃ stṛṇvīyātāmatha ya enaṃ dviṣanti yāṃśca svayaṃ dveṣṭi ta evaṃ sarve parito mriyante

अथातो निःश्रेयसादानं एता ह वै देवता अहं श्रेयसे विवदमाना अस्माच्छरीरादुच्चक्रमुस्तद्दारुभूतं शिष्येथैतद्वाक्प्रविवेश तद्वाचा वदच्छिष्य एवाथैतच्चक्षुः प्रविवेश तद्वाचा वदच्चक्षुषा पश्यच्छिष्य एवाथैतच्छ्रोत्रं प्रविवेश तद्वाचा वदच्चक्षुषा पश्यच्छ्रोत्रेण शृण्वन्मनसा ध्यायच्छिष्य एवाथैतत्प्राणः प्रविवेश तत्तत एव समुत्तस्थौ तद्देवाः प्राणे निःश्रेयसं विचिन्त्य प्राणमेव प्रज्ञात्मानमभिसंस्तूय सहैतैः सर्वैरस्माल्लोकादुच्चक्रमुस्ते वायुप्रतिष्ठाकाशात्मानः स्वर्ययुस्तहो एवैवंविद्वान्सर्वेषां भूतानां प्राणमेव प्रज्ञात्मानमभिसंस्तूय सहैतैः सर्वैरस्माच्छरीरादुत्क्रामति स वायुप्रतिष्ठाकाशात्मा न स्वरेति तद्भवति यत्रैतद्देवास्तत्प्राप्य तदमृतो भवति यदमृता देवाः॥ 14 ॥

athāto niḥśreyasādānaṃ etā ha vai devatā ahaṃ śreyase vivadamānā asmāccharīrāduccakramustaddārubhūtaṃ śiṣyethaitadvākpraviveśa tadvācā vadacchiṣya evāthaitaccakṣuḥ praviveśa tadvācā vadaccakṣuṣā paśyacchiṣya evāthaitacchrotraṃ praviveśa tadvācā vadaccakṣuṣā paśyacchrotreṇa śṛṇvanmanasā dhyāyacchiṣya evāthaitatprāṇaḥ praviveśa tattata eva samuttasthau taddevāḥ prāṇe niḥśreyasaṃ vicintya prāṇameva prajñātmānamabhisaṃstūya sahaitaiḥ sarvairasmāllokāduccakramuste vāyupratiṣṭhākāśātmānaḥ svaryayustaho evaivaṃvidvānsarveṣāṃ bhūtānāṃ prāṇameva prajñātmānamabhisaṃstūya sahaitaiḥ sarvairasmāccharīrādutkrāmati sa vāyupratiṣṭhākāśātmā na svareti tadbhavati yatraitaddevāstatprāpya tadamṛto bhavati yadamṛtā devāḥ

अथातः पितापुत्रीयं सम्प्रदानमिति चाचक्षते पिता पुत्रं प्रष्याह्वयति नवैस्तृणैरगारं संस्तीर्याग्निमुपसमाधायोदकुम्भं सपात्रमुपनिधायाहतेन वाससा सम्प्रच्छन्नः श्येत एत्य पुत्र उपरिष्टदभिनिपद्यत इन्द्रियैरस्येन्द्रियाणि संस्पृश्यापि वास्याभिमुखत एवासीताथास्मै सम्प्रयच्छति वाचं मे त्वयि दधानीति पिता वाचं ते मयि दध इति पुत्रः प्राणं मे त्वयि दधानीति पिता प्राणं ते मयि दध इति पुत्रश्चक्षुर्मे त्वयि दधानीति पिता चक्षुस्ते मयि दध इति पुत्रः श्रोत्रं मे त्वयि दधानीति पिता श्रोत्रं ते मयि दध इति पुत्रो मनो मे त्वयि दधानीति पिता मनस्ते मयि दध इति पुत्रोऽन्नरसान्मे त्वयि दधानीति पितान्नरसांस्ते मयि दध इति पुत्रः कर्माणि मे त्वयि दधानीति पिता कर्माणि ते मयि दध इति पुत्रः सुखदुःखे मे त्वयि दधानीति पिता सुखदुःखे ते मयि दध इति पुत्र आनन्दं रतिं प्रजाइं मे त्वयि दधानीति पिता आनन्दं रतिं प्रजातिं ते मयि दध इति पुत्र इत्यां मे त्वयि दधानीति पिता इत्यां ते मयि दध इति पुत्रो धियो विज्ञातव्यं कामान्मे त्वयि दधानीति पिउता धियो विज्ञातव्यं कामांस्ते मयि दध इति पुत्रोऽथ दक्षिणावृदुपनिष्क्रामति तं पितानुमन्त्रयते यशो ब्रह्मवर्चसमन्नाद्यं कीर्तिस्त्वा जुषतामित्यथेतरः सव्यमंसमन्ववेक्षते पाणि नान्तर्धाय वसनान्तेन वा प्रच्छद्य स्वर्गाल्लोकान्कामानवाप्नुहीति स यद्यगदः स्यात्पुत्रस्यैश्वर्ये पिता वसेत्परिवा व्रजेद्ययुर्वै प्रेयाद्यदेवैनं समापयति तथा समापयितव्यो भवति तथा समापयितव्यो भवति॥ 15 ॥

athātaḥ pitāputrīyaṃ sampradānamiti cācakṣate pitā putraṃ praṣyāhvayati navaistṛṇairagāraṃ saṃstīryāgnimupasamādhāyodakumbhaṃ sapātramupanidhāyāhatena vāsasā sampracchannaḥ śyeta etya putra upariṣṭadabhinipadyata indriyairasyendriyāṇi saṃspṛśyāpi vāsyābhimukhata evāsītāthāsmai samprayacchati vācaṃ me tvayi dadhānīti pitā vācaṃ te mayi dadha iti putraḥ prāṇaṃ me tvayi dadhānīti pitā prāṇaṃ te mayi dadha iti putraścakṣurme tvayi dadhānīti pitā cakṣuste mayi dadha iti putraḥ śrotraṃ me tvayi dadhānīti pitā śrotraṃ te mayi dadha iti putro mano me tvayi dadhānīti pitā manaste mayi dadha iti putro'nnarasānme tvayi dadhānīti pitānnarasāṃste mayi dadha iti putraḥ karmāṇi me tvayi dadhānīti pitā karmāṇi te mayi dadha iti putraḥ sukhaduḥkhe me tvayi dadhānīti pitā sukhaduḥkhe te mayi dadha iti putra ānandaṃ ratiṃ prajāiṃ me tvayi dadhānīti pitā ānandaṃ ratiṃ prajātiṃ te mayi dadha iti putra ityāṃ me tvayi dadhānīti pitā ityāṃ te mayi dadha iti putro dhiyo vijñātavyaṃ kāmānme tvayi dadhānīti piutā dhiyo vijñātavyaṃ kāmāṃste mayi dadha iti putro'tha dakṣiṇāvṛdupaniṣkrāmati taṃ pitānumantrayate yaśo brahmavarcasamannādyaṃ kīrtistvā juṣatāmityathetaraḥ savyamaṃsamanvavekṣate pāṇi nāntardhāya vasanāntena vā pracchadya svargāllokānkāmānavāpnuhīti sa yadyagadaḥ syātputrasyaiśvarye pitā vasetparivā vrajedyayurvai preyādyadevainaṃ samāpayati tathā samāpayitavyo bhavati tathā samāpayitavyo bhavati