Garuda Purana
137
अध्याय 137 / 317

Book 1 - Adhyaya 138

60 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ60 श्लोक

अध्याय 137

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे तिथिवारनक्षत्रादिव्रतनिरूपणं नाम सप्तत्रिंशदुत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- १३८ (इति व्रतानि समाप्तानि) ।हरिरुवाच ।राज्ञां वंशान्प्रवक्ष्यामि वंशानुचरितानि च ।विष्णुनाभ्यब्जतो ब्रह्मा दक्षो ऽङ्गुष्ठाच्च तस्य वै

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe tithivāranakṣatrādivratanirūpaṇaṃ nāma saptatriṃśaduttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 138 (iti vratāni samāptāni) / hariruvāca / rājñāṃ vaṃśānpravakṣyāmi vaṃśānucaritāni ca / viṣṇunābhyabjato brahmā dakṣo 'ṅguṣṭhācca tasya vai

हिन्दी अर्थ

जलसे उस शिवलिंगके ऊपर स्थित धूलिको दूर करनेके लिये शिवलिंगको प्रक्षालित किया । प्रमादवश उसी समय शिवलिंगके पास ही उसके हाथसे एक बाण छूटकर भूमिपर गिर गया। अत: घुटनोंको

English

The worship of the favourite God on ihe thirteenth day called Kamadevatrayodaii with Madana flowers, etc. bestows sexual pleasure, freedom from sorrow and all due res¬ pect from everyone.

अध्याय 137

श्लोक 2

ततो ऽपितर्विवस्वांश्च ततः सूनुर्विवस्वतः मनुरिक्ष्वाकुशर्याती नृगो धृष्टः प्रषध्रकः

tato 'pitarvivasvāṃśca tataḥ sūnurvivasvataḥ manurikṣvākuśaryātī nṛgo dhṛṣṭaḥ praṣadhrakaḥ

हिन्दी अर्थ

भूमिपर टेककर एक हाथसे शिवलिंगको स्पर्श करते हुए उसने उस बाणको उठा लिया। इस प्रकार उस व्याधके द्वारा रात्रि-जागरण, शिवलिंगका

English

The devotee shall observe fast on the fourteenth day in the bright half and on the eighth day in the dark half for a whole year and worship Siva. He shall enjoy all worldly pleasures.

अध्याय 137

श्लोक 3

नरिष्यन्तश्च नाभागो दिष्टः शशक एव च ।मनोरासीदिला कन्या सुद्युम्नो ऽस्य सुतो ऽभवत्

nariṣyantaśca nābhāgo diṣṭaḥ śaśaka eva ca / manorāsīdilā kanyā sudyumno 'sya suto 'bhavat

हिन्दी अर्थ

प्रातःकाल होनेपर वह व्याध अपने घर चला गया और पत्नीके द्वारा दिये गये भोजनको ग्रहणकर क्षुधासे निवृत्त हुआ। यथोचित समयपर उसकी मृत्यु हुई तो यमराजके दूत उसको पाशमें बाँधकर

English

On the new moon day if one offers libations of water to the Manes it has immense benefit. If one worships in water in the names of the days of the week (with their presiding deities) raking food only in the night, one shall attain every¬ thing.

अध्याय 137

श्लोक 4

इलायां तु बुधाज्जातो राजा रुद्र पुरूरवाः ।सुतास्त्रयश्च सुद्युम्नादुत्कलो विनतो गयः

ilāyāṃ tu budhājjāto rājā rudra purūravāḥ / sutāstrayaśca sudyumnādutkalo vinato gayaḥ

हिन्दी अर्थ

जब यमलोक ले जाने लगे, तब मेरे गणोंने उन यमदूतोंको युद्धमें जीतकर व्याधको उसके पाशसे मुक्त करा दिया। अत: अपने कुत्तोंके साथ निष्पाप होकर वह व्याध मेरा पार्षद बन गया।

English

The devotee shall worship well Lord Acyuta in the name of the twelve stars in the twelve months (in accordance with the name).

अध्याय 137

श्लोक 5

अभृच्छ्रद्रो गोवधात्तु पृषध्रस्तु मनोः सुतः ।करूषात्क्षत्त्रिया जाता कारूषा इति विश्रुताः

abhṛcchradro govadhāttu pṛṣadhrastu manoḥ sutaḥ / karūṣātkṣattriyā jātā kārūṣā iti viśrutāḥ

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार प्राणीके द्वारा अज्ञाननश अथवा ज्ञानपूर्वक किये गये पुण्य अक्षय ही होते हैं। उपासकको चाहिए कि त्रयोदशी तिथिमें शिवका पूजन करे तथा ब्रतका नियम ग्रहण करते हुए इस

English

Before Visarjana (the ceremonial dismissal) all usual materials can he used as Naivcdya. When Jagannitha is

अध्याय 137

श्लोक 6

दिष्टपुत्रस्तु नाभागो वैश्यातामगमत्स च ।तस्माद्भलन्दनः पुत्रो वत्सप्रीतिर्भलन्दनात्

diṣṭaputrastu nābhāgo vaiśyātāmagamatsa ca / tasmādbhalandanaḥ putro vatsaprītirbhalandanāt

हिन्दी अर्थ

प्रकार प्रार्थना करे--

English

All devotees during the PaRcaratra (five luglits) take naivedya. Thus the Puja shall be continued for a year with special rites.

अध्याय 137

श्लोक 7

ततः पांशुः खनित्रो ऽभूद्भूपस्तस्मात्ततः क्षुपः ।क्षुपाद्विंशो ऽभवत्पुत्रो विंशाज्जातो विविंशकः

tataḥ pāṃśuḥ khanitro 'bhūdbhūpastasmāttataḥ kṣupaḥ / kṣupādviṃśo 'bhavatputro viṃśājjāto viviṃśakaḥ

हिन्दी अर्थ

प्रातर्देव चतुर्दश्यां जागरिष्याम्यहं निशि। पूजां दानं तपो होमं करिष्याम्यात्मशक्तितः॥

English

The prayer—*'Obeisance, obeisance unto Thee, O Acyuta, let the sins be destroyed; let the Punya (merit) flou¬ rish. Let prosperity be everlasting. Let my family flourish.

अध्याय 137

श्लोक 8

विविंशाच्च खनीनेत्रो विभूतिस्तत्सुतः स्मृतः ।करन्धमो विभूतेस्तु ततो जातो ऽप्यविक्षितः

viviṃśācca khanīnetro vibhūtistatsutaḥ smṛtaḥ / karandhamo vibhūtestu tato jāto 'pyavikṣitaḥ

हिन्दी अर्थ

हे देव! मैं रात्रिभर जागरण करूँगा। प्रातः चतुर्दशी तिथिमें यथासामर्थ्य आपकी पूजा, दान और हवन भी करूँगा। है शम्भो ! चतुर्दशी तिथिमें निराहार रहकर दूसरे दिन भोजन करूँगा। हे

English

O Acyuca, just as Thou art beyond the greatest, Uiahmari the Supreme, O destroyer of sins, O the unknowable, make my desire too undegraded; make my actions tindegradcd.

अध्याय 137

श्लोक 9

मरुत्तो ऽविक्षितस्यापि नरिष्यन्तस्ततः स्मृतः ।नरिष्यन्तात्तमो जातस्ततोभूद्राजवर्धनः

marutto 'vikṣitasyāpi nariṣyantastataḥ smṛtaḥ / nariṣyantāttamo jātastatobhūdrājavardhanaḥ

हिन्दी अर्थ

महादेव! भुक्ति और मुक्तिकी प्राप्तिके लिये मैं आपकी शरणमें हूँ। व्रतीको पञ्चामृतसे महादेवको स्नान कराकर ॐ नमो नमः शिवाय' इस मन्त्रसे उनकी पूजा

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 10

राजवर्धात्सुधृतिश्च नरो ऽभूत्सुधृतेः सुतः ।नराच्च केवलः पुत्रः केवलाद्धुन्धुमानपि

rājavardhātsudhṛtiśca naro 'bhūtsudhṛteḥ sutaḥ / narācca kevalaḥ putraḥ kevalāddhundhumānapi

हिन्दी अर्थ

करनी चाहिए । तदनन्तर घृतसमन्वित तिल, तण्डुल एवं व्रीहिसे निर्मित चरुकी आहुति अग्निमें देकर पूर्णाहुति करे । व्रती गीतवाद्यके साथ सत्कथाओंका श्रवण करे। उसके बाद वह अर्धरात्रि, तीसरे प्रहर

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 11

धुन्धुमतो वेगवांश्च बुधो वेगवतः सुतः ।तृणबिन्दुर्बुधाज्जातः कान्या चैलविला तथा

dhundhumato vegavāṃśca budho vegavataḥ sutaḥ / tṛṇabindurbudhājjātaḥ kānyā cailavilā tathā

हिन्दी अर्थ

और चौथे प्रहरमें पुन: उनकी पूजाकर मूलमन्त्रका जप करे । तत्पश्चात् प्रातःकाल आ जानेपर उनके सामने इस प्रकार क्षमा-प्रार्थना करे-- अविध्नेन व्रतं देव त्वत्प्रसादान्मयार्चितम्।

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 12

विशालं जनयामास तृणबिन्दोस्त्वलम्बुसा ।विशालाद्धेमचन्द्रो ऽभूद्धेम चन्द्राच्च चन्द्रकः

viśālaṃ janayāmāsa tṛṇabindostvalambusā / viśālāddhemacandro 'bhūddhema candrācca candrakaḥ

हिन्दी अर्थ

क्षमस्व जगतां नाथ त्रैलोक्याधिपते हर॥

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 13

धूम्राश्वश्चैव चन्द्रात्तु धूम्राश्वात्सृञ्जयस्तथा ।सञ्जयात्सहदेवो ऽभूत्कृशाश्वस्तत्सुतो ऽभवत्

dhūmrāśvaścaiva candrāttu dhūmrāśvātsṛñjayastathā / sañjayātsahadevo 'bhūtkṛśāśvastatsuto 'bhavat

हिन्दी अर्थ

त्वत्प्रसादान्मया देव व्रतमद्य समापितम्॥

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 14

कृशाश्वात्सोमदत्तस्तुततो ऽभूज्जनमेजयः ।तत्पुत्रश्च सुमन्तिश्च एते वैशालका नृपाः

kṛśāśvātsomadattastutato 'bhūjjanamejayaḥ / tatputraśca sumantiśca ete vaiśālakā nṛpāḥ

हिन्दी अर्थ

त्वदालोकनमात्रेण पवित्रोऽस्मि न संशयः॥

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 15

शर्यातेस्तु सुकन्याबूत्सा भार्या च्यवनस्य तु ।अनन्तो नाम शार्यते रनन्ताद्रेवतो ऽभवत्

śaryātestu sukanyābūtsā bhāryā cyavanasya tu / ananto nāma śāryate ranantādrevato 'bhavat

हिन्दी अर्थ

हे देव! है नाथ! है त्रैलोक्याधिपति स्वामिन् शिव! आपको कृपासे मैं व्रतको निर्विघ्न सम्पन्न कर सका हूँ और आपकी यह पूजा भी पूर्ण हो सकी है। आप मुझे क्षमा करें। है देव! मैंने जो

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 16

रैवतो रेवतस्यापि रैवताद्रेवती सुता ।धृष्टस्य धार्ष्टर् (त) कं क्षेत्रं वैष्णवं (श्यकं) तद्वभूव ह

raivato revatasyāpi raivatādrevatī sutā / dhṛṣṭasya dhārṣṭar (ta) kaṃ kṣetraṃ vaiṣṇavaṃ (śyakaṃ) tadvabhūva ha

हिन्दी अर्थ

कुछ आज पुण्य किया है, भगवान् रुद्रको जो कुछ निवेदित किया है, वह सब आपकी कृपासे ही

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 17

नाभागपुत्रो नेष्ठो ह्यम्बरीषो ऽपि तत्सुतः ।अम्बरीषाद्विरूपो ऽभूत्पृषदश्वो विरूपतः

nābhāgaputro neṣṭho hyambarīṣo 'pi tatsutaḥ / ambarīṣādvirūpo 'bhūtpṛṣadaśvo virūpataḥ

हिन्दी अर्थ

हुआ है। आपकी ही कृपासे यह व्रत भी आज समाप्त किया जा रहा है। श्रीमन्! आप मेरे ऊपर प्रसन्न हों। आप अपने लोकको अब प्रस्थान करें। आपका दर्शनमात्र प्राप्तकर मैं निस्संदेह पवित्र हो गया हूँ।

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 18

रथीनरश्च तत्पुत्रो वासुदेवपरायणः ।इक्ष्वाकोस्तु त्रयः पुत्राः विकुक्षिनिमिदण्डकाः

rathīnaraśca tatputro vāsudevaparāyaṇaḥ / ikṣvākostu trayaḥ putrāḥ vikukṣinimidaṇḍakāḥ

हिन्दी अर्थ

व्रती ध्याननिष्ठ ब्राह्मणको भोजनसे संतृप्त कर वस्त्र-छत्रादि दे। तदनन्तर वह पुन: इस प्रकार प्रार्थना करे-- देवादिदेव भूतेश लोकानुग्रहकारक ॥

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 19

इक्ष्वाकुजो विकुक्षिस्तु शशादः शशभक्षणात् ।पुरञ्जयः शशादाच्च ककुत्स्थाख्यो ऽभवत्सुतः

ikṣvākujo vikukṣistu śaśādaḥ śaśabhakṣaṇāt / purañjayaḥ śaśādācca kakutsthākhyo 'bhavatsutaḥ

हिन्दी अर्थ

हे देवादिदेव! समस्त प्राणिजगत्के स्वामिन्,

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 20

अनेनास्तु ककुत्सथाच्च पृथुः पुत्रस्त्वनेनसः ।विश्वरातः पृथोः पुत्र आर्द्रे ऽभूद्विश्वराततः

anenāstu kakutsathācca pṛthuḥ putrastvanenasaḥ / viśvarātaḥ pṛthoḥ putra ārdre 'bhūdviśvarātataḥ

हिन्दी अर्थ

जो कुछ आपको समर्पित किया है, उससे आप

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 21

युवनाश्वो ऽभवच्चार्द्राच्छावस्तो युवनाश्वतः ।बृहदश्वस्तुशावस्तात्तत्पुत्रः कुवलाश्वकः

yuvanāśvo 'bhavaccārdrācchāvasto yuvanāśvataḥ / bṛhadaśvastuśāvastāttatputraḥ kuvalāśvakaḥ

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार क्षमापन-स्तुति करनेके पश्चात् व्रतीको द्वादश-वार्षिक व्रतका संकल्प लेना चाहिए। ऐसा करके व्रती कीर्ति, लक्ष्मी, पुत्र तथा राज्यादिके सुख-वैभवको प्राप्तकर अन्तमें शिवलोकको

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 22

धुन्धुमारो हि विक्यातो दृढश्वश्चततो ऽभवत् ।चन्द्राश्वः कपिलाश्वश्च हर्यश्वश्च दृढश्वतः

dhundhumāro hi vikyāto dṛḍhaśvaścatato 'bhavat / candrāśvaḥ kapilāśvaśca haryaśvaśca dṛḍhaśvataḥ

हिन्दी अर्थ

प्राप्त करता है । व्रतधारी बारहों मासमें भी इस व्रतके जागरणको पूर्ण करके यदि द्वादश ब्राह्मणोंको भोजन प्रदान करे और दीपदान करे तो उसे स्वर्गको प्राप्ति होती है। (अध्याय १२४)

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 23

हर्यश्वाच्च निकुम्बो ऽभूद्धिताश्वश्च निकुम्भतः ।पूजाश्वश्च हिताश्वाच्च तत्सतो युवनाश्वकः

haryaśvācca nikumbo 'bhūddhitāśvaśca nikumbhataḥ / pūjāśvaśca hitāśvācca tatsato yuvanāśvakaḥ

हिन्दी अर्थ

पितामहने कहा-- मान्धाता नामके एक राजा थे, जिन्होंने एकादशीव्रत करके उसके पुण्यसे चक्रवर्ती सम्राटूकी उपाधि धारण की थी। अतः कृष्ण एवं शुक्ल दोनों पक्षकी एकादशी तिथिमें

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 24

युवनाश्वाच्च मान्धाता बिन्दुमत्यास्ततो ऽभवत् ।मुचुकुन्दो ऽम्बरीषश्च पुरुकुत्सस्त्रयः सुताः

yuvanāśvācca māndhātā bindumatyāstato 'bhavat / mucukundo 'mbarīṣaśca purukutsastrayaḥ sutāḥ

हिन्दी अर्थ

मनुष्यको भोजन नहीं करना चाहिए।

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 25

पञ्चाशत्कन्यकाश्चैव भार्यास्ताः सौभरेर्मुनेः ।युवनाश्वो ऽम्बरीषाच्च हरितो युवनाश्वतः

pañcāśatkanyakāścaiva bhāryāstāḥ saubharermuneḥ / yuvanāśvo 'mbarīṣācca harito yuvanāśvataḥ

हिन्दी अर्थ

गान्धारीने दशमीविद्धा एकादशीका व्रत किया था, जिसके फलस्वरूप उसके सौ पुत्रोंका विनाश उसके जीवनकालमें ही हो गया था। इसलिये दशमीसे युक्त एकादशीका व्रत नहीं

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 26

पुरुकुत्सान्नर्मदायां त्रसदस्युरबूत्सुतः ।अनरण्यस्ततो जातो हर्यश्वो ऽप्यनरण्यतः

purukutsānnarmadāyāṃ trasadasyurabūtsutaḥ / anaraṇyastato jāto haryaśvo 'pyanaraṇyataḥ

हिन्दी अर्थ

करना चाहिए। द्वादशीके साथ एकादशी होनेपर उस एकादशीमें भगवान् हरिका संनिधान रहता है। जिस मास दशमीवेधसे युक्त एकादशी होती है, उसमें असुरोंका संनिधान होता है। जब

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 27

तत्पुत्रो ऽभूद्वसुमनास्त्रिधन्वा तस्य चात्मजः ।त्रय्यारुणस्तस्य पुत्रस्तस्त सत्यरतः सुतः

tatputro 'bhūdvasumanāstridhanvā tasya cātmajaḥ / trayyāruṇastasya putrastasta satyarataḥ sutaḥ

हिन्दी अर्थ

विभिन्न शास्त्रोंमें कहे गये वाक्योंकी बहुलतासे अज्ञतावश संदेह बढ़ जाता है तो उस परिस्थितिमें

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 28

यस्त्रिशङ्कुः समाख्यातो हरिश्चन्द्रो ऽभवत्ततः ।हरिश्चन्द्राद्रोहिताश्वो हरितो रोहिताश्वतः

yastriśaṅkuḥ samākhyāto hariścandro 'bhavattataḥ / hariścandrādrohitāśvo harito rohitāśvataḥ

हिन्दी अर्थ

द्वादशी तिथिको व्रत करके त्रयोदशी तिथिमें पारणा कर लेनी चाहिए। यदि एकादशी एक

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 29

हरितस्य सुतश्चञ्चुश्चञ्चोश्च विजयः सुतः ।विजयाद्रुरुको जज्ञे रुरुकात्तु वृकः सुतः

haritasya sutaścañcuścañcośca vijayaḥ sutaḥ / vijayādruruko jajñe rurukāttu vṛkaḥ sutaḥ

हिन्दी अर्थ

कलामात्र भी कालगणनामें रहती है तो द्वादशी (युक्त एकादशी) तिथिको यह व्रत उपास्य है। यदि एकादशी, द्वादशी और विशेष रूपसे त्रयोदशी तिथि भी एक ही दिन आ जाती है तो इन तीन

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 30

वृकाद्बाहुर्नृपो ऽभूच्च बाहोस्तु सगरः स्मृतः ।षष्टिः पुत्र सहस्राणि सुमत्यां सगराद्धर

vṛkādbāhurnṛpo 'bhūcca bāhostu sagaraḥ smṛtaḥ / ṣaṣṭiḥ putra sahasrāṇi sumatyāṃ sagarāddhara

हिन्दी अर्थ

तिथियोंसे मिश्रित वह तिथि व्रत करने योग्य होती है, क्योंकि वह तिथि माङ्गलिक एवं सभी पापोंका विनाश करनेमें समर्थ होती है।

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 31

केशिन्यामेक एवासावसमञ्जससंज्ञकः

keśinyāmeka evāsāvasamañjasasaṃjñakaḥ

हिन्दी अर्थ

हे द्विजराज! एकादशी अथवा द्वादशीका व्रत करके तीन तिथियोंसे मिश्रित अर्थात् एकादशी, द्वादशी और त्रयोदशी तिथिसे समन्वित तिथिपर ब्रत कर लेना उचित है, किंतु दशमीवेधसे युक्त

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 32

तस्यांशुमान्सुतो विद्वान्दिलीपस्तत्सुतो ऽभवत् ।भगीरथो दिलीपाच्च यो गङ्गामानयद्भुवम्

tasyāṃśumānsuto vidvāndilīpastatsuto 'bhavat / bhagīratho dilīpācca yo gaṅgāmānayadbhuvam

हिन्दी अर्थ

एकादशीका व्रत कभी नहीं करना चाहिए।

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 33

श्रुतो भगीरथसुतो नाभगश्च श्रुतात्किल ।नाभागादम्बरीषो ऽभूत्सिन्दुद्वीपो ऽम्बरीषतः

śruto bhagīrathasuto nābhagaśca śrutātkila / nābhāgādambarīṣo 'bhūtsindudvīpo 'mbarīṣataḥ

हिन्दी अर्थ

रातमें जागरण तथा पुराणका श्रबण एवं गदाधर विष्णुकी पूजा करते हुए दोनों पक्षोंकी एकादशीका व्रत कर महाराज रुक्माङ्गदने मोक्ष प्राप्त किया था। अन्य एकादशी व्रतकर्ताओंने भी मोक्ष प्राप्त

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 34

सिन्दुद्वीपस्यायुतायुरृतुपर्णस्तदात्मजः ।ऋतुषर्णात्सर्वकामः सुदासो ऽभूत्तदात्मजः

sindudvīpasyāyutāyurṛtuparṇastadātmajaḥ / ṛtuṣarṇātsarvakāmaḥ sudāso 'bhūttadātmajaḥ

हिन्दी अर्थ

किया है। (अध्याय १२५)

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 35

सुदासस्य च सौदासो नाम्ना मित्रसहः स्मृतः ।कल्माष पादसंज्ञश्च दमयन्त्यां तदात्मजः

sudāsasya ca saudāso nāmnā mitrasahaḥ smṛtaḥ / kalmāṣa pādasaṃjñaśca damayantyāṃ tadātmajaḥ

हिन्दी अर्थ

यहाँ केवल वैष्णव एकादशीकी चर्चा की गयी है।

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 36

अश्वकाख्यो ऽभवत्पुत्रो ह्यश्वकान्मूल(न्मृच्छ) को ऽभवत् ।ततो दशरथो राजा तस्य चैलविलः सुतः

aśvakākhyo 'bhavatputro hyaśvakānmūla(nmṛccha) ko 'bhavat / tato daśaratho rājā tasya cailavilaḥ sutaḥ

हिन्दी अर्थ

भीमा-एकादशीव्रत एवं माहात्म्य तथा पूजन-विधि २२५

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 37

तस्य विश्वसहः पुत्रः खट्वाङ्गश्च तदात्मजः ।खट्वाङ्गद्दीर्घबाहुश्च दीर्घबाहोर्ह्यजः सुतः

tasya viśvasahaḥ putraḥ khaṭvāṅgaśca tadātmajaḥ / khaṭvāṅgaddīrghabāhuśca dīrghabāhorhyajaḥ sutaḥ

हिन्दी अर्थ

विष्णुमण्डल-पूजाविधि

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 38

तस्य पुत्त्रो दशरथश्चत्वारस्तत्सुताः स्मृताः ।रामलक्ष्मणशत्रुघ्नभरताश्च महाबलाः

tasya puttro daśarathaścatvārastatsutāḥ smṛtāḥ / rāmalakṣmaṇaśatrughnabharatāśca mahābalāḥ

हिन्दी अर्थ

ब्रह्माजीने कहा--जिस पूजाको करनेसे लोग परमगतिको प्राप्त हो गये हँ, मैँ उसी भुक्ति एवं मुक्ति देनेमें समर्थ श्रेष्ठ पूजाका विधिवत् वर्णन करुँगा ।

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 39

रामात्कुशलवौ जातौ भरतात्तार्क्षपुष्करौ ।चित्राङ्गदश्चन्द्रकेतुर्लक्ष्मणात्संबभूवतुः

rāmātkuśalavau jātau bharatāttārkṣapuṣkarau / citrāṅgadaścandraketurlakṣmaṇātsaṃbabhūvatuḥ

हिन्दी अर्थ

व्रतीको सर्वप्रथम एक सामान्य पूजामण्डलका निर्माण कर द्वारदेशसे उसमें पूजा प्रारम्भ करनी चाहिए। मण्डलके द्वारदेशमें धाता, विधाता और महानदी गङ्गा, यमुनाकी पूजा करनी चाहिए

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 40

सुबाहुशूरसेनौ च शत्रुघ्नात्संबभूवतुः ।कुशस्य चातिथिः पुत्रो निषधो ह्यतिथेः सुतः

subāhuśūrasenau ca śatrughnātsaṃbabhūvatuḥ / kuśasya cātithiḥ putro niṣadho hyatitheḥ sutaḥ

हिन्दी अर्थ

वास्तुपुरुषकी पूजाकर मध्यभागमें आधारशक्ति, कूर्मदेव एवं अनन्तका पूजन करे। इसके बाद पूजक पृथिवी, धर्म, ज्ञान, वैराग्य, ऐश्वर्य, अधर्म, अज्ञान, अवैराग्य, अनैश्वर्यकी पूजा कन्द, नाल,

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 41

निषधस्य नलः पुत्रो नलस्य च नभाः स्मृतः ।नभसः पुण्डरीकस्तुक्षेमधन्वा तदात्मजः

niṣadhasya nalaḥ putro nalasya ca nabhāḥ smṛtaḥ / nabhasaḥ puṇḍarīkastukṣemadhanvā tadātmajaḥ

हिन्दी अर्थ

पद्म, कर्णिका तथा केसरादि भागोंपर करे । तदनन्तर सत्त्व, रजस् और तमस् गुणोंकी पूजा करके उस ब्रतीको यथाविहित स्थानपर सूर्यादि ग्रहमण्डलोंकी और विमलादि शक्तियोंकी भी पूजा करनी चाहिए।

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 42

देवानीकस्तस्य पुत्रो देवानीकादहीनकः ।अहीनकाद्रुरुर्यज्ञे पारियात्रो रुरोः सुतः

devānīkastasya putro devānīkādahīnakaḥ / ahīnakādrururyajñe pāriyātro ruroḥ sutaḥ

हिन्दी अर्थ

इसके बाद मण्डलके कोणभागमें दुर्गा, गणेश,

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 43

पारियात्राद्दलो यज्ञे दल पुत्रश्छलः स्मृतः ।छलादुक्थस्ततो ह्युक्थाद्वज्रनाभस्ततो गणः

pāriyātrāddalo yajñe dala putraśchalaḥ smṛtaḥ / chalādukthastato hyukthādvajranābhastato gaṇaḥ

हिन्दी अर्थ

सरस्वती और क्षेत्रपाल देवोंकी तथा आसन और मूर्तिको पूजा कर व्रती भगवान् वासुदेव और बलभद्रका स्मरण करता हुआ महात्मा अनिरुद्ध तथा नारायणको पूजा करे। वह उनके हृदयादि

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 44

उषिताश्वो गणाज्जज्ञे ततो विश्वसहो ऽभवत् ।हिरण्यनाभस्तत्पुत्रस्तत्पुत्रः पुष्पकः स्मृतः

uṣitāśvo gaṇājjajñe tato viśvasaho 'bhavat / hiraṇyanābhastatputrastatputraḥ puṣpakaḥ smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

सम्पूर्ण अङ्ग, शंख, चक्र तथा गदादि आयुधकी पूजाकर श्री, पुष्टि, गरुड, गुरु और परम गुरुकी पूजा करे । तदनन्तर उसे इन्द्रादि आठों दिक्पालकी पूजा उनकी ही दिशाओंमें करके अधोभागमें नाग

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 45

ध्रुवसन्धिरभूत्पुष्पाद्ध्रुवसन्धेः सुदर्शनः ।सुदर्शनादग्निवर्णः पद्मवणो ऽग्निवर्णतः

dhruvasandhirabhūtpuṣpāddhruvasandheḥ sudarśanaḥ / sudarśanādagnivarṇaḥ padmavaṇo 'gnivarṇataḥ

हिन्दी अर्थ

तथा ऊर्ध्वभागमें ब्रह्माकी पूजा करनी चाहिए। आगमशास्त्रमें निर्दिष्ट विधिके अनुसार विष्वक्सेन देवको पूजा ईशानकोणमें करके उस मण्डलकी पूजाको पूर्ण करना चाहिए।

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 46

शीघ्रस्तु पद्मवर्णात्तु शीघ्रात्पुत्रो मरुस्त्वभूत् ।मरोः प्रसुश्रुतः पुत्रस्तस्य चोदावसुः सुतः

śīghrastu padmavarṇāttu śīghrātputro marustvabhūt / maroḥ prasuśrutaḥ putrastasya codāvasuḥ sutaḥ

हिन्दी अर्थ

जो मनुष्य इस विधिके अनुसार एक बार भी भगवान् विष्णुकी पूजा करता है, उस महात्माका पुनर्जन्म इस संसारमें नहीं होता। पुण्डरीकाक्ष गदाधर भगवान् विष्णु एवं ब्रह्माकी पूजा करनेसे

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 47

उदावसोर्नन्दिवर्धनः सुकेतुर्नन्दिवर्धनात् ।सुकेतोर्देवरातो ऽभूद्वृहदुक्थस्ततः सुतः

udāvasornandivardhanaḥ suketurnandivardhanāt / suketordevarāto 'bhūdvṛhadukthastataḥ sutaḥ

हिन्दी अर्थ

पुनः जन्म नहीं होता। (अध्याय १२६)

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 48

बृहदुक्थान्महावीर्यः सुधृतिस्तस्य चात्मजः ।सुधृतेर्धृष्टकेतुश्च हर्यश्वो धृष्टकेतुतः

bṛhadukthānmahāvīryaḥ sudhṛtistasya cātmajaḥ / sudhṛterdhṛṣṭaketuśca haryaśvo dhṛṣṭaketutaḥ

हिन्दी अर्थ

भीमा-एकादशीव्रत एवं माहात्म्य तथा पूजन-विधि ब्रह्माजीने कहा--प्राचीनकालमें माघमासके कुपुत्रसे कुल, दुष्टपत्रीसे पति, अधर्मसे धर्म, शुक्लपक्षमें हस्तनक्षत्रसे युक्त एक एकादशीका कुमन्त्रीसे राजा, आज्ञानसे ज्ञान, अशौचसे शौच, व्रत भीमने किया था। इसलिये इस एकादशीको अश्रद्धासे श्राद्ध, असत्यसे सत्य, उष्णतासे शीतलता,

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 49

हर्यश्वात्तु मरुर्जातो मरोः प्रतीन्धको ऽभवत् ।प्रतीन्धकात्कृतिरथो देवमीढस्तदात्मजः

haryaśvāttu marurjāto maroḥ pratīndhako 'bhavat / pratīndhakātkṛtiratho devamīḍhastadātmajaḥ

हिन्दी अर्थ

भीमा-एकादशी कहा जाता है। यह आश्चर्य है कि मात्र इसी एकादशीका व्रत करनेसे भीमसेन पितृऋणसे मुक्त हो गये थे।

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 50

विबुधो देवमीढात्तु विबुधात्तु महाधृतिः ।महाधृतेः कीर्तिरातो महारोमा तदात्मजः

vibudho devamīḍhāttu vibudhāttu mahādhṛtiḥ / mahādhṛteḥ kīrtirāto mahāromā tadātmajaḥ

हिन्दी अर्थ

प्राणियोंके पुण्योंकी अभिवृद्धि करनेवाली भीमा- द्वादशी तिथि भीमसेनके नामसे ही प्रसिद्ध भी है। यह तिथि तो बिना हस्तनक्षत्रके संयोगसे ही ब्रह्महत्यादि पापोंका विनाश कर देती है।

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 51

महारोम्णः स्वर्णरोमा ह्रस्वरोमा तदात्मजः ।सीरध्वजो ह्रस्वरोम्णः तस्य सीताभवत्सुता

mahāromṇaḥ svarṇaromā hrasvaromā tadātmajaḥ / sīradhvajo hrasvaromṇaḥ tasya sītābhavatsutā

हिन्दी अर्थ

यह द्वादशी तिथि महापापोंको तो वैसे ही नष्ट कर देती है, जैसे कुमार्गगामी राजासे राज्य,

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 52

भ्राता कुशध्वजस्तस्य सीरध्वजात्तु भानुमान् ।शतद्युम्नो भानुमतः शतद्युम्नाच्छुचिः स्मृतः

bhrātā kuśadhvajastasya sīradhvajāttu bhānumān / śatadyumno bhānumataḥ śatadyumnācchuciḥ smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

अनाचारसे सम्पत्ति, कहनेमात्रसे दान, विस्मय करनेसे तप, अशिक्षासे पुत्र, दूर चली जानेसे गौ, क्रोधसे शान्ति, नहीं बढ़ानेसे धन, ज्ञानसे अविद्या और निष्कामतासे फल विनष्ट हो जाते हैं। उसी प्रकार

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 53

ऊर्जनामा शुचेः पुत्रः सनद्वाजस्तदात्मजः ।सनद्वाजात्कुलिर्जातो ऽनञ्जनस्तु कुलेः सुतः

ūrjanāmā śuceḥ putraḥ sanadvājastadātmajaḥ / sanadvājātkulirjāto 'nañjanastu kuleḥ sutaḥ

हिन्दी अर्थ

पापनाशके लिये द्वादशी तिथि शुभ कही गयी है।

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 54

अनञ्जनाच्च कुलजित्तस्यापि चाधिनेमिकः ।श्रुतायुस्तस्य पुत्रो ऽभूत्सुपार्श्वश्च तदात्मजः

anañjanācca kulajittasyāpi cādhinemikaḥ / śrutāyustasya putro 'bhūtsupārśvaśca tadātmajaḥ

हिन्दी अर्थ

ब्रह्महत्या, सुरापान, सुवर्ण-चोरी तथा गुरुपत्री-

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 55

सुपार्श्वात्सृंजयो जातः क्षेमारिः सृजयात्समृतः ।क्षेमारि तस्त्वनेनाश्च तस्य रामरथः स्मृतः

supārśvātsṛṃjayo jātaḥ kṣemāriḥ sṛjayātsamṛtaḥ / kṣemāri tastvanenāśca tasya rāmarathaḥ smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

गमन-ये महापातक मनुष्यमें यदि एक साथ उत्पन्न हो जाये तो इनको त्रिपुष्कर तीर्थ भी नष्ट नहीं कर सकते हैं (किंतु यह द्वादशी उस समस्त पापसमूहको

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 56

सत्यरथो रामरथात्तस्मादुपगुरुः स्मृतः ।उपगुरोरुपगुप्तः स्वागतश्चोपगुप्ततः

satyaratho rāmarathāttasmādupaguruḥ smṛtaḥ / upagurorupaguptaḥ svāgataścopaguptataḥ

हिन्दी अर्थ

नष्ट कर देती है)। नैमिषक्षेत्र, कुरुक्षेत्र, प्रभासक्षेत्र, ३७ सर्वेश्वराय नमः' इस मन्त्रसे उन देवके कालिन्दी (यमुना), गङ्गा तथा सभी तीर्थ भीग्रीवाभागकी पूजा करनी चाहिए। तदनन्तर व्रती एकादशीके समान नहीं हैं। कोई भी दान, जप, होम' ॐ सर्वात्मने नमः' इस मन्त्रसे मुखकी और या अन्य पुण्य इसके तुल्य नहीं है। यदि एक ओर ॐ प्रभवाय नमः ' इस मन्त्रसे हरिके ललाटभागकी

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 57

स्वनरः स्वागताज्जज्ञे सुवर्चास्तस्य चात्मजः ।सुवर्चसः सुपार्श्वस्तु सुश्रुतश्च सुपार्श्वतः

svanaraḥ svāgatājjajñe suvarcāstasya cātmajaḥ / suvarcasaḥ supārśvastu suśrutaśca supārśvataḥ

हिन्दी अर्थ

पृथिवीके दानका सत्कर्म रखकर दूसरी ओर भगवान् पूजाकर ' ३७ शतमयूखाय नमः ' इस मन्त्रसे उन हरिको इस पवित्र एकादशी तिथिकी तुलना की चक्रधारी हरिकी केशराशिकी विधिवत् पूजा करनी जाय तो भी यही एक महापुण्यशालिनी एकादशी चाहिए । तिथि सर्वश्रेष्ठ सिद्ध होगी। इस प्रकार भगवान् विष्णुकी विधिपूर्वक पूजाको

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 58

जयस्तु सुश्रुताज्जज्ञे जयात्तु विजयो ऽभवत् ।विजयस्य ऋतः पुत्रः ऋतस्य सुनयः सुतः

jayastu suśrutājjajñe jayāttu vijayo 'bhavat / vijayasya ṛtaḥ putraḥ ṛtasya sunayaḥ sutaḥ

हिन्दी अर्थ

इस व्रतमें भगवान् वराहदेवकी स्वर्णप्रतिमा समाप्तकर व्रती रात्रिमें जागरण करते हुए भगवान् हरिके बनाकर नये ताम्रपात्रमें घटके ऊपर स्थापित करना माहात्म्यको प्रतिपादित करनेवाले पुराणकी कथाका चाहिए। तदनन्तर त्राह्मणजन समस्त विश्वके बीजभूत श्रवण करे। तदनन्तर प्रात:काल स्वर्णनिर्मित वराह- विष्णुदेवकी उस प्रतिमाको श्वेत वस्त्रसे आच्छादितकर सहित सपरिवार भगवानूकी उस मूर्तिको अपेक्षा

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 59

सुनयाद्वीतहव्यस्तु वीतहव्याद्धतिः स्मृतः ।बहुलाश्वो धृतेः पुत्रो बहुलाश्वात्कृतिः स्मृतः

sunayādvītahavyastu vītahavyāddhatiḥ smṛtaḥ / bahulāśvo dhṛteḥ putro bahulāśvātkṛtiḥ smṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वर्णनिर्मित दीपादिक उपचारोंसे प्रयत्नपूर्वक उनकी रखनेवाले ब्राह्मणको दे करके पारणा करे। पूजा करे। इस विधि-विधानसे व्रत करनेसे मनुष्य पुनः ' ॐ वराहाय नमः' इस मन्त्रसे उन विष्णुके माताके गर्भसे उत्पन्न होकर स्तनका दूध नहीं पान चरणकमलोंकी पूजाकर ॐ क्रोडाकृतये नमः ' करता है अर्थात् वह पुनर्जन्मसे मुक्त हो जाता है।

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

अध्याय 137

श्लोक 60

जनकस्य द्वये वंशे उक्तो योगसमाश्रयः

janakasya dvaye vaṃśe ukto yogasamāśrayaḥ

हिन्दी अर्थ

इस मन्त्रसे उनके कटिप्रदेशका पूजन करे तदनन्तर इस पुण्यशालिनी एकादशीका व्रत करनेसे प्राणीको ' ॐ गम्भीरघोषाय नमः” इस मन्त्रसे उनकी पितृ, गुरु एवं देव--इन तीनों ऋणोंसे मुक्ति प्राप्त नाभिकी पूजा कर ' ॐ श्रीवत्सधारिणे नमः' इस हो जाती है। यह व्रत सभी व्रतोंका आदि स्थान

English

O Acyuta, O Ananda, O Govinda, O Porusotiuma, let my desire be of everlasting benefit. Make it so O, Uji* knowablc!*'

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।