Skandha 1, Adhyāya 9

सूत उवाच ।यदा विनिर्गता निद्रा देहात्तस्य जगद्गुरोः ।नेत्रास्यनासिकाबाहुहृदयेभ्यस्तथोरसः॥ 1 ॥

sūta uvāca | yadā vinirgatā nidrā dehāttasya jagadguroḥ | netrāsyanāsikābāhuhṛdayebhyastathorasaḥ

निःसृत्य गगने तस्थौ तामसी शक्तिरुत्तमा ।उदतिष्ठज्जगन्नाथो जृम्भमाणः पुनः पुनः॥ 2 ॥

niḥsṛtya gagane tasthau tāmasī śaktiruttamā | udatiṣṭhajjagannātho jṛmbhamāṇaḥ punaḥ punaḥ

तदापश्यत् स्थितं तत्र भयत्रस्तं प्रजापतिम् ।उवाच च महातेजा मेघगम्भीरया गिरा॥ 3 ॥

tadāpaśyat sthitaṃ tatra bhayatrastaṃ prajāpatim | uvāca ca mahātejā meghagambhīrayā girā

विष्णुरुवाच ।किमागतोऽसि भगवंस्तपस्त्यक्त्वात्र पद्मज ।कस्माच्चिन्तातुरोऽसि त्वं भयाकुलितमानसः॥ 4 ॥

viṣṇuruvāca | kimāgato'si bhagavaṃstapastyaktvātra padmaja | kasmāccintāturo'si tvaṃ bhayākulitamānasaḥ

ब्रह्मोवाच ।त्वत्कर्णमलजौ देव दैत्यौ च मधुकैटभौ ।हन्तुं मां समुपायातौ घोररूपौ महाबलौ॥ 5 ॥

brahmovāca | tvatkarṇamalajau deva daityau ca madhukaiṭabhau | hantuṃ māṃ samupāyātau ghorarūpau mahābalau

भयात्तयोः समायातस्त्वत्समीपं जगत्पते ।त्राहि मां वासुदेवाद्य भयत्रस्तं विचेतनम्॥ 6 ॥

bhayāttayoḥ samāyātastvatsamīpaṃ jagatpate | trāhi māṃ vāsudevādya bhayatrastaṃ vicetanam

विष्णुरुवाच ।तिष्ठाद्य निर्भयो जातस्तौ हनिष्याम्यहं किल ।युद्धायाजग्मतुर्मूढौ मत्समीपं गतायुषौ॥ 7 ॥

viṣṇuruvāca | tiṣṭhādya nirbhayo jātastau haniṣyāmyahaṃ kila | yuddhāyājagmaturmūḍhau matsamīpaṃ gatāyuṣau

सूत उवाच ।एवं वदति देवेशे दानवौ तौ महाबलौ ।विचिन्वानावजं चोभौ सम्प्राप्तौ मदगर्वितौ॥ 8 ॥

sūta uvāca | evaṃ vadati deveśe dānavau tau mahābalau | vicinvānāvajaṃ cobhau samprāptau madagarvitau

निराधारौ जले तत्र संस्थितौ विगतज्वरौ ।तावूचतुर्मदोन्मत्तौ ब्रह्माणं मुनिसत्तमाः॥ 9 ॥

nirādhārau jale tatra saṃsthitau vigatajvarau | tāvūcaturmadonmattau brahmāṇaṃ munisattamāḥ

पलायित्वा समायातः सन्निधावस्य किं ततः ।युद्धं कुरु हनिष्यावः पश्यतोऽस्यैव सन्निधौ॥ 10 ॥

palāyitvā samāyātaḥ sannidhāvasya kiṃ tataḥ | yuddhaṃ kuru haniṣyāvaḥ paśyato'syaiva sannidhau

पश्चादेनं हनिष्यावः सर्पभोगोपरिस्थितम् ।त्वमद्य कुरु सङ्ग्रामं दासोऽस्मीति च वा वद॥ 11 ॥

paścādenaṃ haniṣyāvaḥ sarpabhogoparisthitam | tvamadya kuru saṅgrāmaṃ dāso'smīti ca vā vada

सूत उवाच ।तच्छ्रुत्वा वचनं विष्णुस्तावुवाच जनार्दनः ।कुरुतं समरं कामं मया दानवपुङ्गवौ॥ 12 ॥

sūta uvāca | tacchrutvā vacanaṃ viṣṇustāvuvāca janārdanaḥ | kurutaṃ samaraṃ kāmaṃ mayā dānavapuṅgavau

हरिष्यामि मदं चाहं युवयोर्मत्तयोः किल ।आगच्छतं महाभागौ श्रद्धा चेद्वां महाबलौ॥ 13 ॥

hariṣyāmi madaṃ cāhaṃ yuvayormattayoḥ kila | āgacchataṃ mahābhāgau śraddhā cedvāṃ mahābalau

सूत उवाच ।श्रुत्वा तद्वचनं चोभौ क्रोधव्याकुललोचनौ ।निराधारौ जलस्थौ च युद्धोद्युक्तौ बभूवतुः॥ 14 ॥

sūta uvāca | śrutvā tadvacanaṃ cobhau krodhavyākulalocanau | nirādhārau jalasthau ca yuddhodyuktau babhūvatuḥ

मधुश्च कुपितस्तत्र हरिणा सह संयुगम् ।कर्तुं प्रचलितस्तूर्णं कैटभस्तु तथा स्थितः॥ 15 ॥

madhuśca kupitastatra hariṇā saha saṃyugam | kartuṃ pracalitastūrṇaṃ kaiṭabhastu tathā sthitaḥ

बाहुयुद्धं तयोरासीन्मल्लयोरिव मत्तयोः ।श्रान्ते मधौ कैटभस्तु सङ्ग्राममकरोत्तदा॥ 16 ॥

bāhuyuddhaṃ tayorāsīnmallayoriva mattayoḥ | śrānte madhau kaiṭabhastu saṅgrāmamakarottadā

पुनर्मधुः कैटभश्च युयुधाते पुनः पुनः ।बाहुयुद्धेन रागान्धौ विष्णुना प्रभविष्णुना॥ 17 ॥

punarmadhuḥ kaiṭabhaśca yuyudhāte punaḥ punaḥ | bāhuyuddhena rāgāndhau viṣṇunā prabhaviṣṇunā

प्रेक्षकस्तु तदा ब्रह्मा देवी चैवान्तरिक्षगा ।न मम्लतुस्तदा तौ तु विष्णुस्तु ग्लानिमाप्तवान्॥ 18 ॥

prekṣakastu tadā brahmā devī caivāntarikṣagā | na mamlatustadā tau tu viṣṇustu glānimāptavān

पञ्चवर्षसहस्राणि यदा जातानि युद्ध्यता ।हरिणा चिन्तितं तत्र कारणं मरणे तयोः॥ 19 ॥

pañcavarṣasahasrāṇi yadā jātāni yuddhyatā | hariṇā cintitaṃ tatra kāraṇaṃ maraṇe tayoḥ

पञ्चवर्षसहस्राणि मया युद्धं कृतं किल ।न श्रान्तौ दानवौ घोरौ श्रान्तोऽहं चैतदद्भुतम्॥ 20 ॥

pañcavarṣasahasrāṇi mayā yuddhaṃ kṛtaṃ kila | na śrāntau dānavau ghorau śrānto'haṃ caitadadbhutam

क्व गतं मे बलं शौर्यं कस्माच्चेमावनामयौ ।किमत्र कारणं चिन्त्यं विचार्य मनसा त्विह॥ 21 ॥

kva gataṃ me balaṃ śauryaṃ kasmāccemāvanāmayau | kimatra kāraṇaṃ cintyaṃ vicārya manasā tviha

इति चिन्तापरं दृष्ट्वा हरिं हर्षपरावुभौ ।ऊचतुस्तौ मदोन्मत्तौ मेघमम्भीरनिःस्वनौ॥ 22 ॥

iti cintāparaṃ dṛṣṭvā hariṃ harṣaparāvubhau | ūcatustau madonmattau meghamambhīraniḥsvanau

तव नोचेद्बलं विष्णो यदि श्रान्तोऽसि युद्धतः ।ब्रूहि दासोऽस्मि वां नूनं कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम्॥ 23 ॥

tava nocedbalaṃ viṣṇo yadi śrānto'si yuddhataḥ | brūhi dāso'smi vāṃ nūnaṃ kṛtvā śirasi cāñjalim

न चेद्युद्धं कुरुष्वाद्य समर्थोऽसि महामते ।हत्वा त्वां निहनिष्यावः पुरुषं च चतुर्मुखम्॥ 24 ॥

na cedyuddhaṃ kuruṣvādya samartho'si mahāmate | hatvā tvāṃ nihaniṣyāvaḥ puruṣaṃ ca caturmukham

सूत उवाच ।श्रुत्वा तद्भाषितं विष्णुस्तयोस्तस्मिन्महोदधौ ।उवाच वचनं श्लक्ष्णं सामपूर्वं महामनाः॥ 25 ॥

sūta uvāca | śrutvā tadbhāṣitaṃ viṣṇustayostasminmahodadhau | uvāca vacanaṃ ślakṣṇaṃ sāmapūrvaṃ mahāmanāḥ

हरिरुवाच ।श्रान्ते भीते त्यक्तशस्त्रे पतिते बालके तथा ।प्रहरन्ति न वीरास्ते धर्म एष सनातनः॥ 26 ॥

hariruvāca | śrānte bhīte tyaktaśastre patite bālake tathā | praharanti na vīrāste dharma eṣa sanātanaḥ

पञ्चवर्षसहस्राणि कृतं युद्धं मया त्विह ।एकोऽहं भ्रातरौ वां च बलिनौ सदृशौ तथा॥ 27 ॥

pañcavarṣasahasrāṇi kṛtaṃ yuddhaṃ mayā tviha | eko'haṃ bhrātarau vāṃ ca balinau sadṛśau tathā

कृतं विश्रमणं मध्ये युवाभ्यां च पुनः पुनः ।तथा विश्रमणं कृत्वा युध्येऽहं नात्र संशयः॥ 28 ॥

kṛtaṃ viśramaṇaṃ madhye yuvābhyāṃ ca punaḥ punaḥ | tathā viśramaṇaṃ kṛtvā yudhye'haṃ nātra saṃśayaḥ

तिष्ठतं हि युवां तावद्बलवन्तौ मदोत्कटौ ।विश्रम्याहं करिष्यामि युद्धं वा न्यायमार्गतः॥ 29 ॥

tiṣṭhataṃ hi yuvāṃ tāvadbalavantau madotkaṭau | viśramyāhaṃ kariṣyāmi yuddhaṃ vā nyāyamārgataḥ

सूत उवाच ।इति श्रुत्वा वचस्तस्य विश्रब्धौ दानवोत्तमौ ।संस्थितौ दूरतस्तत्र सङ्ग्रामे कृतनिश्चयौ॥ 30 ॥

sūta uvāca | iti śrutvā vacastasya viśrabdhau dānavottamau | saṃsthitau dūratastatra saṅgrāme kṛtaniścayau

अतिदूरे च तौ दृष्ट्वा वासुदेवश्चतुर्भुजः ।दध्यौ च मनसा तत्र कारणं मरणे तयोः॥ 31 ॥

atidūre ca tau dṛṣṭvā vāsudevaścaturbhujaḥ | dadhyau ca manasā tatra kāraṇaṃ maraṇe tayoḥ

चिन्तनाज्ज्ञानमुत्पन्नं देवीदत्तवरावुभौ ।कामं वाञ्छितमरणौ न मम्लतुरतस्त्विमौ॥ 32 ॥

cintanājjñānamutpannaṃ devīdattavarāvubhau | kāmaṃ vāñchitamaraṇau na mamlaturatastvimau

वृथा मया कृतं युद्धं श्रमोऽयं मे वृथा गतः ।करोमि च कथं युद्धमेवं ज्ञात्वा विनिश्चयम्॥ 33 ॥

vṛthā mayā kṛtaṃ yuddhaṃ śramo'yaṃ me vṛthā gataḥ | karomi ca kathaṃ yuddhamevaṃ jñātvā viniścayam

अकृते च तथा युद्धे कथमेतौ गमिष्यतः ।विनाशं दुःखदौ नित्यं दानवौ वरदर्पितौ॥ 34 ॥

akṛte ca tathā yuddhe kathametau gamiṣyataḥ | vināśaṃ duḥkhadau nityaṃ dānavau varadarpitau

भगवत्या वरो दत्तस्तया सोऽपि च दुर्घटः ।मरणं चेच्छया कामं दुःखितोऽपि न वाञ्छति॥ 35 ॥

bhagavatyā varo dattastayā so'pi ca durghaṭaḥ | maraṇaṃ cecchayā kāmaṃ duḥkhito'pi na vāñchati

रोगग्रस्तोऽपि दीनोऽपि न मुमूर्षति कश्चन ।कथं चेमौ मदोन्मत्तौ मर्तुकामौ भविष्यतः॥ 36 ॥

rogagrasto'pi dīno'pi na mumūrṣati kaścana | kathaṃ cemau madonmattau martukāmau bhaviṣyataḥ

नन्वद्य शरणं यामि विद्यां शक्तिं सुकामदाम् ।विना तया न सिध्यन्ति कामाः सम्यक्प्रसन्नया॥ 37 ॥

nanvadya śaraṇaṃ yāmi vidyāṃ śaktiṃ sukāmadām | vinā tayā na sidhyanti kāmāḥ samyakprasannayā

एवं सञ्चिन्त्यमानस्तु गगने संस्थितां शिवाम् ।अपश्यद्भगवान्विष्णुर्योगनिद्रां मनोहराम्॥ 38 ॥

evaṃ sañcintyamānastu gagane saṃsthitāṃ śivām | apaśyadbhagavānviṣṇuryoganidrāṃ manoharām

कृताज्जलिरमेयात्मा तां च तुष्टाव योगवित् ।विनाशार्थं तयोस्तत्र वरदां भुवनेश्वरीम्॥ 39 ॥

kṛtājjalirameyātmā tāṃ ca tuṣṭāva yogavit | vināśārthaṃ tayostatra varadāṃ bhuvaneśvarīm

विष्णुरुवाच ।नमो देवि महामाये सृष्टिसंहारकारिणि ।अनादिनिधने चण्डि भुक्तिमुक्तिप्रदे शिवे॥ 40 ॥

viṣṇuruvāca | namo devi mahāmāye sṛṣṭisaṃhārakāriṇi | anādinidhane caṇḍi bhuktimuktiprade śive

न ते रूपं विजानामि सगुणं निर्गुणं तथा ।चरित्राणि कुतो देवि सङ्ख्यातीतानि यानि ते॥ 41 ॥

na te rūpaṃ vijānāmi saguṇaṃ nirguṇaṃ tathā | caritrāṇi kuto devi saṅkhyātītāni yāni te

अनुभूतो मया तेऽद्य प्रभावश्चातिदुर्घटः ।यदहं निद्रया लीनः सञ्जातोऽस्मि विचेतनः॥ 42 ॥

anubhūto mayā te'dya prabhāvaścātidurghaṭaḥ | yadahaṃ nidrayā līnaḥ sañjāto'smi vicetanaḥ

ब्रह्मणा चातियत्नेन बोधितोऽपि पुनः पुनः ।न प्रबुद्धः सर्वथाहं सङ्कोचितषडिन्द्रियः॥ 43 ॥

brahmaṇā cātiyatnena bodhito'pi punaḥ punaḥ | na prabuddhaḥ sarvathāhaṃ saṅkocitaṣaḍindriyaḥ

अचेतनत्वं सम्प्राप्तः प्रभावात्तव चाम्बिके ।त्वया मुक्तः प्रबुद्धोऽहं युद्धं च बहुधा कृतम्॥ 44 ॥

acetanatvaṃ samprāptaḥ prabhāvāttava cāmbike | tvayā muktaḥ prabuddho'haṃ yuddhaṃ ca bahudhā kṛtam

श्रान्तोऽहं न च तौ श्रान्तौ त्वया दत्तवरौ वरौ ।ब्रह्माणं हन्तुमायातौ दानवौ मदगर्वितौ॥ 45 ॥

śrānto'haṃ na ca tau śrāntau tvayā dattavarau varau | brahmāṇaṃ hantumāyātau dānavau madagarvitau

आहूतौ च मया कामं द्वन्द्वयुद्धाय मानदे ।कृतं युद्धं महाघोरं मया ताभ्यां महार्णवे॥ 46 ॥

āhūtau ca mayā kāmaṃ dvandvayuddhāya mānade | kṛtaṃ yuddhaṃ mahāghoraṃ mayā tābhyāṃ mahārṇave

मरणे वरदानं ते ततो ज्ञातं महाद्भुतम् ।ज्ञात्वाहं शरणं प्राप्तस्त्वामद्य शरणप्रदाम्॥ 47 ॥

maraṇe varadānaṃ te tato jñātaṃ mahādbhutam | jñātvāhaṃ śaraṇaṃ prāptastvāmadya śaraṇapradām

साहाय्यं कुरु मे मातः खिन्नोऽहं युद्धकर्मणा ।दृप्तौ तौ वरदानेन तव देवार्तिनाशने॥ 48 ॥

sāhāyyaṃ kuru me mātaḥ khinno'haṃ yuddhakarmaṇā | dṛptau tau varadānena tava devārtināśane

हन्तुं मामुद्यतौ पापौ किं करोमि क्व यामि च ।इत्युक्ता सा तदा देवी स्मितपूर्वमुवाच ह॥ 49 ॥

hantuṃ māmudyatau pāpau kiṃ karomi kva yāmi ca | ityuktā sā tadā devī smitapūrvamuvāca ha

प्रणमन्तं जगन्नाथं वासुदेवं सनातनम् ।देवदेव हरे विष्णो कुरु युद्धं पुनः स्वयम्॥ 50 ॥

praṇamantaṃ jagannāthaṃ vāsudevaṃ sanātanam | devadeva hare viṣṇo kuru yuddhaṃ punaḥ svayam

वञ्चयित्वा त्विमौ शूरौ हन्तव्यौ च विमोहितौ ।मोहयिष्याम्यहं नूनं दानवौ वक्रया दृशा॥ 51 ॥

vañcayitvā tvimau śūrau hantavyau ca vimohitau | mohayiṣyāmyahaṃ nūnaṃ dānavau vakrayā dṛśā

जहि नारायणाशु त्वं मम मायाविमोहितौ ।सूत उवाच ।तच्छ्रुत्वा वचनं विष्णुस्तस्याः प्रीतिरसान्वितम्॥ 52 ॥

jahi nārāyaṇāśu tvaṃ mama māyāvimohitau | sūta uvāca | tacchrutvā vacanaṃ viṣṇustasyāḥ prītirasānvitam

सङ्ग्रामस्थलमासाद्य तस्थौ तत्र महार्णवे ।तदायातौ च तौ वीरौ युद्धकामौ महाबलौ॥ 53 ॥

saṅgrāmasthalamāsādya tasthau tatra mahārṇave | tadāyātau ca tau vīrau yuddhakāmau mahābalau

वीक्ष्य विष्णुं स्थितं तत्र हर्षयुक्तौ बभूवतुः ।तिष्ठ तिष्ठ महाकाम कुरु युद्धं चतुर्भुज॥ 54 ॥

vīkṣya viṣṇuṃ sthitaṃ tatra harṣayuktau babhūvatuḥ | tiṣṭha tiṣṭha mahākāma kuru yuddhaṃ caturbhuja

दैवाधीनौ विदित्वाद्य नूनं जयपराजयौ ।सबलो जयमाप्नोति दैवाज्जयति दुर्बलः॥ 55 ॥

daivādhīnau viditvādya nūnaṃ jayaparājayau | sabalo jayamāpnoti daivājjayati durbalaḥ

सर्वथैव न कर्तव्यौ हर्षशोकौ महात्मना ।पुरा वै बहवो दैत्या जिता दानववैरिणा॥ 56 ॥

sarvathaiva na kartavyau harṣaśokau mahātmanā | purā vai bahavo daityā jitā dānavavairiṇā

अधुना चावयोः सार्धं युध्यमानः पराजितः ।सूत उवाच ।इत्युक्त्वा तौ महाबाहू युद्धाय समुपस्थितौ॥ 57 ॥

adhunā cāvayoḥ sārdhaṃ yudhyamānaḥ parājitaḥ | sūta uvāca | ityuktvā tau mahābāhū yuddhāya samupasthitau

वीक्ष्य विष्णुर्जघानाशु मुष्टिनाद्भुतकर्मणा ।तावप्यतिबलोन्मत्तौ जध्नतुर्मुष्टिना हरिम्॥ 58 ॥

vīkṣya viṣṇurjaghānāśu muṣṭinādbhutakarmaṇā | tāvapyatibalonmattau jadhnaturmuṣṭinā harim

एवं परस्परं जातं युद्धं परमदारुणम् ।युध्यमानौ महावीर्यौ दृष्ट्वा नारायणस्तदा॥ 59 ॥

evaṃ parasparaṃ jātaṃ yuddhaṃ paramadāruṇam | yudhyamānau mahāvīryau dṛṣṭvā nārāyaṇastadā

अपश्यत्सम्मुखं देव्याः कृत्वा दीनां दृशं हरिः ।सूत उवाच ।तं वीक्ष्य तादृशं विष्णुं करुणारससंयुतम्॥ 60 ॥

apaśyatsammukhaṃ devyāḥ kṛtvā dīnāṃ dṛśaṃ hariḥ | sūta uvāca | taṃ vīkṣya tādṛśaṃ viṣṇuṃ karuṇārasasaṃyutam

जहासातीव ताम्राक्षी वीक्षमाणा तदासुरौ ।तौ जघान कटाक्षैश्च कामबाणैरिवापरैः॥ 61 ॥

jahāsātīva tāmrākṣī vīkṣamāṇā tadāsurau | tau jaghāna kaṭākṣaiśca kāmabāṇairivāparaiḥ

मन्दस्मितयुतैः कामं प्रेमभावयुतैरनु ।दृष्ट्वा मुमुहतुः पापौ देव्या वक्रविलोकनम्॥ 62 ॥

mandasmitayutaiḥ kāmaṃ premabhāvayutairanu | dṛṣṭvā mumuhatuḥ pāpau devyā vakravilokanam

विशेषमिति मन्वानौ कामबाणातिपीडितौ ।वीक्षमाणौ स्थितौ तत्र तां देवीं विशदप्रभाम्॥ 63 ॥

viśeṣamiti manvānau kāmabāṇātipīḍitau | vīkṣamāṇau sthitau tatra tāṃ devīṃ viśadaprabhām

हरिणापि च तद्दृष्टं देव्यास्तत्र चिकीर्षितम् ।मोहितौ तौ परिज्ञाय भगवान्कार्यवित्तमः॥ 64 ॥

hariṇāpi ca taddṛṣṭaṃ devyāstatra cikīrṣitam | mohitau tau parijñāya bhagavānkāryavittamaḥ

उवाच तौ हसन् श्लक्ष्णं मेघगम्भीरया गिरा ।वरं वरयतां वीरौ युवयोर्योऽभिवाच्छितः॥ 65 ॥

uvāca tau hasan ślakṣṇaṃ meghagambhīrayā girā | varaṃ varayatāṃ vīrau yuvayoryo'bhivācchitaḥ

ददामि परमप्रीतो युद्धेन युवयोः किल ।दानवा बहवो दृष्टा युध्यमाना मया पुरा॥ 66 ॥

dadāmi paramaprīto yuddhena yuvayoḥ kila | dānavā bahavo dṛṣṭā yudhyamānā mayā purā

युवयोः सदृशः कोऽपि न दृष्टो न च वै श्रुतः ।तस्मात्तुष्टोऽस्मि कामं वै निस्तुलेन बलेन च॥ 67 ॥

yuvayoḥ sadṛśaḥ ko'pi na dṛṣṭo na ca vai śrutaḥ | tasmāttuṣṭo'smi kāmaṃ vai nistulena balena ca

भ्रात्रोश्च वाञ्छितं कामं प्रयच्छामि महाबलौ ।सूत उवाच ।तच्छ्रुत्वा वचनं विष्णोः साभिमानौ स्मरातुरौ॥ 68 ॥

bhrātrośca vāñchitaṃ kāmaṃ prayacchāmi mahābalau | sūta uvāca | tacchrutvā vacanaṃ viṣṇoḥ sābhimānau smarāturau

वीक्षमाणौ महामायां जगदानन्दकारिणीम् ।तमूचतुश्च कामार्तौ विष्णुं कमललोचनौ॥ 69 ॥

vīkṣamāṇau mahāmāyāṃ jagadānandakāriṇīm | tamūcatuśca kāmārtau viṣṇuṃ kamalalocanau

हरे न याचकावावां त्वं किं दातुमिहेच्छसि ।ददाव तुल्यं देवेश दातारौ नौ न याचकौ॥ 70 ॥

hare na yācakāvāvāṃ tvaṃ kiṃ dātumihecchasi | dadāva tulyaṃ deveśa dātārau nau na yācakau

प्रार्थय त्वं हृषीकेश मनोऽभिलषितं वरम् ।तुष्टौ स्वस्तव युद्धेन वासुदेवाद्भुतेन च॥ 71 ॥

prārthaya tvaṃ hṛṣīkeśa mano'bhilaṣitaṃ varam | tuṣṭau svastava yuddhena vāsudevādbhutena ca

तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच जनार्दनः ।भवेतामद्य मे तुष्टौ मम वध्यावुभावपि॥ 72 ॥

tayostadvacanaṃ śrutvā pratyuvāca janārdanaḥ | bhavetāmadya me tuṣṭau mama vadhyāvubhāvapi

सूत उवाच ।तच्छ्रुत्वा वचनं विष्णोर्दानवौ चातिविस्मितौ ।वञ्चिताविति मन्वानौ तस्थतुः शोकसंयुतौ॥ 73 ॥

sūta uvāca | tacchrutvā vacanaṃ viṣṇordānavau cātivismitau | vañcitāviti manvānau tasthatuḥ śokasaṃyutau

विचार्य मनसा तौ तु दानवौ विष्णुमूचतुः ।प्रेक्ष्य सर्वं जलमयं भूमिं स्थलविवर्जिताम्॥ 74 ॥

vicārya manasā tau tu dānavau viṣṇumūcatuḥ | prekṣya sarvaṃ jalamayaṃ bhūmiṃ sthalavivarjitām

हरे योऽयं वरो दत्तस्त्वया पूर्वं जनार्दन ।सत्यवागसि देवेश देहि तं वाञ्छितं वरम्॥ 75 ॥

hare yo'yaṃ varo dattastvayā pūrvaṃ janārdana | satyavāgasi deveśa dehi taṃ vāñchitaṃ varam

निर्जले विपुले देशे हनस्व मधुसूदन ।वध्यावावां तु भवतः सत्यवाग्भव माधव॥ 76 ॥

nirjale vipule deśe hanasva madhusūdana | vadhyāvāvāṃ tu bhavataḥ satyavāgbhava mādhava

स्मृत्वा चक्रं तदा विष्णुस्तावुवाच हसन्हरिः ।हन्म्यद्य वां महाभागौ निर्जले विपुले स्थले॥ 77 ॥

smṛtvā cakraṃ tadā viṣṇustāvuvāca hasanhariḥ | hanmyadya vāṃ mahābhāgau nirjale vipule sthale

इत्युक्त्या देवदेवेश ऊरू कृत्वातिविस्तरौ ।दर्शयामास तौ तत्र निर्जलं च जलोपरि॥ 78 ॥

ityuktyā devadeveśa ūrū kṛtvātivistarau | darśayāmāsa tau tatra nirjalaṃ ca jalopari

नास्त्यत्र दानवौ वारि शिरसी मुञ्चतामिह ।सत्यवागहमद्यैव भविष्यामि च वां तथा॥ 79 ॥

nāstyatra dānavau vāri śirasī muñcatāmiha | satyavāgahamadyaiva bhaviṣyāmi ca vāṃ tathā

तदाकर्ण्य वचस्तथ्यं विचिन्त्य मनसा च तौ ।वर्धयामासतुर्देहं योजनानां सहस्रकम्॥ 80 ॥

tadākarṇya vacastathyaṃ vicintya manasā ca tau | vardhayāmāsaturdehaṃ yojanānāṃ sahasrakam

भगवान्द्विगुणं चक्रे जघनं विस्मितौ तदा ।शीर्षे सन्दधतां तत्र जघने परमाद्भुते॥ 81 ॥

bhagavāndviguṇaṃ cakre jaghanaṃ vismitau tadā | śīrṣe sandadhatāṃ tatra jaghane paramādbhute

रथाङ्गेन तदा छिन्ने विष्णुना प्रभविष्णुना ।जघनोपरि वेगेन प्रकृष्टे शिरसी तयोः॥ 82 ॥

rathāṅgena tadā chinne viṣṇunā prabhaviṣṇunā | jaghanopari vegena prakṛṣṭe śirasī tayoḥ

गतप्राणौ तदा जातौ दानवौ मधुकैटभौ ।सागरः सकलो व्याप्तस्तदा वै मेदसा तयोः॥ 83 ॥

gataprāṇau tadā jātau dānavau madhukaiṭabhau | sāgaraḥ sakalo vyāptastadā vai medasā tayoḥ

मेदिनीति ततो जातं नाम पृथ्व्याः समन्ततः ।अभक्ष्या मृत्तिका तेन कारणेन मुनीश्वराः॥ 84 ॥

medinīti tato jātaṃ nāma pṛthvyāḥ samantataḥ | abhakṣyā mṛttikā tena kāraṇena munīśvarāḥ

इति वः कथितं सर्वं यत्पृष्टोऽस्मि सुनिश्चितम् ।महाविद्या महामाया सेवनीया सदा बुधैः॥ 85 ॥

iti vaḥ kathitaṃ sarvaṃ yatpṛṣṭo'smi suniścitam | mahāvidyā mahāmāyā sevanīyā sadā budhaiḥ

आराध्या परमा शक्तिः सर्वैरपि सुरासुरैः ।नातः परतरं किञ्चिदधिकं भुवनत्रये॥ 86 ॥

ārādhyā paramā śaktiḥ sarvairapi surāsuraiḥ | nātaḥ parataraṃ kiñcidadhikaṃ bhuvanatraye

सत्यं सत्यं पुनः सत्यं वेदशास्त्रार्थनिर्णयः ।पूजनीया परा शक्तिर्निर्गुणा सगुणाथवा॥ 87 ॥

satyaṃ satyaṃ punaḥ satyaṃ vedaśāstrārthanirṇayaḥ | pūjanīyā parā śaktirnirguṇā saguṇāthavā