Garuda Purana
196
अध्याय 196 / 317

Book 1 - Adhyaya 197

55 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ55 श्लोक

अध्याय 196

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे षण्णवत्यधिकशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १९७ धन्वन्तरिरुवाच ।गारुडं संप्रवक्ष्यामि गरुडेन ह्युदीरितम् ।कश्यपाय सुमित्रेण विषहृद्येन गारुडः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe ṣaṇṇavatyadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 197 dhanvantariruvāca / gāruḍaṃ saṃpravakṣyāmi garuḍena hyudīritam / kaśyapāya sumitreṇa viṣahṛdyena gāruḍaḥ

हिन्दी अर्थ

जाता है। है शंकर! लाङ्गलिका मूल तथा इक्षुदर्भ ही नष्ट हो जाता है। श्वेत अपराजिताकी जड़ नामक औषधिको पीसकर उसके लेपसे शल्य- चावलकी धोवनमें पीसकर उसका नस्य लेनेसे काँटायुक्त व्रणका मुख संलिप्त करनेपर काँटा भूत भाग जाते हैं। निकल जाता है तथा बहुत दिनोंका गडा हुआ भी है शिव! काली मिर्चके साथ अगस्त्य-पुष्पके

English

The syllables Om etc. must be psychically located in the feet, knees, thighs, belly, heart, chest, mouth and th head in order.

अध्याय 196

श्लोक 2

पृथिव्यापस्तथा तेजो वायुराकाशमेवच ।क्षित्यादिष्वेव वर्गाश्च ह्येते वै मण्डलाधिपाः

pṛthivyāpastathā tejo vāyurākāśamevaca / kṣityādiṣveva vargāśca hyete vai maṇḍalādhipāḥ

हिन्दी अर्थ

काँटा घावसे बाहर हो जाता है। रसका नस्य शूल रोगका विनाशक है। साँपकी

English

(The eight syllabled mantra). 'Oih Name Nariyanaya'' can be located in the inverse order as well. Then Karanyasa can be made with the twelve syllabled mantra: Orh Name Bhagavate Visudevaya).

अध्याय 196

श्लोक 3

पञ्चतत्त्वे स्थिता देवाः प्राप्यन्ते विष्णुसेवकैः ।दीर्घस्वरविभिन्नाश्च नपुंसकविवर्जिताः

pañcatattve sthitā devāḥ prāpyante viṣṇusevakaiḥ / dīrghasvaravibhinnāśca napuṃsakavivarjitāḥ

हिन्दी अर्थ

नाड़ीके घावमें बालमूल (मोथा)-को जड़को केंचुल, हींग, नीमकी पत्ती, यव तथा सफेद सरसों अथवा मेषशृङ्गी (मेढ़ासिंगी)-को जड़ जलमें लेकर इनका लेप करनेसे भूत-प्रेतकी बाधा दूर हो घिसकर उसका लेप लगानेसे पुराना घाव भी सूख जाती है। है शिव! गोरोचन, मरिच, पिप्पली, सेधा जाता है। भैंसके दहीमें कोदोका भात मिलाकर नमक और मधु-इन सभीका अञ्जन बनाकर

English

Beginning with Pranava and ending with they are to be located in the knots of the fingers including the thumbs and the Ofikara in the chest (heart) and the entire mantra on the head.

अध्याय 196

श्लोक 4

सषडङ्गः शिवः प्रोक्तो हृच्छिरश्च शिखा क्रमात् ।कवचं नेत्रमस्त्रं स्यान्न्यासः स्वस्थलसंस्थितिः

saṣaḍaṅgaḥ śivaḥ prokto hṛcchiraśca śikhā kramāt / kavacaṃ netramastraṃ syānnyāsaḥ svasthalasaṃsthitiḥ

हिन्दी अर्थ

खानेसे और हींगकी जड़का चूर्ण घावमें भरनेसे भी आँखमें आँजनेसे प्रेतबाधा दूर हो जाती है। नाड़ीका व्रण सूख जाता है। गुग्गुलकी धूप ग्रह-बाधाका नाशक है। काले

English

May Dhanvantari save me from incompatible diet. May Naga save me from the clutches of anger. May Yajfta save me from all ailments. May Vyasa protect me from the pitfalls of ignorance.

अध्याय 196

श्लोक 5

सर्वसिद्धिप्रदस्यान्ते कालवह्निर धो ऽनिलः ।षष्ठस्वरसमायुक्तमर्धेन्दुसंयुतं परम्

sarvasiddhipradasyānte kālavahnira dho 'nilaḥ / ṣaṣṭhasvarasamāyuktamardhendusaṃyutaṃ param

हिन्दी अर्थ

ब्रा्मीके फलको जलके साथ पीसकर और वस्त्रको ओढ्नेसे चौथिया ज्वर दूर हो जाता है। रगड़कर लेप करनेसे रक्तदोष शान्त हो जाता है, (अध्याय १८८)

English

May Buddha save me from the heretic multitude. May Kalki save me from sins. May Vinu protect me at mid* day. May Narayaost protect me in the morning.

अध्याय 196

श्लोक 6

परापरविभिन्नाश्च शिवस्योर्ध्वाध ईरिताः ।रेफेणाङ्गेषु सर्वत्र न्यासं कुर्याद्यथाविधि

parāparavibhinnāśca śivasyordhvādha īritāḥ / repheṇāṅgeṣu sarvatra nyāsaṃ kuryādyathāvidhi

हिन्दी अर्थ

तथा विषदोष-शमनके उपाय

English

May the slayer of Madhu save me tn the afternoon. May Madhava save me in the evening. May Htkeia protect me at dusk. May Janirdana protect me at dawn.

अध्याय 196

श्लोक 7

हृदि पाणितले देहे कर्णे नेत्रे करोति च ।जपात्तु सर्वसिद्धिः स्याच्चतुर्वक्त्रसमायुताम्

hṛdi pāṇitale dehe karṇe netre karoti ca / japāttu sarvasiddhiḥ syāccaturvaktrasamāyutām

हिन्दी अर्थ

श्रीहरिने कहा--हे नीललोहित! श्वेत अपराजिता-पुष्पके रसको नेत्रोंमें डालनेसे पटल नामक नेत्ररोग नष्ट हो जाता है। इसमें विचार करनेकी आवश्यकता नहीं है । है सुरासुरविमर्दन

English

May Sridhara protect me at midnight. May Padmanabha protect me in the small houn of the night. May the divine discus Kaumodaki (the club) and the arrows destroy my enemies and Rlkasas.

अध्याय 196

श्लोक 8

चतुरश्रां सुविस्तारं पीतवर्णान्तु चिन्तयेत् ।पृथिवीं चेन्द्रदेवत्यां मध्ये वरुणमण्डलम्

caturaśrāṃ suvistāraṃ pītavarṇāntu cintayet / pṛthivīṃ cendradevatyāṃ madhye varuṇamaṇḍalam

हिन्दी अर्थ

शिव! गोखरूकी जड़ चबाकर दाँतोंमें लगे हुए कीटोंकी व्यथाको दूर किया जा सकता है।

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 9

मध्ये पद्मं तथायुक्तमर्धचन्द्रं सुशीतलम् ।इन्द्रनीलद्युतिं सौम्यमथवाग्नेयमण्डलम्

madhye padmaṃ tathāyuktamardhacandraṃ suśītalam / indranīladyutiṃ saumyamathavāgneyamaṇḍalam

हिन्दी अर्थ

यदि ऋतुकालमें उपवासपूर्वक स्त्री गोदुग्धके साथ मन्दारवृक्षकी जड्को पीसकर पान करती है तो उसके शरीरमें होनेवाला गुल्म और शूलविकार विनष्ट हो जाता है ।

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 10

त्रिकोणं स्वस्थिकैर्युक्तं ज्वालामा लानलं स्मरेत् ।भिन्नाञ्जननिभाकारं स्ववृत्तं बिन्दुभूषितम्

trikoṇaṃ svasthikairyuktaṃ jvālāmā lānalaṃ smaret / bhinnāñjananibhākāraṃ svavṛttaṃ bindubhūṣitam

हिन्दी अर्थ

हे हर! पलाश अथवा अपामार्गकी जड हाथमें बाँधनेपर सभी प्रकारके ज्वरोंका विनाश होता है तथा भूत-प्रेत आदिके द्वारा उत्पन्न होनेवाला कष्ट

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 11

क्षीरोर्मिसदृशाकारं शुद्धस्फटिकवर्चसम् ।प्लावयन्तं जगत्सर्वं व्योमामृतमनुंस्मरेत्

kṣīrormisadṛśākāraṃ śuddhasphaṭikavarcasam / plāvayantaṃ jagatsarvaṃ vyomāmṛtamanuṃsmaret

हिन्दी अर्थ

वृक्षकी जड्को पीसकर कानोंमें डालनेसे कामला रोग विनष्ट हो जाता है, इसमें शंका नहीं है।

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 12

वासुकिः शङ्खपालश्च स्थितौ पार्थिवमण्डले ।कर्कोटः पद्मनाभश्च वारुणे तौ व्यवस्थितौ

vāsukiḥ śaṅkhapālaśca sthitau pārthivamaṇḍale / karkoṭaḥ padmanābhaśca vāruṇe tau vyavasthitau

हिन्दी अर्थ

श्वेत कोकिलाक्ष ( श्वेत तालमखाना)-की जड्को पीसकर बकरीके दूधमें तीन सप्ताहतक पान करनेसे क्षय रोग विनष्ट हो जाता है। नारियल- वृक्षके पुष्पको बकरीके दूधमें मिलाकर पान

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 13

आग्नेये चापि कुलिकस्तक्षश्चैव महाब्जकौ ।वायुमण्डलसंस्थौ च पञ्च भूतानि विन्यसेत्

āgneye cāpi kulikastakṣaścaiva mahābjakau / vāyumaṇḍalasaṃsthau ca pañca bhūtāni vinyaset

हिन्दी अर्थ

करनेसे तीनों प्रकारका रक्तवात-विकार नष्ट हो

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 14

अङ्गुष्ठादिकनिष्ठान्तमनुलोमविलोमतः ।पर्वसन्धिषु च न्यस्या जया च विजया तथा

aṅguṣṭhādikaniṣṭhāntamanulomavilomataḥ / parvasandhiṣu ca nyasyā jayā ca vijayā tathā

हिन्दी अर्थ

सुदर्शन-वृक्षकी जड़को मालाके मध्य पिरोकर कण्ठमें धारण करनेसे त्र्याहिक (तिजरिया) आदि ज्वर तथा ग्रह एवं भूतादिक व्याधियाँ विनष्ट हो जाती हैं।

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 15

आस्यादिस्वपुरस्थाने न्यस्याच्छिवपडङ्गकम् ।कनिष्ठादौ हृदादौ च शिखायां करयोर्न्यसेत्

āsyādisvapurasthāne nyasyācchivapaḍaṅgakam / kaniṣṭhādau hṛdādau ca śikhāyāṃ karayornyaset

हिन्दी अर्थ

हे रुद्र! श्वेत गुञ्जा-वृक्षके पुष्प तथा मूलको लेकर अपने मुखमें रखनेसे नाना प्रकारके विषोंका

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 16

व्यापकन्तु तत्वपूर्वं क्रमादङ्गुलिपर्वसु ।भूतानाञ्च पुनर्न्यासः शिवाङ्गानि तथैव च

vyāpakantu tatvapūrvaṃ kramādaṅguliparvasu / bhūtānāñca punarnyāsaḥ śivāṅgāni tathaiva ca

हिन्दी अर्थ

भी नहीं होता। है परमेश्वर! वृश्चिकमूल अर्थात् विनाश हो जाता है । इस औषधिको जड्को हाथ

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 17

प्रणवादिनमश्चान्ते नाम्नैव च समन्वितः ।सर्वमन्त्रेषु कथितो विधिः स्थापनपूजने

praṇavādinamaścānte nāmnaiva ca samanvitaḥ / sarvamantreṣu kathito vidhiḥ sthāpanapūjane

हिन्दी अर्थ

बिछिया-वृक्षकी जड़को बासी जलके साथ पीसकर प्रातःकाल सेवन करनेसे दाहज्वर दूर किया जा सकता है । इसकी जड़को शिखामें बाँधनेसे एकाहिक आदि जो ज्वर हैं, वे भी विनष्ट हो जाते हैं। उस

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 18

आद्याक्षरं तन्नाम्नश्च मन्त्रो ऽयं परिकीर्तितः ।अष्टानां नागजातीनां मन्त्रः सान्निध्यकारकः

ādyākṣaraṃ tannāmnaśca mantro 'yaṃ parikīrtitaḥ / aṣṭānāṃ nāgajātīnāṃ mantraḥ sānnidhyakārakaḥ

हिन्दी अर्थ

जड्को बासी जलके साथ पीसकर पीनेसे सभी प्रकारका विषदोष विनष्ट हो जाता है ।

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 19

ॐ स्वाहा क्रमशश्चैव पञ्चभूतपुरोगतम् ।एष साक्षाद्भवेत्तार्क्ष्यः सर्वकर्मप्रसाधकः

oṃ svāhā kramaśaścaiva pañcabhūtapurogatam / eṣa sākṣādbhavettārkṣyaḥ sarvakarmaprasādhakaḥ

हिन्दी अर्थ

जो मनुष्य पाढा (पाठा)-की जड्को पीसकर गोघृतके साथ पान करता है, उसका सभी प्रकारका विषदोष दूर हो जाता है । रक्तवर्णवाले चित्रक

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 20

करन्यासं स्वरैः कृत्वा शरीरे तु पुनर्न्यसेत् ।ज्वलन्तं चिन्तयेत्प्राणमात्मसंशुद्धिकारकम्

karanyāsaṃ svaraiḥ kṛtvā śarīre tu punarnyaset / jvalantaṃ cintayetprāṇamātmasaṃśuddhikārakam

हिन्दी अर्थ

और कण्ठमें धारण करनेपर ग्रहादिक दोष दूर होता है। है नीललोहित! कृष्णपक्षकी चतुर्दशी तिथिको लायी गयी इस औषधिकी जड्को कटिप्रदेशमें बाँधकर सिंह आदि हिंसक पशुओंके

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 21

बीजन्तु चिन्तयेत्पश्चाद्वर्षान्तममृतात्मकम् ।एवञ्चाप्यायनं कृत्वा मूर्ध्नि सञ्चिन्त्य चात्मनः

bījantu cintayetpaścādvarṣāntamamṛtātmakam / evañcāpyāyanaṃ kṛtvā mūrdhni sañcintya cātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

भयको दूर किया जा सकता है। हे ईश! विष्णुक्रान्ता (अपराजिता)-की जड्को रेशमी सूतमें बाँधकर कानमें धारण करनेसे मगरमच्छादिक जन्तुओंका भय नहीं रहता।

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 22

पृथिवीं पादयोर्दद्यात्तप्तकाञ्चनसप्रभाम् ।अशेषभुवनाकीर्णां लोकपालसमन्विताम्

pṛthivīṃ pādayordadyāttaptakāñcanasaprabhām / aśeṣabhuvanākīrṇāṃ lokapālasamanvitām

हिन्दी अर्थ

आदि विविध रोगोंका उपचार और सुगन्धित द्रव्योके निर्माणकी विधि

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 23

एतां भगवतीं पृथ्वीं स्वदेहे विन्यसेद् बुधः ।श्यामवर्णमयं ध्यायेत्पृथिवीद्विगुणं भवेत्

etāṃ bhagavatīṃ pṛthvīṃ svadehe vinyased budhaḥ / śyāmavarṇamayaṃ dhyāyetpṛthivīdviguṇaṃ bhavet

हिन्दी अर्थ

श्रीहरिने कहा- है ईश्वर! गोमूत्रके साथ भी जड़ पीनेसे इस रोगका विनाश होता है। जिङ्गणी अपराजिताकी जड़ पीनेसे गण्डमाला रोग शीघ्र ही (मंजीठ), एरण्ड तथा शूकशिम्बी (केवाँच)-को नष्ट हो जाता है, इसमें संशय नहीं है । इन्द्रवारुणीकी मिलाकर शीतल जलयुक्त लेप लगानेसे भुजाओंमें

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 24

ज्वालामालाकुलं दीप्तमाब्रह्मभुवनान्तकम् ।नाभिग्रीवान्तरे न्यस्य त्रिकोणं मण्डलं रवेः

jvālāmālākulaṃ dīptamābrahmabhuvanāntakam / nābhigrīvāntare nyasya trikoṇaṃ maṇḍalaṃ raveḥ

हिन्दी अर्थ

काण्ड गण्डमाला, प्लीहा, विद्रधि, कुष्ठ, दद्रु, सिध्म, पीनस तथा छर्दि आदि विविध रोगोंका उपचार

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 25

भिन्नाञ्जननिभाकारं निखिलं व्याप्य संस्थितम् ।आत्ममूर्तिस्थितं ध्यायेद्वायव्यं तीक्ष्णमण्डलम्

bhinnāñjananibhākāraṃ nikhilaṃ vyāpya saṃsthitam / ātmamūrtisthitaṃ dhyāyedvāyavyaṃ tīkṣṇamaṇḍalam

हिन्दी अर्थ

होनेवाली व्यथा और गर्दनकी व्यथा दूर हो जाती है। भैंसका मक्खन, अश्वगन्धा, पिप्पली, वचा

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 26

सिखोपरि स्थितं दिव्यं शुद्धस्फटिकवर्चसम् ।अप्रमाणमहाव्योमव्यापकं चामृतोपमम्

sikhopari sthitaṃ divyaṃ śuddhasphaṭikavarcasam / apramāṇamahāvyomavyāpakaṃ cāmṛtopamam

हिन्दी अर्थ

हे रुद्र! सोमलताके बीजोंका चूर्ण और मक्खनका मधुके साथ सेवन करना चाहिए। ये औषधियाँ

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 27

भूतन्यासं पुरा कृत्वा नागानाञ्च यथाक्रमम् ।लकारान्ता बिन्दुयुता मन्त्रा भूतक्रमेण तु

bhūtanyāsaṃ purā kṛtvā nāgānāñca yathākramam / lakārāntā binduyutā mantrā bhūtakrameṇa tu

हिन्दी अर्थ

(वच) और दोनों प्रकारका कूट एकमें मिलाकर श्वेत कुष्ठ रोगका विनाश करनेवाली हैं। इनके

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 28

शिवबीजं ततो दद्यात्ततो ध्यायेच्च मण्डलम् ।योयस्य क्रमाख्यातो मण्डलस्य विचक्षणः ।तस्य तच्चिन्तयेद्वर्णं कर्मकाले विधानवित्

śivabījaṃ tato dadyāttato dhyāyecca maṇḍalam / yoyasya kramākhyāto maṇḍalasya vicakṣaṇaḥ / tasya taccintayedvarṇaṃ karmakāle vidhānavit

हिन्दी अर्थ

बनाया गया लेप लिङ्गसत्रोत तथा स्तनगत दु:खोंका

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 29

पादपक्षैस्तथा चञ्चत्कृष्णनागैर्विभूषितम् ।तार्क्ष्यं ध्यायेत्ततो नित्यं विषे स्थावरजङ्गमे

pādapakṣaistathā cañcatkṛṣṇanāgairvibhūṣitam / tārkṣyaṃ dhyāyettato nityaṃ viṣe sthāvarajaṅgame

हिन्दी अर्थ

प्रयोगमें मद्रेके साथ चावल आदिका भोजन पथ्य है। है हर! श्वेत अपराजिताकी जड़को उसीके

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 30

ग्रहभूतपिशाचे च डाकिनीयक्षराक्षसे ।नागैर्विवेष्टितं कृत्वा स्वदेहे विन्यसेच्छिवम्

grahabhūtapiśāce ca ḍākinīyakṣarākṣase / nāgairviveṣṭitaṃ kṛtvā svadehe vinyasecchivam

हिन्दी अर्थ

कूट और नागबलाके चूर्णको मक्खनमें मिलाकर रसके साथ पीसकर किया गया उसका लेप एक

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 31

द्विधा न्यासः समाख्यातो नागानां चैव भूतयोः ।एवं ध्यात्वा कर्म कुर्यादात्मतत्त्वादिकं क्रमात्

dvidhā nyāsaḥ samākhyāto nāgānāṃ caiva bhūtayoḥ / evaṃ dhyātvā karma kuryādātmatattvādikaṃ kramāt

हिन्दी अर्थ

सिद्ध किया गया लेप युवतियोंके वक्षःस्थलको सुडौल, ओजगुणसे सम्पन्न तथा सुन्दर बनाता है । इन्द्रवारुणीकी जड़ उखाड़कर रोगीका नाम लेकर दूरसे ही उसके प्रति फेंक दिया जाय तो

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 32

त्रितत्त्वं प्रथम् दत्त्वा सिवतत्त्वं ततः परम् ।यथा देहे तथा देवे अङ्गुलीनां च पर्वसु

tritattvaṃ pratham dattvā sivatattvaṃ tataḥ param / yathā dehe tathā deve aṅgulīnāṃ ca parvasu

हिन्दी अर्थ

रोगीका प्लीहा रोग दूर हो जाता है। चावलके धोवनमें श्वेत पुनर्नवाको जड़ पीसकर पीनेसे निश्चित ही विद्रधि रोग नष्ट हो जाता है। इसमें कुछ विचार करनेकी आवश्यकता नहीं है ।

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 33

देहे न्यासं पुरा कृत्वा ह्यनुलोमविलोमतः ।कन्दं नालं तथा पद्मं धर्मं ज्ञानादिमेव च

dehe nyāsaṃ purā kṛtvā hyanulomavilomataḥ / kandaṃ nālaṃ tathā padmaṃ dharmaṃ jñānādimeva ca

हिन्दी अर्थ

केलेका पत्ता और यवक्षार जलमें सिद्ध करके तैयार किया गया पेय पीनेसे उदरजनित समस्त विकार दूर हो जाते हैं। केलेकी जड़ गुड़ और घीमें मिलाकर, अग्निपर पकाकर खाया जाय तो

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 34

द्वितीयस्वरसम्भिन्नं वर्गान्तेन तु पूजयेत् ।शौमिति कर्णिकामध्ये मूर्ध्नि रेफेण संयुतम्

dvitīyasvarasambhinnaṃ vargāntena tu pūjayet / śaumiti karṇikāmadhye mūrdhni repheṇa saṃyutam

हिन्दी अर्थ

वह उदरजनित कृमियोंको विनष्ट कर देता है। प्रतिदिन प्रातःकाल आँवले और नीमकी पत्तियोंका चूर्ण भक्षण करनेसे कुष्ठ रोग दूर हो जाता है। हरीतकी, विडंग, हल्दी, श्वेत सरसों,

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 35

अकचटतपयशा वर्गाः पूर्वादिके न्यसेत् ।पत्रान्तकेसरान्ते तु द्वौ द्वौ पूर्वादिकौ तथा

akacaṭatapayaśā vargāḥ pūrvādike nyaset / patrāntakesarānte tu dvau dvau pūrvādikau tathā

हिन्दी अर्थ

सोमलताकी जड़, कंजेकी जड़ और सेंधा नमकको गोमूत्रमें पीसकर एक सिद्ध-योग बनाना चाहिए। ये सभी औषधियाँ कुष्ठ रोगको दूर करनेवाली हैं। एक भाग त्रिफला, दो भाग हरीतकी और

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 36

केशरे तु स्वरान्न्यस्यादीशान्तान्षोडशार्चयेत् ।वामाद्याः शक्तयः प्रोक्तास्त्रितत्त्वन्तु ततो न्यसेत्

keśare tu svarānnyasyādīśāntānṣoḍaśārcayet / vāmādyāḥ śaktayaḥ proktāstritattvantu tato nyaset

हिन्दी अर्थ

सोमलताके बीजोंको खाना चाहिए। इस पथ्यसे दद्रु रोग नष्ट हो जाता है । गोमूत्र और नमकसे युक्त खट्टे मठ्ठेका क्वाथ बनाकर उसको काँसेके पात्रमें घिसकर लेप करनेसे कुष्ठ और दद्रु दोनोंका

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 37

आवाहयेत्ततो मर्ध्नि शिवमङ्गं ततः परम् ।कर्णिकायां न्यसेद्देवं सांगं तत्र पुरः सरम्

āvāhayettato mardhni śivamaṅgaṃ tataḥ param / karṇikāyāṃ nyaseddevaṃ sāṃgaṃ tatra puraḥ saram

हिन्दी अर्थ

विनाश होता है। हल्दी, हरिताल, दूर्वा, गोमूत्र तथा सेंधा नमक मिलाकर तैयार किया गया लेप

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 38

पृतिवी पश्चिमे पत्रे आपश्चोत्तरसंस्थिताः ।तेजस्तु दक्षिणे पत्रे वायुं पूर्वेण पूजयेत्

pṛtivī paścime patre āpaścottarasaṃsthitāḥ / tejastu dakṣiṇe patre vāyuṃ pūrveṇa pūjayet

हिन्दी अर्थ

मासमें श्वेत कुष्ठको विनष्ट कर देता है।

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 39

स्वबीजं मूर्तिरूपन्तु प्रागुक्तं पारकल्पयेत् ।यं वायुमूलं नैरृत्ये रेफस्त्वनलसंस्थितः

svabījaṃ mūrtirūpantu prāguktaṃ pārakalpayet / yaṃ vāyumūlaṃ nairṛtye rephastvanalasaṃsthitaḥ

हिन्दी अर्थ

कुष्ठका विनाश काली मिर्च और सिन्दूरसे युक्त भैसके मक्खनका लेप लगानेसे होता है।

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 40

वं च त्वीशे सदा पूज्य ॐ हृदिस्थञ्च पूजयेत् ।तन्मात्रान्भूतमात्रांस्तान्बहिरेव प्रपूजयेत्

vaṃ ca tvīśe sadā pūjya oṃ hṛdisthañca pūjayet / tanmātrānbhūtamātrāṃstānbahireva prapūjayet

हिन्दी अर्थ

हे ईश्वर! श्वेत गम्भारी (शतावरी )-की जड़का गोदुग्धके साथ पाक सिद्ध करके उसको खाना चाहिए। यह पाक शुक्लपित्त रोगका विनाशक है। हे रुद्र! मूलीके बीजोंको अपामार्गकी जड्के रसमें

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 41

शिवाङ्गानि ततः पश्चाद्ध्यात्वा संपूजयेत्ततः ।आग्नेय्यां हृदयं पूज्य शिर ईशानगोचरे

śivāṅgāni tataḥ paścāddhyātvā saṃpūjayettataḥ / āgneyyāṃ hṛdayaṃ pūjya śira īśānagocare

हिन्दी अर्थ

मिलाकर लगाये गये लेपसे सिध्म रोग विनष्ट होता है। केलेका क्षार और हल्दीका लेप भी सिध्म रोगका विनाशक है। है महादेव! केला और अपामार्गका क्षार एरण्ड तेलमें मिलाकर उस

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 42

नैरृत्ये तु शिखां दद्याद्वायव्यां कवचं न्यसेत् ।अस्त्रन्तु बाह्यतो दद्यान्नेत्रमुत्तरसंस्थितम्

nairṛtye tu śikhāṃ dadyādvāyavyāṃ kavacaṃ nyaset / astrantu bāhyato dadyānnetramuttarasaṃsthitam

हिन्दी अर्थ

लेपका अभ्यङ्ग (मालिश) करनेसे तत्काल सिध्म रोग नष्ट हो जाता है।

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 43

पत्राग्रे कर्णिकग्रे तु बीजानि परिपूजयेत् ।अनन्तादिकुलीरान्ता अष्टौ नागाः क्रमात्स्थिताः

patrāgre karṇikagre tu bījāni paripūjayet / anantādikulīrāntā aṣṭau nāgāḥ kramātsthitāḥ

हिन्दी अर्थ

हे वृषभध्वज! गोमूत्रसे युक्त कूष्माण्ड (कुम्हड्ा)-के नालका क्षार और जलमे पीसी गयी हल्दीको भॅसके गोबरमें मिलाकर मन्द-मन्द आँचपर सिद्ध करना चाहिए, उसका उबटन लगानेसे

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 44

पूर्वादिकक्रमेणैव त्वीशपर्यन्तमेव च ।पूजयेच्च सदा मन्त्री विधानेन पृथक्पृथक्

pūrvādikakrameṇaiva tvīśaparyantameva ca / pūjayecca sadā mantrī vidhānena pṛthakpṛthak

हिन्दी अर्थ

शरीरका सौन्दर्य बढ़ जाता है। तिल, सरसों,

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 45

हृदि पद्मे विधानेन शिलादौ दत्तमण्डले ।एतत्कार्यं समुद्दिष्टं नित्यनैमित्तिके ऽपि च

hṛdi padme vidhānena śilādau dattamaṇḍale / etatkāryaṃ samuddiṣṭaṃ nityanaimittike 'pi ca

हिन्दी अर्थ

हैं, उनका उबटन बनाकर जो पुरुष अपने शरीरमें लगाता है, वह दुर्गन्धसे रहित होकर सुगन्धित हो उठता है । दूर्वा, काकजंघा, अर्जुनके पुष्प, जामुनकी पत्तियाँ तथा लोध्र-पुष्प-इन सभीको एकमें मिलाकर

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 46

आत्मानं चिन्तयेन्नित्यं कामरूपं मनोहरम् ।प्लावयन्तं जगत्सर्वं सृष्टिसंहारकारकम्

ātmānaṃ cintayennityaṃ kāmarūpaṃ manoharam / plāvayantaṃ jagatsarvaṃ sṛṣṭisaṃhārakārakam

हिन्दी अर्थ

पीस लेना चाहिए। इसका प्रतिदिन प्रयोग करनेसे शरीरको दुर्गन्ध दूर हो जाती है और वह मनोहर

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 47

ज्वालामालाभिरुद्दीप्तं आब्रह्मभुवनान्तकम् ।दशबाहुं चतुर्वक्त्रं पिङ्गाक्षं शूलपाणिनम्

jvālāmālābhiruddīptaṃ ābrahmabhuvanāntakam / daśabāhuṃ caturvaktraṃ piṅgākṣaṃ śūlapāṇinam

हिन्दी अर्थ

दद्रु, पामा और गर नामक रोगको दूर करता है । हो जाता है। लोध्र-पुष्प तथा जलमें पीसकर तैयार

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 48

दंष्ट्राकरालमत्युग्रं त्रिनेत्रं शशिशेखरम् ।भैरवन्तु स्मरेत्सिद्ध्यै गरुडं सर्वकर्मसु

daṃṣṭrākarālamatyugraṃ trinetraṃ śaśiśekharam / bhairavantu smaretsiddhyai garuḍaṃ sarvakarmasu

हिन्दी अर्थ

किया गया धत्तूरके चूर्णके लेपका उबटन लगानेसे मनुष्यके शरीरमें स्थित ग्रीष्मनाधा दूर हो जाती है। प्रातःकाल गरम दूधको भापसे शरीर-सेंक करनेपर घर्मदोष (स्वेदाधिक्य) नष्ट हो जाता है। काकजंघाका

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 49

नागानां नाशनार्थाय गरुडं भीमभीषणम् ।पादौ पातालं संस्थौ च दिशः पक्षास्तु संश्रिताः

nāgānāṃ nāśanārthāya garuḍaṃ bhīmabhīṣaṇam / pādau pātālaṃ saṃsthau ca diśaḥ pakṣāstu saṃśritāḥ

हिन्दी अर्थ

उबटन शरीरके लिये सुन्दर अनुलेपन द्रव्य है। मुलेठी, शर्करा, अड़सका रस और मधुका सेवन करनेसे रक्त-पित्त, कामला और पाण्डु रोगका विनाश होता है। अड्सका रस और मधु

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 50

सप्त स्वर्गा उरसि च ब्रह्माण्डं कण्ठमाश्रितम् ।पूर्वादीशानपर्यन्तं शिरस्तस्य विचिन्तयेत्

sapta svargā urasi ca brahmāṇḍaṃ kaṇṭhamāśritam / pūrvādīśānaparyantaṃ śirastasya vicintayet

हिन्दी अर्थ

पीनेसे रक्त-पित्त-विकार दूर हो जाता है। प्रातःकाल मात्र जल पीकर भयंकर पीनस रोगको

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 51

सदाशिवशिखान्तस्थं शक्तित्रितयमेव च ।परात्परं शिवं साक्षात्तार्क्ष्यं भुवननायकम्

sadāśivaśikhāntasthaṃ śaktitritayameva ca / parātparaṃ śivaṃ sākṣāttārkṣyaṃ bhuvananāyakam

हिन्दी अर्थ

मैनसिल, बलामूल, बेरकी पत्ती, गुग्गुल तथा आँवलेका चूर्ण गोदुग्धमें मिलाकर पान करना चाहिए।

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 52

त्रिनेत्रमुग्ररूपञ्च विषनागक्षयङ्करम् ।ग्रसनं भीमवक्त्रं च गरुडं मन्त्रविग्रहम्

trinetramugrarūpañca viṣanāgakṣayaṅkaram / grasanaṃ bhīmavaktraṃ ca garuḍaṃ mantravigraham

हिन्दी अर्थ

हे परमेश्वर! चमेलीकी पत्ती, बेरकी पत्ती और मैनसिल-इनकी बत्ती बनाकर उसे बेरकी अग्निमें सेंककर धूम्रपान करनेसे कास रोग दूर हो जाता है। त्रिफला और पिप्पलीका चूर्ण मधुके साथ

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 53

कालाग्निमिव दीप्तं च चिन्तयेत्सर्वकर्मसु ।एवं न्यासविधिं कृत्वा यद्यन्मनसि चिन्तयेत्

kālāgnimiva dīptaṃ ca cintayetsarvakarmasu / evaṃ nyāsavidhiṃ kṛtvā yadyanmanasi cintayet

हिन्दी अर्थ

खाना चाहिए। भोजन करनेके पूर्व मधुके साथ प्रयुक्त यह औषधिक योग प्यास और ज्वरके दोषको शान्त करता है। बिल्वकी जड़ तथा गुडूचीका क्वाथ मधुके साथ पान करनेसे तीनों

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 54

तत्तदेव भवेत्साध्यं नरो वै गरुडायते ।प्रेता भूतास्तथा यक्षा नागा गन्धर्वराक्षसाः ।दर्शनात्तस्य नश्यन्ति ज्वराश्चातुर्थिकादयः

tattadeva bhavetsādhyaṃ naro vai garuḍāyate / pretā bhūtāstathā yakṣā nāgā gandharvarākṣasāḥ / darśanāttasya naśyanti jvarāścāturthikādayaḥ

हिन्दी अर्थ

दूर करना चाहिए। है महेश्वर! बहेड़ा, पिप्पली और प्रकारके छर्दि रोग विनष्ट हो जाते हैं। चावलके सेंधा नमकका चूर्ण, कांजीके साथ पान करनेसे धोवनमें दूर्वारसको मिलाकर पीनेसे भी छर्दि रोग मनुष्यका स्वरभेद दूर हो जाता है। इस दोषके होनेपर दूर हो जाता है। (अध्याय १९०)

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

अध्याय 196

श्लोक 55

धन्वन्तरिरुवाच ।एवं स गरुडं प्रोचे गरुडः कश्यपाय च ।महेश्वरो यथा गौरीं प्राह विद्यां तथा शृणु

dhanvantariruvāca / evaṃ sa garuḍaṃ proce garuḍaḥ kaśyapāya ca / maheśvaro yathā gaurīṃ prāha vidyāṃ tathā śṛṇu

हिन्दी अर्थ

सर्प, बिच्छू तथा अन्य विषैले जीव-जन्तुओंके विषकी चिकित्सा

English

Whomsoever the wearer of this divine mantra sees with his eyes, shall be under his control, free from sins and ailments.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।