Parva 2, Adhyāya 7

श्रीकृष्णबलरामाभ्यां व्रजे जानुभ्यां रिङ्गणं एवं श्रीकृष्णेन आत्मानं उलूखले बद्ध्वा यमलार्जुनभङ्गकरणं काले गच्छति तौ सौम्यौ दारकौ कृतनामकौ ।कृष्णसङ्कर्षणौ चोभौ रिङ्गिणौ समपद्यताम्॥ 1 ॥

śrīkṛṣṇabalarāmābhyāṃ vraje jānubhyāṃ riṅgaṇaṃ evaṃ śrīkṛṣṇena ātmānaṃ ulūkhale baddhvā yamalārjunabhaṅgakaraṇaṃ kāle gacchati tau saumyau dārakau kṛtanāmakau | kṛṣṇasaṅkarṣaṇau cobhau riṅgiṇau samapadyatām

तावन्योन्यगतौ बालौ बाल्यादेवैकतां गतौ ।एकमूर्तिधरौ कान्तौ बालचन्द्रार्कवर्चसौ॥ 2 ॥

tāvanyonyagatau bālau bālyādevaikatāṃ gatau | ekamūrtidharau kāntau bālacandrārkavarcasau

एकनिर्माणनिर्मुक्तावेकशय्यासनाशनौ ।एकवेषधरावेकं पुष्यमाणौ शिशुव्रतम्॥ 3 ॥

ekanirmāṇanirmuktāvekaśayyāsanāśanau | ekaveṣadharāvekaṃ puṣyamāṇau śiśuvratam

एककार्यान्तरगतावेकदेहौ द्विधाकृतौ ।एकचर्यौ महावीर्यावेकस्य शिशुतां गतौ॥ 4 ॥

ekakāryāntaragatāvekadehau dvidhākṛtau | ekacaryau mahāvīryāvekasya śiśutāṃ gatau

एकप्रमाणौ लोकानां देववृत्तान्तमानुषौ ।कृत्स्नस्य जगतो गोपौ संवृत्तौ गोपदारकौ॥ 5 ॥

ekapramāṇau lokānāṃ devavṛttāntamānuṣau | kṛtsnasya jagato gopau saṃvṛttau gopadārakau

अन्योन्यव्यतिषक्ताभिः क्रीडाभिरभिशोभितौ ।अन्योन्यकिरणग्रस्तौ चन्द्रसूर्याविवाम्बरे॥ 6 ॥

anyonyavyatiṣaktābhiḥ krīḍābhirabhiśobhitau | anyonyakiraṇagrastau candrasūryāvivāmbare

विसर्पन्तौ तु सर्वत्र सर्पभोगभुजावुभौ ।रेजतुः पांसुदिग्धाङ्गौ दृप्तौ कलभकाविव॥ 7 ॥

visarpantau tu sarvatra sarpabhogabhujāvubhau | rejatuḥ pāṃsudigdhāṅgau dṛptau kalabhakāviva

क्वचिद् भस्मप्रदीप्ताङ्गौ करीषप्रोक्षितौ क्वचित् ।तौ तत्र पर्यधावेतां कुमाराविव पावकी॥ 8 ॥

kvacid bhasmapradīptāṅgau karīṣaprokṣitau kvacit | tau tatra paryadhāvetāṃ kumārāviva pāvakī

क्वचिज्जानुभिरुद्घृष्टैः सर्पमाणौ विरेजतुः ।क्रीडन्तौ वत्सशालासु शकृद्दिग्धाङ्गमूर्धजौ॥ 9 ॥

kvacijjānubhirudghṛṣṭaiḥ sarpamāṇau virejatuḥ | krīḍantau vatsaśālāsu śakṛddigdhāṅgamūrdhajau

शुशुभाते श्रिया जुष्टावानन्दजननौ पितुः ।जनं च विप्रकुर्वाणौ विहसन्तौ क्वचित्क्वचित्॥ 10 ॥

śuśubhāte śriyā juṣṭāvānandajananau pituḥ | janaṃ ca viprakurvāṇau vihasantau kvacitkvacit

तौ तत्र कौतूहलिनौ मूर्धजव्याकुलेक्षणौ ।रेजतुश्चन्द्रवदनौ दारकौ सुकुमारकौ॥ 11 ॥

tau tatra kautūhalinau mūrdhajavyākulekṣaṇau | rejatuścandravadanau dārakau sukumārakau

अतिप्रसक्तौ तौ दृष्ट्वा सर्वव्रजविचारिणौ ।नाशकत् तौ वारयितुं नन्दगोपः सुदुर्मदौ॥ 12 ॥

atiprasaktau tau dṛṣṭvā sarvavrajavicāriṇau | nāśakat tau vārayituṃ nandagopaḥ sudurmadau

ततो यशोदा सङ्क्रुद्धा कृष्णं कमललोचनम् ।आनाय्य शकटीमूले भर्त्सयन्ती पुनः पुनः॥ 13 ॥

tato yaśodā saṅkruddhā kṛṣṇaṃ kamalalocanam | ānāyya śakaṭīmūle bhartsayantī punaḥ punaḥ

दाम्ना चैवोदरे बद्ध्वा प्रत्यबन्धदुलूखले ।यदि शक्तोऽसि गच्छेति तमुक्त्वा कर्म साकरोत्॥ 14 ॥

dāmnā caivodare baddhvā pratyabandhadulūkhale | yadi śakto'si gaccheti tamuktvā karma sākarot

व्यग्रायां तु यशोदायां निर्जगाम ततोऽङ्गणात् ।शिशुलीलां ततः कुर्वन्कृष्णो विस्मापयन्व्रजम् ।सोऽङ्गणान्निःसृतः कृष्णः कर्षमाण उलूखलम्॥ 15 ॥

vyagrāyāṃ tu yaśodāyāṃ nirjagāma tato'ṅgaṇāt | śiśulīlāṃ tataḥ kurvankṛṣṇo vismāpayanvrajam | so'ṅgaṇānniḥsṛtaḥ kṛṣṇaḥ karṣamāṇa ulūkhalam

यमलाभ्यां प्रवृद्धाभ्यामर्जुनाभ्यां चरन् वने ।मध्यान्निश्चक्राम तयोः कर्षमाण उलूखलम्॥ 16 ॥

yamalābhyāṃ pravṛddhābhyāmarjunābhyāṃ caran vane | madhyānniścakrāma tayoḥ karṣamāṇa ulūkhalam

तत्तस्य कर्षतो बद्धं तिर्यग्गतमुलूखलम् ।लग्नं ताभ्यां समूलाभ्यामर्जुनाभ्यां चकर्ष च॥ 17 ॥

tattasya karṣato baddhaṃ tiryaggatamulūkhalam | lagnaṃ tābhyāṃ samūlābhyāmarjunābhyāṃ cakarṣa ca

तावर्जुनौ कृष्यमाणौ तेन बालेन रंहसा ।समूलविटपौ भग्नौ स तु मध्ये जहास वै॥ 18 ॥

tāvarjunau kṛṣyamāṇau tena bālena raṃhasā | samūlaviṭapau bhagnau sa tu madhye jahāsa vai

निदर्शनार्थं गोपानां दिव्यं स्वबलमास्थितः ।तद्दाम तस्य बालस्य प्रभावादभवद् दृढम्॥ 19 ॥

nidarśanārthaṃ gopānāṃ divyaṃ svabalamāsthitaḥ | taddāma tasya bālasya prabhāvādabhavad dṛḍham

यमुनातीरमार्गस्था गोप्यस्तं ददृशुः शिशुम् ।क्रन्दन्त्यो विस्मयन्त्यश्च यशोदां ययुरङ्गनाः॥ 20 ॥

yamunātīramārgasthā gopyastaṃ dadṛśuḥ śiśum | krandantyo vismayantyaśca yaśodāṃ yayuraṅganāḥ

तास्तु सम्भ्रान्तवदना यशोदामूचुरङ्गनाः ।एह्यागच्छ यशोदे त्वं सम्भ्रमात् किं विलम्बसे॥ 21 ॥

tāstu sambhrāntavadanā yaśodāmūcuraṅganāḥ | ehyāgaccha yaśode tvaṃ sambhramāt kiṃ vilambase

यौ तावर्जुनवृक्षौ तु व्रजे सत्योपयाचनौ ।पुत्रस्योपरि तावेतौ पतितौ ते महीरुहौ॥ 22 ॥

yau tāvarjunavṛkṣau tu vraje satyopayācanau | putrasyopari tāvetau patitau te mahīruhau

दृढेन दाम्ना तत्रैव बद्धो वत्स इवोदरे ।जहास वृक्षयोर्मध्ये तव पुत्रः स बालकः॥ 23 ॥

dṛḍhena dāmnā tatraiva baddho vatsa ivodare | jahāsa vṛkṣayormadhye tava putraḥ sa bālakaḥ

उत्तिष्ठ गच्छ दुर्मेधे मूढे पण्डितमानिनि ।पुत्रमानय जीवन्तं मुक्तं मृत्युमुखादिव॥ 24 ॥

uttiṣṭha gaccha durmedhe mūḍhe paṇḍitamānini | putramānaya jīvantaṃ muktaṃ mṛtyumukhādiva

सा भीता सहसोत्थाय हाहाकारं प्रकुर्वती ।तं देशमगमद् यत्र पातितौ तावुभौ द्रुमौ॥ 25 ॥

sā bhītā sahasotthāya hāhākāraṃ prakurvatī | taṃ deśamagamad yatra pātitau tāvubhau drumau

सा ददर्श तयोर्मध्ये द्रुमयोरात्मजं शिशुम् ।दाम्ना निबद्धमुदरे कर्षमाणमुलूखलम्॥ 26 ॥

sā dadarśa tayormadhye drumayorātmajaṃ śiśum | dāmnā nibaddhamudare karṣamāṇamulūkhalam

सगोपीगोपवृद्धश्च समुवाच व्रजस्तदा ।पर्यागच्छन्त ते द्रष्टुं गोपेषु महदद्भुतम्॥ 27 ॥

sagopīgopavṛddhaśca samuvāca vrajastadā | paryāgacchanta te draṣṭuṃ gopeṣu mahadadbhutam

जजल्पुस्ते यथाकामं गोपा वनविचारिणः ।केनेमौ पातितौ वृक्षौ घोषस्यायतनोपमौ॥ 28 ॥

jajalpuste yathākāmaṃ gopā vanavicāriṇaḥ | kenemau pātitau vṛkṣau ghoṣasyāyatanopamau

विना वातं विना वर्षं विद्यत्प्रपतनं विना ।विना हस्तिकृतं दोष केनेमौ पातितौ द्रुमौ॥ 29 ॥

vinā vātaṃ vinā varṣaṃ vidyatprapatanaṃ vinā | vinā hastikṛtaṃ doṣa kenemau pātitau drumau

अहो बत न शोभेतां विमूलावर्जुनाविमौ ।भूमौ निपतितौ वृक्षौ वितोयौ जलदाविव॥ 30 ॥

aho bata na śobhetāṃ vimūlāvarjunāvimau | bhūmau nipatitau vṛkṣau vitoyau jaladāviva

यदीमौ घोषरचितौ घोषकल्याणकारिणौ ।नन्दगोप प्रसन्नौ ते द्रुमावेवं गतावपि ।यच्च ते दारको मुक्तो विपुलाभ्यामपि क्षितौ॥ 31 ॥

yadīmau ghoṣaracitau ghoṣakalyāṇakāriṇau | nandagopa prasannau te drumāvevaṃ gatāvapi | yacca te dārako mukto vipulābhyāmapi kṣitau

औत्पातिकमिदं घोषे तृतीयं वर्तते त्विह ।पूतनाया विनाशश्च द्रुमयोः शकटस्य च॥ 32 ॥

autpātikamidaṃ ghoṣe tṛtīyaṃ vartate tviha | pūtanāyā vināśaśca drumayoḥ śakaṭasya ca

अस्मिन् स्थाने च वासोऽयं घोषस्यास्य न युज्यते ।उत्पाता ह्यत्र दृश्यन्ते कथयन्तो न शोभनम्॥ 33 ॥

asmin sthāne ca vāso'yaṃ ghoṣasyāsya na yujyate | utpātā hyatra dṛśyante kathayanto na śobhanam

नन्दगोपस्तु सहसा मुक्त्वा कृष्णमुलूखलात् ।निवेश्य चाङ्के सुचिरं मृतं पुनरिवागतम्॥ 34 ॥

nandagopastu sahasā muktvā kṛṣṇamulūkhalāt | niveśya cāṅke suciraṃ mṛtaṃ punarivāgatam

नातृप्यत् प्रेक्षमाणो वै कृष्णं कमललोचनम् ।ततो यशोदां गर्हन् वै नन्दगोपो विवेश ह॥ 35 ॥

nātṛpyat prekṣamāṇo vai kṛṣṇaṃ kamalalocanam | tato yaśodāṃ garhan vai nandagopo viveśa ha

स च गोपजनः सर्वो व्रजमेव जगाम ह ।स च तेनैव नाम्ना तु कृष्णो वै दामबन्धनात् ।गोष्ठे दामोदर इति गोपीभिः परिगीयते॥ 36 ॥

sa ca gopajanaḥ sarvo vrajameva jagāma ha | sa ca tenaiva nāmnā tu kṛṣṇo vai dāmabandhanāt | goṣṭhe dāmodara iti gopībhiḥ parigīyate

एतदाश्चर्यभूतं हि बालस्यासीद् विचेष्टितम् ।कृष्णस्य भरतश्रेष्ठ घोषे निवसतस्तदा॥ 37 ॥

etadāścaryabhūtaṃ hi bālasyāsīd viceṣṭitam | kṛṣṇasya bharataśreṣṭha ghoṣe nivasatastadā