Garuda Purana
189
अध्याय 189 / 317

Book 1 - Adhyaya 190

32 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ32 श्लोक

अध्याय 189

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे एकोननवत्यधिकशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १९० हरिरुवाच ।अपराजिताया मूलञ्च गोमूत्रेण समन्वितम् ।पीतञ्चाशु हरत्येव गण्डमालां न संशयः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe ekonanavatyadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 190 hariruvāca / aparājitāyā mūlañca gomūtreṇa samanvitam / pītañcāśu haratyeva gaṇḍamālāṃ na saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

मंजिष्ठ, लाक्षा-रस, मधुयष्टी और कुंकुमसे सिद्ध लेपपाक एक सप्ताहके अन्तर्गत ही मुखकी शोभाको बढ़ा देता है।

English

O Niialohita> O Sururavimardana (Siva the des¬ troyer of Devas and Asuras) by chewing the roots of Goktura one is relieved of the pain due to germs in the teeth.

अध्याय 189

श्लोक 2

अथेन्द्रवारुणीमूलं विधिना पीतमीश्वर ।जिङ्गिण्यैरण्डकं रुद्र शूकशिम्ब्या समन्वितम् ।शीतोदकञ्च तत्र्यस्तं बाहुग्रीवाव्यथां हरेत्

athendravāruṇīmūlaṃ vidhinā pītamīśvara / jiṅgiṇyairaṇḍakaṃ rudra śūkaśimbyā samanvitam / śītodakañca tatryastaṃ bāhugrīvāvyathāṃ haret

हिन्दी अर्थ

सोंठ, पिप्पली-चूर्ण, गुडूची और कण्टकारीके क्वाथका पान करनेसे जठराग्नि तीव्र हो जाती है । हे महादेव! कंजा, पित्तपापडा, बृहती (भटकटेया), अदरक, हरीतकी तथा गोखरूके द्वारा सिद्ध क्वाथ

English

A woman patient of enlarged spleen must apply the paste of the root of white Arka in cow*s milk to her vagina! passage, afler fasting during the menstrual period. She will be freed of the pain due to the tumour.

अध्याय 189

श्लोक 3

माहिषं नवनीतञ्च अश्वगन्धा च पिप्पली ।वचा कुष्ठद्वयं लेपो लिङ्गस्रोतस्तनार्तिहृत्

māhiṣaṃ navanītañca aśvagandhā ca pippalī / vacā kuṣṭhadvayaṃ lepo liṅgasrotastanārtihṛt

हिन्दी अर्थ

पीनेसे थकान दूर हो जाती है एवं दाह, पित्त-ज्वर,

English

The flower of Che white Arka should be culled after duly reciting the mantras before. After the purificatory bath at the cessation of the flow of blood duringmenses she must tie it round her hips. This will facilitate her conception and delivery (in the natural course)«

अध्याय 189

श्लोक 4

कुष्ठनागबलाचूर्णं नवनीतसमन्वितम् ।तल्लेपो युवतीनाञ्च कुर्याद्वृत्तोजकौ शुभौ

kuṣṭhanāgabalācūrṇaṃ navanītasamanvitam / tallepo yuvatīnāñca kuryādvṛttojakau śubhau

हिन्दी अर्थ

मधु, घृत, पिप्पली-चूर्ण एवं दूधसे युक्त क्वाथका पान हृदयरोग, खाँसी तथा विषमज्चरका विनाशक होता है।

English

O Hara, the root of Palaia or Apamarga tied round the wrist dispels all sorts of fever and wards oflf the evil in¬ fluence of Bhutas and ghosts.

अध्याय 189

श्लोक 5

इन्द्रवारुणिकामूलं यस्य नाम्ना सुदूरतः ।निः क्षिप्यते समुत्पाट्य तस्य प्लीहा विनश्यति

indravāruṇikāmūlaṃ yasya nāmnā sudūrataḥ / niḥ kṣipyate samutpāṭya tasya plīhā vinaśyati

हिन्दी अर्थ

हे वृषध्वज ! सामान्यतः क्वाथ तथा औषधियोंकी अनृपान-मात्रा आधा कर्ष अर्थात् एक तोला है। विशेष रूपसे रोगीको आयुके अनुसार उसके परिमाणपर विचार करना चाहिए।

English

O Paramesvara, the root of Vpscika drunk with water kept overnight, removes the burning sensation due to fever.

अध्याय 189

श्लोक 6

पुनर्नवायाः शुक्लाया मूलं तण्डुलवारिणा ।पीतं विद्रधिनुत्स्याच्च नात्र कार्या विचारणा

punarnavāyāḥ śuklāyā mūlaṃ taṇḍulavāriṇā / pītaṃ vidradhinutsyācca nātra kāryā vicāraṇā

हिन्दी अर्थ

गौके गोबरसे रस निकालकर दूधके साथ पान करनेसे विषमज्वर दूर हो जाता है। काकजंघा (घुँघची)-का रस भी इस ज्चरका नाशक है। सोंठके चूर्णसे युक्त बकरीके दूधका क्वाथ विषम

English

The same tied round the tuA removes intermittent fever. When drunk with the washings of Vasya it quells all poisons.

अध्याय 189

श्लोक 7

कदलीदलक्षारन्तु पानीयेन प्रसाधितम् ।तस्यादनाद्विनश्यन्ति उदरव्याधयो ऽखिलाः

kadalīdalakṣārantu pānīyena prasādhitam / tasyādanādvinaśyanti udaravyādhayo 'khilāḥ

हिन्दी अर्थ

नेत्र, नाक, मुख, गला, अनिद्रा तथा पादरोग और शस्त्राघातादिजनित रोगोंकी चिकित्सा

English

He who drinks cow's butter medicated with the roots of Pihi surely mitigates the baneAil influences of all kinds of poisons. There is no doubt in this.

अध्याय 189

श्लोक 8

कदल्या मूलमादाय गुडाज्येन समन्वितम् ।अग्निना साधितं जग्धमुदरस्थक्रिमीन्हरेत्

kadalyā mūlamādāya guḍājyena samanvitam / agninā sādhitaṃ jagdhamudarasthakrimīnharet

हिन्दी अर्थ

ज्चरको दूर कर देता है।

English

If the ears are filled with the juice of the root of Raktacitr»ka as well as 3iri|a along with V&sya water, jaundice and chlorosis are sure to be dispelled.

अध्याय 189

श्लोक 9

नित्यं निम्बदलानाञ्च चूर्णमामलकस्य च ।प्रत्यूषे भक्षयेच्चैव तस्य कुष्ठं विनश्यति

nityaṃ nimbadalānāñca cūrṇamāmalakasya ca / pratyūṣe bhakṣayeccaiva tasya kuṣṭhaṃ vinaśyati

हिन्दी अर्थ

मुलेठी, खस, सेंधा नमक तथा भटकटैयाका फल पीसकर उसका नस्य देनेसे पुरुषको नींद आने लगती है। है शिव! काली मिर्चका चूर्ण मिलाकर मधुका नस्य लेनेसे भी प्राणीको नींद आ

English

The flower of coconut palm drunk with the goat's milk dispels the three types of Vatarakia.

अध्याय 189

श्लोक 10

हरीतकीविडङ्गञ्च हरिद्रा सितसर्षपाः ।सोमराजस्य मूलानि करञ्जस्य च रौन्धवम् ।गोमूत्रपिष्टान्येतानि कुष्ठरोगहराणि वै

harītakīviḍaṅgañca haridrā sitasarṣapāḥ / somarājasya mūlāni karañjasya ca raundhavam / gomūtrapiṣṭānyetāni kuṣṭharogaharāṇi vai

हिन्दी अर्थ

जाती है। काकजंघा (कालाहिस्रा)-की जड़ मस्तकपर लेप करके भी निद्राको लाया जा सकता है। कांजी तथा धूना नामक वृक्षके गोंदसे सिद्ध तैलपाकको शीतल जलमें मिलाकर सिरपर लेप करनेसे सिर-

English

Roots of Sudariana must be wreathed into a garland. Worn round the neck it dispels the fever 'Tryahika'' (Tertian) and wards off advene planets and ghosts.

अध्याय 189

श्लोक 11

एकश्च त्रिफलाभागस्तथा भागद्वयं शिवा ।सोमराजस्य बीजानां जग्धं पथ्येन दद्रुनुत्

ekaśca triphalābhāgastathā bhāgadvayaṃ śivā / somarājasya bījānāṃ jagdhaṃ pathyena dadrunut

हिन्दी अर्थ

संताप दूर हो जाता है। यह रक्तदोषज ज्वर और दाहसे उत्पन्न होनेवाले संतापको भी दूर करता है।

English

The excellent root of white GuAji must be gathered when the moon enters Puya star. This kept in the mouth removes several kinds of poison*

अध्याय 189

श्लोक 12

अम्लतक्रं सगोमूत्रं क्वथितं लवणान्वितम् ।कांस्यघृष्टं खरं लेपात्कुष्ठदद्रुविनाशनम्

amlatakraṃ sagomūtraṃ kvathitaṃ lavaṇānvitam / kāṃsyaghṛṣṭaṃ kharaṃ lepātkuṣṭhadadruvināśanam

हिन्दी अर्थ

और सौभञ्जनकी जड--इन सबको एकत्र करके बनाया गया जल या क्वाथ हींग तथा यवक्षारके सहित पान करनेसे वातरोगका विनाश होता है।

English

The same root along with stems tied round the wrist or the neck wards of evil planets. Culled and tied round the waist on the fourteenth day of the dark fortnight it removes the fear of lions and other beasts of prey» O Nllalohita (Siva).

अध्याय 189

श्लोक 13

हरिद्रा हरितालश्च दूर्वागोमूत्रसैन्धवम् ।अयं लेपो हन्ति दद्रुं पामानं च गरं तथा

haridrā haritālaśca dūrvāgomūtrasaindhavam / ayaṃ lepo hanti dadruṃ pāmānaṃ ca garaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

हे शिव! पिप्पली, पिप्पलीमूल तथा भिलावेका जल या क्वाथ भली प्रकारसे शूलरोगको दूर करनेका श्रेष्ठतम योग है।

English

O BhOteia the root of ViQukranta tied round the ears with a silken cord removes the fear of crocodiles O If a.

अध्याय 189

श्लोक 14

सोम राजस्य बीजानि नवनीतयुतानि च ।मधुनास्वादितानि स्युः शुक्लकुष्ठहराणि वै ।तक्रान्नपानतो रुद्र नात्र कार्या विचारणा

soma rājasya bījāni navanītayutāni ca / madhunāsvāditāni syuḥ śuklakuṣṭhaharāṇi vai / takrānnapānato rudra nātra kāryā vicāraṇā

हिन्दी अर्थ

अश्वगन्धा तथा मूलीके रससे शोधित वामीकी जो मिट्टी होती है, उसको रगड्नेसे दाद और ऊरुस्तम्भ नामक रोग शान्त हो जाते हैं।

English

O BhOteia the root of ViQukranta tied round the ears with a silken cord removes the fear of crocodiles O If a.

अध्याय 189

श्लोक 15

श्वेतापरा जितामूलं वर्तितं चास्य वारिणा ।तल्लेपो रुद्र मासेन शुक्लकुष्ठविनाशनः

śvetāparā jitāmūlaṃ vartitaṃ cāsya vāriṇā / tallepo rudra māsena śuklakuṣṭhavināśanaḥ

हिन्दी अर्थ

बृहतीमूल अर्थात् भटकटैयाकी जड्को पानीमें पीसकर पीनेसे संघातवात नष्ट होता है। अदरक और तगरकी जड़को पीसकर मट्ठेके साथ पीनेसे झिंझिनी अर्थात् झुंझबाईका रोग वैसे ही नष्ट होता

English

O BhOteia the root of ViQukranta tied round the ears with a silken cord removes the fear of crocodiles O If a.

अध्याय 189

श्लोक 16

माहिषं नवनीतञ्च सिन्दूरं समरीचकम् ।पामा विलेपनान्नश्येद्दुर् नामा वृषभध्वज

māhiṣaṃ navanītañca sindūraṃ samarīcakam / pāmā vilepanānnaśyeddur nāmā vṛṣabhadhvaja

हिन्दी अर्थ

है, जैसे वज्रके प्रभावसे वृक्ष धराशायी हो जाता है।

English

O BhOteia the root of ViQukranta tied round the ears with a silken cord removes the fear of crocodiles O If a.

अध्याय 189

श्लोक 17

विशुष्कगाम्भारीमूलं पक्वं क्षीरेण संयुतम् ।भक्षितं शुक्लपित्तस्य विनाशकरमीश्वर

viśuṣkagāmbhārīmūlaṃ pakvaṃ kṣīreṇa saṃyutam / bhakṣitaṃ śuklapittasya vināśakaramīśvara

हिन्दी अर्थ

अस्थिसंहारक हरजोड़ अर्थात् ग्रन्थिमान् नामक लताकी जड़को भातके साथ खानेसे अथवा जटामांसीके रसके साथ पान करनेसे वातरोग तथा अस्थिभंगके दोष विनष्ट हो जाते हैं। बकरीके दूध

English

O BhOteia the root of ViQukranta tied round the ears with a silken cord removes the fear of crocodiles O If a.

अध्याय 189

श्लोक 18

मूलकस्य तु बीजानि ह्यपा मार्गरसेन वै ।पिष्टानि तेन लेपेन सिध्मकं रुद्र नश्यति

mūlakasya tu bījāni hyapā mārgarasena vai / piṣṭāni tena lepena sidhmakaṃ rudra naśyati

हिन्दी अर्थ

और घृत-मिश्रित सत्तुका लेप दोनों पैरके तलुओंमें करनेसे जलन समाप्त हो जाती है। मधु, घृत,

English

O BhOteia the root of ViQukranta tied round the ears with a silken cord removes the fear of crocodiles O If a.

अध्याय 189

श्लोक 19

कदलीक्षारसंयुक्तहरिद्रा सिध्मकापहा ।रम्भापामार्गयोः क्षार एरण्डेन विमिश्रितः ।तदभ्यङ्गान्महादेव ! सद्यः सिध्म विनश्यति

kadalīkṣārasaṃyuktaharidrā sidhmakāpahā / rambhāpāmārgayoḥ kṣāra eraṇḍena vimiśritaḥ / tadabhyaṅgānmahādeva ! sadyaḥ sidhma vinaśyati

हिन्दी अर्थ

मोम, गुड़, गैरिक, गुग्गुल और रालका रस पैरोंमें घाव तीन रात्रियोंके बीतते ही सूख जाता है।

English

O BhOteia the root of ViQukranta tied round the ears with a silken cord removes the fear of crocodiles O If a.

अध्याय 189

श्लोक 20

कूष्माण्डनालक्षारश्च सगोमूत्रश्च तत्त्वतः ।जलपिष्टा हरिद्रा च सिद्धा मन्दानलेनहि

kūṣmāṇḍanālakṣāraśca sagomūtraśca tattvataḥ / jalapiṣṭā haridrā ca siddhā mandānalenahi

हिन्दी अर्थ

लेप करनेसे उनका फटना तथा जलना बंद हो

English

O BhOteia the root of ViQukranta tied round the ears with a silken cord removes the fear of crocodiles O If a.

अध्याय 189

श्लोक 21

माहिषेण पुरीषेण वेष्टिता वृषभध्वज ।अस्या उद्वर्तनं कुर्यादङ्गसौष्ठवमीश्वर

māhiṣeṇa purīṣeṇa veṣṭitā vṛṣabhadhvaja / asyā udvartanaṃ kuryādaṅgasauṣṭhavamīśvara

हिन्दी अर्थ

हे वृषध्वज! सरसोंके तेलको पैरोंमें लेपकर निर्धूम अग्निमें जो मनुष्य सेंकता है, उसका पंकिल-मिट्टी खाया हुआ अर्थात् कीचड़में अधिक देरतक रहनेसे दूषित हुआ या उसके समान

English

O BhOteia the root of ViQukranta tied round the ears with a silken cord removes the fear of crocodiles O If a.

अध्याय 189

श्लोक 22

तिलसर्षपसंयुक्तं हरिद्राद्वयकुष्ठकम् ।तेनोद्वर्तितदेहः स्याद्दुर्गन्धः सुरभिः पुमान्

tilasarṣapasaṃyuktaṃ haridrādvayakuṣṭhakam / tenodvartitadehaḥ syāddurgandhaḥ surabhiḥ pumān

हिन्दी अर्थ

अन्य किसी कारणसे विकृत हुआ पैर खुजलाहट आदि विकारोंसे रहित हो जाता है।

English

O BhOteia the root of ViQukranta tied round the ears with a silken cord removes the fear of crocodiles O If a.

अध्याय 189

श्लोक 23

मनोहरश्चानुदिनं दूर्वाणां काकजङ्घाया ।अर्जुनस्य तु पुष्पाणि जम्बूपत्रयुतानि च ।सलोध्राणि च तल्लेपो देहदुर्गन्धतां हरेत्

manoharaścānudinaṃ dūrvāṇāṃ kākajaṅghāyā / arjunasya tu puṣpāṇi jambūpatrayutāni ca / salodhrāṇi ca tallepo dehadurgandhatāṃ haret

हिन्दी अर्थ

सर्जरस, मोम, जीरा और हरीतकीसे शोधित घृतपाकका अभ्यङ्ग करनेसे अग्निमें जलनेसे उत्पन्न हुई पीड़ा शान्त हो जाती है। तिलका तेल अग्निमें जलाकर भस्म किये गये यवको प्रचुर मात्रामें

English

O BhOteia the root of ViQukranta tied round the ears with a silken cord removes the fear of crocodiles O If a.

अध्याय 189

श्लोक 24

युक्तं लोध्रभवैर्नोरैश्चूर्णन्तु कनकस्य च ।तेनोद्वर्तितदेहस्य न स्याद्ग्रीष्मप्रबाधिका

yuktaṃ lodhrabhavairnoraiścūrṇantu kanakasya ca / tenodvartitadehasya na syādgrīṣmaprabādhikā

हिन्दी अर्थ

बार-बार मिलाकर लेप करनेसे अग्निमें जलनेके कारण उत्पन्न हुए घाव ठीक हो जाते हैं। भैसके दूधका मक्खन, अग्निमें भूने गये तिलका चूर्ण और भिलावाका रस मिलाकर तैयार किया गया

English

O BhOteia the root of ViQukranta tied round the ears with a silken cord removes the fear of crocodiles O If a.

अध्याय 189

श्लोक 25

दुग्धेनोषसि सेकश्च घर्मदोषश्च नश्यति ।काकजङ्घोद्वर्तनन्तु ह्यङ्गरागकरं भवेत्

dugdhenoṣasi sekaśca gharmadoṣaśca naśyati / kākajaṅghodvartanantu hyaṅgarāgakaraṃ bhavet

हिन्दी अर्थ

लेप घावको ठीक करता है । इसका नस्य एवं लेप करनेसे हृदय-शूल भी शान्त हो जाता है।

English

O BhOteia the root of ViQukranta tied round the ears with a silken cord removes the fear of crocodiles O If a.

अध्याय 189

श्लोक 26

मधुयष्टी शर्करा च वासकस्य रसो मधु ।एतत्पीतं रक्तपित्तकामलापाण्डुरोगनुत्

madhuyaṣṭī śarkarā ca vāsakasya raso madhu / etatpītaṃ raktapittakāmalāpāṇḍuroganut

हिन्दी अर्थ

हे हर! दण्ड-प्रहार आदिके कारण शरीरमें उत्पन्न घाव कर्पूर और गोघृत परस्पर मिलाकर भरनेसे ठीक हो जाता है। है शिव! शस्त्रोंके प्रहारसे होनेवाले घावपर इस औषधिका प्रयोग

English

O BhOteia the root of ViQukranta tied round the ears with a silken cord removes the fear of crocodiles O If a.

अध्याय 189

श्लोक 27

रक्तपित्तं हरेत्पीतो वासकस्य रसो मधु ।प्रातः काले तोयपानात्पीनसं दारुणं हरेत्

raktapittaṃ haretpīto vāsakasya raso madhu / prātaḥ kāle toyapānātpīnasaṃ dāruṇaṃ haret

हिन्दी अर्थ

करके उसे स्वच्छ सफेद कपडेसे बाँध देना चाहिए। है वृषध्वज! इस प्रकारके घाव जब पक रहे हों या उनमें पीड़ा होती हो तो उन्हें हाथका स्पर्श देना (सहलाना) चाहिए। आम्रकी

English

O BhOteia the root of ViQukranta tied round the ears with a silken cord removes the fear of crocodiles O If a.

अध्याय 189

श्लोक 28

बिभीतकस्य वै चूर्णं पिप्पल्याः सैन्धवस्य च ।पीतं सकाञ्जिकं हन्ति स्वरभेदं महेश्वर

bibhītakasya vai cūrṇaṃ pippalyāḥ saindhavasya ca / pītaṃ sakāñjikaṃ hanti svarabhedaṃ maheśvara

हिन्दी अर्थ

जड्का रस और घृत भरनेसे भी शस्त्राघातका घाव

English

O BhOteia the root of ViQukranta tied round the ears with a silken cord removes the fear of crocodiles O If a.

अध्याय 189

श्लोक 29

चूर्णमामलकं सेव्यं पीतं गव्यपयो ऽन्वितम् ।मनः शिला बलामूलं कोलपण च गुग्गुलुः

cūrṇamāmalakaṃ sevyaṃ pītaṃ gavyapayo 'nvitam / manaḥ śilā balāmūlaṃ kolapaṇa ca gugguluḥ

हिन्दी अर्थ

रोहितक नामक या रोहड़ाकी जड़का लेप भी व्रणको नष्ट कर देता है।

English

O BhOteia the root of ViQukranta tied round the ears with a silken cord removes the fear of crocodiles O If a.

अध्याय 189

श्लोक 30

जातिपत्रं कोलपत्रं तथा चैव मनः शिला ।एभिश्चैव कृता वर्तिर्बदर्यग्नौ महेश्वर ।धूमपानं कासहरं नात्र कार्या विचारणा

jātipatraṃ kolapatraṃ tathā caiva manaḥ śilā / ebhiścaiva kṛtā vartirbadaryagnau maheśvara / dhūmapānaṃ kāsaharaṃ nātra kāryā vicāraṇā

हिन्दी अर्थ

लाठी आदिके प्रहारसे उत्पन्न होनेवाली पीड़ा जल एवं तिलके तेलमें सिद्ध अपामार्गकी जड़का लेप लगानेसे तथा आगपर सेंकनेसे शान्त हो जाती है।

English

O BhOteia the root of ViQukranta tied round the ears with a silken cord removes the fear of crocodiles O If a.

अध्याय 189

श्लोक 31

त्रिफलापिप्पलीचूर्णं भक्षितं मधुनायुतम् ।भोजनादौ हि समधु पिपासाज्व(त्व)रितं हरेत्

triphalāpippalīcūrṇaṃ bhakṣitaṃ madhunāyutam / bhojanādau hi samadhu pipāsājva(tva)ritaṃ haret

हिन्दी अर्थ

हे शंकर! हरीतकी, सोंठ और सेंधा नमक पीसकर जलके साथ खानेसे अजीर्ण रोगका विनाश होता है।

English

O BhOteia the root of ViQukranta tied round the ears with a silken cord removes the fear of crocodiles O If a.

अध्याय 189

श्लोक 32

बिल्वमूलञ्च समधुगुडूचीक्वथितं जलम् ।पीतं हरेच्च त्रिवधं छर्दिं नैवात्रसंशयः ।पीता दूर्वा छर्दिनुत्स्यात्पिष्टातण्डुलवारिणा

bilvamūlañca samadhuguḍūcīkvathitaṃ jalam / pītaṃ harecca trivadhaṃ chardiṃ naivātrasaṃśayaḥ / pītā dūrvā chardinutsyātpiṣṭātaṇḍulavāriṇā

हिन्दी अर्थ

निम्बमूल अर्थात् नीमकी जड़को कमरमें बाँधनेपर नेत्रोंकी पीड़ा दूर हो जाती है। शण (पटसन)-की जड़ और पानका भस्म इन्द्रियजन्य विकारका विनाशक है यवादिक अन्न, हल्दी, सफेद सरसोंकी

English

O BhOteia the root of ViQukranta tied round the ears with a silken cord removes the fear of crocodiles O If a.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।