Skandha 12, Adhyāya 7

नारद उवाच ।श्रुतं सहस्रनामाख्यं श्रीगायत्र्याः फलप्रदम् ।स्तोत्रं महोन्नतिकरं महाभाग्यकरं परम्॥ 1 ॥

nārada uvāca | śrutaṃ sahasranāmākhyaṃ śrīgāyatryāḥ phalapradam | stotraṃ mahonnatikaraṃ mahābhāgyakaraṃ param

अधुना श्रोतुमिच्छामि दीक्षालक्षणमुत्तमम् ।विना येन न सिध्येत देवीमन्त्रेऽधिकारिता॥ 2 ॥

adhunā śrotumicchāmi dīkṣālakṣaṇamuttamam | vinā yena na sidhyeta devīmantre'dhikāritā

ब्राह्मणानां क्षत्रियाणां विशां स्त्रीणां तथैव च ।सामान्यविधिना सर्वं विस्तरेण वद प्रभो॥ 3 ॥

brāhmaṇānāṃ kṣatriyāṇāṃ viśāṃ strīṇāṃ tathaiva ca | sāmānyavidhinā sarvaṃ vistareṇa vada prabho

श्रीनारायण उवाच ।शृणु दीक्षां प्रवक्ष्यामि शिष्याणां भावितात्मनाम् ।देवाग्निगुरुपूजादावधिकारो यया भवेत्॥ 4 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | śṛṇu dīkṣāṃ pravakṣyāmi śiṣyāṇāṃ bhāvitātmanām | devāgnigurupūjādāvadhikāro yayā bhavet

दिव्यं ज्ञानं हि या दद्यात्कुर्यात्पापक्षयं तु या ।सैव दीक्षेति सम्प्रोक्ता वेदतन्त्रविशारदैः॥ 5 ॥

divyaṃ jñānaṃ hi yā dadyātkuryātpāpakṣayaṃ tu yā | saiva dīkṣeti samproktā vedatantraviśāradaiḥ

अवश्यं सा तु कर्तव्या यतो बहुफला मता ।गुरुशिष्यावुभावत्राप्यतिशुद्धावपेक्षितौ॥ 6 ॥

avaśyaṃ sā tu kartavyā yato bahuphalā matā | guruśiṣyāvubhāvatrāpyatiśuddhāvapekṣitau

गुरुस्तु विधिवत्प्रातः कृत्यं सर्वं विधाय च ।स्नानसन्ध्यादिकं सर्वं यथाविधि विधाय च॥ 7 ॥

gurustu vidhivatprātaḥ kṛtyaṃ sarvaṃ vidhāya ca | snānasandhyādikaṃ sarvaṃ yathāvidhi vidhāya ca

कमण्डलुकरो मौनी गृहं यायात्सरित्तटात् ।यागमण्डपमासाद्य विशेत्तत्रासने वरे॥ 8 ॥

kamaṇḍalukaro maunī gṛhaṃ yāyātsarittaṭāt | yāgamaṇḍapamāsādya viśettatrāsane vare

आचम्य प्राणानायम्य गन्धपुष्पविमिश्रितम् ।सप्तवारास्त्रमन्त्रेण जप्तं वारि सुसाधयेत्॥ 9 ॥

ācamya prāṇānāyamya gandhapuṣpavimiśritam | saptavārāstramantreṇa japtaṃ vāri susādhayet

वारिणा तेन मतिमानस्त्रमन्त्रं समुच्चरन् ।प्रोक्षयेद्द्वारमखिलं ततः पूजां समाचरेत्॥ 10 ॥

vāriṇā tena matimānastramantraṃ samuccaran | prokṣayeddvāramakhilaṃ tataḥ pūjāṃ samācaret

ऊर्ध्वोदुम्बरके देवं गणनाथं तथा श्रियम् ।सरस्वतीं नाममन्त्रैः पूजयेद्गन्धपुष्पकैः॥ 11 ॥

ūrdhvodumbarake devaṃ gaṇanāthaṃ tathā śriyam | sarasvatīṃ nāmamantraiḥ pūjayedgandhapuṣpakaiḥ

द्वारदक्षिणशाखायां गङ्गां विघ्नेशमर्चयेत् ।द्वारस्य वामशाखायां क्षेत्रपालं च सूर्यजाम्॥ 12 ॥

dvāradakṣiṇaśākhāyāṃ gaṅgāṃ vighneśamarcayet | dvārasya vāmaśākhāyāṃ kṣetrapālaṃ ca sūryajām

देहल्यां पूजयेदस्त्रदेवतामस्त्रमन्त्रतः ।सर्वं देवीमयं दृश्यमिति सञ्चिन्त्य सर्वतः॥ 13 ॥

dehalyāṃ pūjayedastradevatāmastramantrataḥ | sarvaṃ devīmayaṃ dṛśyamiti sañcintya sarvataḥ

दिव्यानुत्सारयेद्विघ्नानस्त्रमन्त्रजपेन तु ।अन्तरिक्षगतान्विघ्नान्पादघातैस्तु भूमिगान् ॥ १४ वामशाखां स्मृशन्पश्चात्प्रविशेद्दक्षिणाङ्घ्रिणा ।प्रविश्य कुम्भं संस्थाप्य सामान्यार्घ्यं विधाय च॥ 15 ॥

divyānutsārayedvighnānastramantrajapena tu | antarikṣagatānvighnānpādaghātaistu bhūmigān || 14 vāmaśākhāṃ smṛśanpaścātpraviśeddakṣiṇāṅghriṇā | praviśya kumbhaṃ saṃsthāpya sāmānyārghyaṃ vidhāya ca

तेन चार्घ्यजलेनापि नैरृत्यां दिशि पूजयेत् ।वास्तुनाथं पद्मयोनिं गन्धपुष्पाक्षतादिभिः॥ 16 ॥

tena cārghyajalenāpi nairṛtyāṃ diśi pūjayet | vāstunāthaṃ padmayoniṃ gandhapuṣpākṣatādibhiḥ

ततः कुर्यात्पञ्चगव्यं तेन चार्घ्योदकेन च ।तोरणस्तम्भपर्यन्तं प्रोक्षयेन्मण्डपं गुरुः॥ 17 ॥

tataḥ kuryātpañcagavyaṃ tena cārghyodakena ca | toraṇastambhaparyantaṃ prokṣayenmaṇḍapaṃ guruḥ

सर्वं देवीमयं चेदं भावयेन्मनसा किल ।मूलमन्त्रं जपन्भक्त्या प्रोक्षणं स्याच्छरणुना॥ 18 ॥

sarvaṃ devīmayaṃ cedaṃ bhāvayenmanasā kila | mūlamantraṃ japanbhaktyā prokṣaṇaṃ syāccharaṇunā

शरमन्त्रं समुच्चार्य ताडयेन्मण्डपक्षमाम् ।हुम्मन्त्रं तु समुच्चार्य कुर्यादभ्युक्षणं ततः॥ 19 ॥

śaramantraṃ samuccārya tāḍayenmaṇḍapakṣamām | hummantraṃ tu samuccārya kuryādabhyukṣaṇaṃ tataḥ

धूपयेदन्तरं धूपैर्विकिरान् विकिरेत्ततः ।मार्जयेत्तांस्तु मार्जन्या कुशनिर्मितया पुनः॥ 20 ॥

dhūpayedantaraṃ dhūpairvikirān vikirettataḥ | mārjayettāṃstu mārjanyā kuśanirmitayā punaḥ

ईशानदिशि तत्पुञ्जं कृत्वा संस्थापयेन्मुने ।पुण्याहवाचनं कृत्वा दीनानाथांश्च तोषयेत्॥ 21 ॥

īśānadiśi tatpuñjaṃ kṛtvā saṃsthāpayenmune | puṇyāhavācanaṃ kṛtvā dīnānāthāṃśca toṣayet

विशेन्मृद्वासने पश्चान्नमस्कृत्य गुरुं निजम् ।प्राङ्मुखो विधिवद्ध्यात्वा देयमन्त्रस्य देवताम्॥ 22 ॥

viśenmṛdvāsane paścānnamaskṛtya guruṃ nijam | prāṅmukho vidhivaddhyātvā deyamantrasya devatām

भूतशुद्ध्यादिकं कृत्वा पूर्वोक्तेनैव वर्त्मना ।ऋष्यादिन्यासकं कुर्याद्देयमन्त्रस्य वै मुने॥ 23 ॥

bhūtaśuddhyādikaṃ kṛtvā pūrvoktenaiva vartmanā | ṛṣyādinyāsakaṃ kuryāddeyamantrasya vai mune

न्यसेन्मुनिं तु शिरसि मुखे छन्दः समीरितम् ।देवतां हृदयाम्भोजे गुह्ये बीजं तु पादयोः॥ 24 ॥

nyasenmuniṃ tu śirasi mukhe chandaḥ samīritam | devatāṃ hṛdayāmbhoje guhye bījaṃ tu pādayoḥ

शक्तिं विन्यस्य पश्चात्तु तालत्रयरवात्ततः ।दिग्बन्धं कारयेत्पश्चाच्छोटिकाभिस्त्रिभिर्नरः॥ 25 ॥

śaktiṃ vinyasya paścāttu tālatrayaravāttataḥ | digbandhaṃ kārayetpaścācchoṭikābhistribhirnaraḥ

प्राणायामं ततः कृत्वा मूलमन्त्रमनुस्मरन् ।मातृकां विन्यसेद्देहे तत्प्रकारस्तथोच्यते॥ 26 ॥

prāṇāyāmaṃ tataḥ kṛtvā mūlamantramanusmaran | mātṛkāṃ vinyaseddehe tatprakārastathocyate

ॐ अं नम इति प्रोच्य न्यसेच्छिरसि मन्त्रवित् ।एवमेव तु सर्वेषु न्यसेक्त्यानेषु वै मुने॥ 27 ॥

oṃ aṃ nama iti procya nyasecchirasi mantravit | evameva tu sarveṣu nyasektyāneṣu vai mune

मूलमन्त्रं षडङ्गं च न्यसेदङ्गेषु सत्तमः ।अङ्गुष्ठादिष्वङ्गुलीषु हृदयादिषु च क्रमात्॥ 28 ॥

mūlamantraṃ ṣaḍaṅgaṃ ca nyasedaṅgeṣu sattamaḥ | aṅguṣṭhādiṣvaṅgulīṣu hṛdayādiṣu ca kramāt

नमः स्वाहावषड्युक्तैर्हुंवौषट्फट्पदान्वितैः ।प्रणवादियुतैर्मन्त्रैः षड्भिरेव षडङ्गकम्॥ 29 ॥

namaḥ svāhāvaṣaḍyuktairhuṃvauṣaṭphaṭpadānvitaiḥ | praṇavādiyutairmantraiḥ ṣaḍbhireva ṣaḍaṅgakam

वर्णन्यासादिकं पश्चान्मूलमन्त्रस्य योजयेत् ।स्थानेषु तत्तत्कल्पोक्तेष्विति न्यासविधिः स्मृतः॥ 30 ॥

varṇanyāsādikaṃ paścānmūlamantrasya yojayet | sthāneṣu tattatkalpokteṣviti nyāsavidhiḥ smṛtaḥ

ततो निजे शरीरेऽस्मिंश्चिन्तयेदासनं शुभम् ।दक्षांसे च न्यसेद्धर्मं वामांसे ज्ञानमेव च॥ 31 ॥

tato nije śarīre'smiṃścintayedāsanaṃ śubham | dakṣāṃse ca nyaseddharmaṃ vāmāṃse jñānameva ca

वामोरौ चापि वैराग्यं दक्षोरावथ विन्यसेत् ।ऐश्वर्यं मुखदेशे तु मुने ध्यायेदधर्मकम्॥ 32 ॥

vāmorau cāpi vairāgyaṃ dakṣorāvatha vinyaset | aiśvaryaṃ mukhadeśe tu mune dhyāyedadharmakam

वामपार्श्वे नाभिदेशे दक्षपार्श्वे तथा पुनः ।नञादीश्चापि ज्ञानादीन्पूर्वोक्तानेव विन्यसेत्॥ 33 ॥

vāmapārśve nābhideśe dakṣapārśve tathā punaḥ | nañādīścāpi jñānādīnpūrvoktāneva vinyaset

पादा धर्मादयः प्रोक्ताः पीठस्य मुनिसत्तम ।अधर्माद्यास्तु गात्राणि स्मृतानि मुनिपुङ्गवैः॥ 34 ॥

pādā dharmādayaḥ proktāḥ pīṭhasya munisattama | adharmādyāstu gātrāṇi smṛtāni munipuṅgavaiḥ

मध्येऽनन्तं हृदि स्थाने न्यसेन्मृद्वासने स्थले ।प्रपञ्चपद्मं विमलं तस्मिन्सूर्येन्दुपावकान्॥ 35 ॥

madhye'nantaṃ hṛdi sthāne nyasenmṛdvāsane sthale | prapañcapadmaṃ vimalaṃ tasminsūryendupāvakān

न्यसेत्कलायुतान्मन्त्री सङ्क्षेपात्ता वदाम्यहम् ।सूर्यस्य द्वादश कलास्ता इन्दोः षोडश स्मृताः॥ 36 ॥

nyasetkalāyutānmantrī saṅkṣepāttā vadāmyaham | sūryasya dvādaśa kalāstā indoḥ ṣoḍaśa smṛtāḥ

दश वह्नेः कलाः प्रोक्तास्ताभिर्युक्तांस्तु तान्स्मरेत् ।सत्त्वं रजस्तमश्चैव न्यसेत्तेषामथोपरि॥ 37 ॥

daśa vahneḥ kalāḥ proktāstābhiryuktāṃstu tānsmaret | sattvaṃ rajastamaścaiva nyasetteṣāmathopari

आत्मानमन्तरात्मानं परमात्मानमेव च ।ज्ञानात्मानं न्यसेद्विद्वानित्थं पीठस्य कल्पना॥ 38 ॥

ātmānamantarātmānaṃ paramātmānameva ca | jñānātmānaṃ nyasedvidvānitthaṃ pīṭhasya kalpanā

अमुकासनाय नम इति मन्त्रेण साधकः ।आसनं पूजयित्वा तु तस्मिन्ध्यायेत्पराम्बिकाम्॥ 39 ॥

amukāsanāya nama iti mantreṇa sādhakaḥ | āsanaṃ pūjayitvā tu tasmindhyāyetparāmbikām

कल्पोक्तविधिना मन्त्री देयमन्त्रस्य देवताम् ।मानसैरुपचारैश्च पूजयेत्तां यथाविधि॥ 40 ॥

kalpoktavidhinā mantrī deyamantrasya devatām | mānasairupacāraiśca pūjayettāṃ yathāvidhi

मुद्राः प्रदर्शयेद्विद्वान्कल्पोक्ता मोदकारिकाः ।याभिर्विरचिताभिस्तु मोदो देव्यास्तु जायते॥ 41 ॥

mudrāḥ pradarśayedvidvānkalpoktā modakārikāḥ | yābhirviracitābhistu modo devyāstu jāyate

श्रीनारायण उवाच ।ततः स्ववामभागाग्रे षट्कोणोपरि वर्तुलम् ।चतुरस्रयुतं सम्यङ्मध्ये मण्डलमालिखेत्॥ 42 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | tataḥ svavāmabhāgāgre ṣaṭkoṇopari vartulam | caturasrayutaṃ samyaṅmadhye maṇḍalamālikhet

मध्ये त्रिकोणं संलिख्य शङ्खमुद्रां प्रदर्शयेत् ।षडङ्गानि च षट्कोणेष्वर्चयेत्कुसुमादिभिः॥ 43 ॥

madhye trikoṇaṃ saṃlikhya śaṅkhamudrāṃ pradarśayet | ṣaḍaṅgāni ca ṣaṭkoṇeṣvarcayetkusumādibhiḥ

अग्न्यादिषु तु कोणेषु षडङ्गार्चनमाचरेत् ।आधारपात्रमादाय शङ्खस्य मुनिसत्तम॥ 44 ॥

agnyādiṣu tu koṇeṣu ṣaḍaṅgārcanamācaret | ādhārapātramādāya śaṅkhasya munisattama

अस्त्रमन्त्रेण सम्प्रोक्ष्य स्थापयेत्तत्र मण्डले ।मं वह्निमण्डलायोक्त्वा ततो दशकलात्मने॥ 45 ॥

astramantreṇa samprokṣya sthāpayettatra maṇḍale | maṃ vahnimaṇḍalāyoktvā tato daśakalātmane

अमुकदेव्या अर्घ्यपात्रस्थानाय नम इत्यपि ।मन्त्रोऽयमुक्तः शङ्खस्याप्याधारस्थापने बुधैः॥ 46 ॥

amukadevyā arghyapātrasthānāya nama ityapi | mantro'yamuktaḥ śaṅkhasyāpyādhārasthāpane budhaiḥ

आधारे पूर्वमारभ्य प्रदक्षिणक्रमेण तु ।दश वह्निकलाः पूज्या वह्निमण्डलसंस्थिताः॥ 47 ॥

ādhāre pūrvamārabhya pradakṣiṇakrameṇa tu | daśa vahnikalāḥ pūjyā vahnimaṇḍalasaṃsthitāḥ

ततो वै मूलमन्त्रेण प्रोक्षितं शङ्खमुत्तमम् ।स्थापयेत्तत्र चाधारे मूलमन्त्रमनुस्मरन्॥ 48 ॥

tato vai mūlamantreṇa prokṣitaṃ śaṅkhamuttamam | sthāpayettatra cādhāre mūlamantramanusmaran

अं सूर्यमण्डलायोक्त्वा द्वादशान्ते कलात्मने ।अमुकदेव्यर्घ्यपात्राय नम इत्युच्चरेत्ततः॥ 49 ॥

aṃ sūryamaṇḍalāyoktvā dvādaśānte kalātmane | amukadevyarghyapātrāya nama ityuccarettataḥ

शं शङ्खाय पदं प्रोच्य नम इत्येतदुच्चरेत् ।प्रोक्षयेत्तेन तं शङ्खं तस्मिन्द्वादश पूजयेत्॥ 50 ॥

śaṃ śaṅkhāya padaṃ procya nama ityetaduccaret | prokṣayettena taṃ śaṅkhaṃ tasmindvādaśa pūjayet

सूर्यस्य द्वादश कलास्तपन्याद्या यथाक्रमम् ।विलोममातृकां प्रोच्य मूलमन्त्रं विलोमकम्॥ 51 ॥

sūryasya dvādaśa kalāstapanyādyā yathākramam | vilomamātṛkāṃ procya mūlamantraṃ vilomakam

जलैरापूरयेच्छङ्खं तत्र चेन्दोः कलां न्यसेत् ।ॐ सोममण्डलायोक्त्वान्ते षोडशकलात्मने॥ 52 ॥

jalairāpūrayecchaṅkhaṃ tatra cendoḥ kalāṃ nyaset | oṃ somamaṇḍalāyoktvānte ṣoḍaśakalātmane

अमुकार्घ्यामृतायेति हृन्मन्त्रान्तो मनुः स्मृतः ।पूजयेन्मनुना तेन जलं तु सृणिमुद्रया॥ 53 ॥

amukārghyāmṛtāyeti hṛnmantrānto manuḥ smṛtaḥ | pūjayenmanunā tena jalaṃ tu sṛṇimudrayā

तीर्थान्यावाह्य तत्रैवाप्यष्टकृत्वो जपेन्मनुम् ।षडङ्गानि जले न्यस्य हृदा सम्पूजयेदपः॥ 54 ॥

tīrthānyāvāhya tatraivāpyaṣṭakṛtvo japenmanum | ṣaḍaṅgāni jale nyasya hṛdā sampūjayedapaḥ

अष्टकृत्वो जपेन्मूलं छादयेन्मत्स्यमुद्रया ।ततो दक्षिणदिग्भागे शङ्खस्य प्रोक्षणीं न्यसेत्॥ 55 ॥

aṣṭakṛtvo japenmūlaṃ chādayenmatsyamudrayā | tato dakṣiṇadigbhāge śaṅkhasya prokṣaṇīṃ nyaset

शङ्खाम्बु किञ्चिन्निक्षिप्य प्रोक्षयेत्तेन सर्वतः ।पूजाद्रव्यं निजात्मानं विशुद्धं भावयेत्ततः॥ 56 ॥

śaṅkhāmbu kiñcinnikṣipya prokṣayettena sarvataḥ | pūjādravyaṃ nijātmānaṃ viśuddhaṃ bhāvayettataḥ

श्रीनारायणाय उवाच ।ततः स्वपुरतो वेद्यां सर्वतोभद्रमण्डलम् ।संलिख्य कर्णिकामध्यं पूरयेच्छालितण्डुलैः॥ 57 ॥

śrīnārāyaṇāya uvāca | tataḥ svapurato vedyāṃ sarvatobhadramaṇḍalam | saṃlikhya karṇikāmadhyaṃ pūrayecchālitaṇḍulaiḥ

आस्तीर्य दर्भांस्तत्रैव न्यसेत्कूर्चं सलक्षणम् ।आधारशक्तिमारभ्य पीठमन्वन्तमर्चयेत्॥ 58 ॥

āstīrya darbhāṃstatraiva nyasetkūrcaṃ salakṣaṇam | ādhāraśaktimārabhya pīṭhamanvantamarcayet

निर्व्रणं कुम्भमादायाप्यस्त्राद्भिः क्षालितान्तरम् ।तन्तुना वेष्टयेत्तं तु त्रिगुणेनारुणेन च॥ 59 ॥

nirvraṇaṃ kumbhamādāyāpyastrādbhiḥ kṣālitāntaram | tantunā veṣṭayettaṃ tu triguṇenāruṇena ca

नवरत्नोदरं कूर्चयुतं गन्धादिपूजितम् ।स्थापयेत्तत्र पीठे तु तारमन्त्रेण देशिकः॥ 60 ॥

navaratnodaraṃ kūrcayutaṃ gandhādipūjitam | sthāpayettatra pīṭhe tu tāramantreṇa deśikaḥ

ऐक्यं कुम्भस्य पीठस्य भावयेत्पूरयेत्ततः ।मातृकां प्रतिलोमेन जपंस्तीर्थोदकैर्मुने॥ 61 ॥

aikyaṃ kumbhasya pīṭhasya bhāvayetpūrayettataḥ | mātṛkāṃ pratilomena japaṃstīrthodakairmune

मूलमन्त्रं च सञ्जप्य पूरयेद्देवताधिया ।अश्वत्थपनसाम्राणां कोमलैर्नवपल्लवैः॥ 62 ॥

mūlamantraṃ ca sañjapya pūrayeddevatādhiyā | aśvatthapanasāmrāṇāṃ komalairnavapallavaiḥ

छादयेत्कुम्भवदनं चषकं सफलाक्षतम् ।संस्थापयेत मतिमान् वस्त्रयुग्मेन वेष्टयेत्॥ 63 ॥

chādayetkumbhavadanaṃ caṣakaṃ saphalākṣatam | saṃsthāpayeta matimān vastrayugmena veṣṭayet

प्राणस्थापनमन्त्रेण प्राणस्थापनमाचरेत् ।आवाहनादिमुद्राभिर्मोदयेद्देवतां पराम्॥ 64 ॥

prāṇasthāpanamantreṇa prāṇasthāpanamācaret | āvāhanādimudrābhirmodayeddevatāṃ parām

ध्यायेत्तां परमेशानीं कल्पोक्तेन प्रकारतः ।स्वागतं कुशलप्रश्नं देव्या अग्रे समुच्चरेत्॥ 65 ॥

dhyāyettāṃ parameśānīṃ kalpoktena prakārataḥ | svāgataṃ kuśalapraśnaṃ devyā agre samuccaret

पाद्यं दद्यात्ततोऽप्यर्घ्यं ततश्चाचमनीयकम् ।मधुपर्कं च साभ्यङ्गं देव्यै स्नानं निवेदयेत्॥ 66 ॥

pādyaṃ dadyāttato'pyarghyaṃ tataścācamanīyakam | madhuparkaṃ ca sābhyaṅgaṃ devyai snānaṃ nivedayet

वाससी च ततो दद्याद्रक्ते क्षौमे सुनिर्मले ।नानामणिगणाकीर्णानाकल्पान्कल्पयेत्ततः॥ 67 ॥

vāsasī ca tato dadyādrakte kṣaume sunirmale | nānāmaṇigaṇākīrṇānākalpānkalpayettataḥ

मनुना पुटितैर्वर्णैर्मातृकाया विधानतः ।देव्या अङ्गेषु विन्यस्य चन्दनाद्यैः समर्चयेत्॥ 68 ॥

manunā puṭitairvarṇairmātṛkāyā vidhānataḥ | devyā aṅgeṣu vinyasya candanādyaiḥ samarcayet

गन्धः कालागुरुभवः कर्पूरेण समन्वितः ।काश्मीरं चन्दनं चापि कस्तूरीसहितं मुने॥ 69 ॥

gandhaḥ kālāgurubhavaḥ karpūreṇa samanvitaḥ | kāśmīraṃ candanaṃ cāpi kastūrīsahitaṃ mune

कुन्दपुष्पादिपुष्पाणि परदेव्यै समर्पयेत् ।धूपोऽगुरुपुरुव्रातोशीरचन्दनशर्कराः॥ 70 ॥

kundapuṣpādipuṣpāṇi paradevyai samarpayet | dhūpo'gurupuruvrātośīracandanaśarkarāḥ

मधुमिश्राः स्मृता देव्याः प्रिया धूपात्मना सदा ।दीपाननेकान्दत्त्वाथ नैवेद्यं दर्शयेत्सुधीः॥ 71 ॥

madhumiśrāḥ smṛtā devyāḥ priyā dhūpātmanā sadā | dīpānanekāndattvātha naivedyaṃ darśayetsudhīḥ

प्रतिद्रव्यं जलं दद्यात्प्रोक्षणीस्थं न चान्यथा ।ततः कुर्यादङ्गपूजां कल्पोक्तावरणानि च॥ 72 ॥

pratidravyaṃ jalaṃ dadyātprokṣaṇīsthaṃ na cānyathā | tataḥ kuryādaṅgapūjāṃ kalpoktāvaraṇāni ca

साङ्गां देवीमथाभ्यर्च्य वैश्वदेवं ततश्चरेत् ।दक्षिणे स्थण्डिलं कृत्वा तत्राधाय हुताशनम्॥ 73 ॥

sāṅgāṃ devīmathābhyarcya vaiśvadevaṃ tataścaret | dakṣiṇe sthaṇḍilaṃ kṛtvā tatrādhāya hutāśanam

मूर्तिस्थां देवतां तत्रावाह्य सम्पूज्य च क्रमात् ।तारव्याहृतिभिर्हुत्वा मूलमन्त्रेण वै ततः॥ 74 ॥

mūrtisthāṃ devatāṃ tatrāvāhya sampūjya ca kramāt | tāravyāhṛtibhirhutvā mūlamantreṇa vai tataḥ

पञ्चविंशतिवारं तु पायसेन ससर्पिषा ।हुनेत्पश्चाद्व्याहृतिभिः पुनश्च जुहुयान्मुने॥ 75 ॥

pañcaviṃśativāraṃ tu pāyasena sasarpiṣā | hunetpaścādvyāhṛtibhiḥ punaśca juhuyānmune

गन्धाद्यैरर्चयित्वा च देवीं पीठे तु योजयेत् ।वह्निं विसृज्य हविषा परितो विकिरेद्बलिम्॥ 76 ॥

gandhādyairarcayitvā ca devīṃ pīṭhe tu yojayet | vahniṃ visṛjya haviṣā parito vikiredbalim

देवतायाः पार्षदेभ्यो गन्धपुष्पादिसंयुतान् ।पञ्चोपचारान्दत्त्वाथ ताम्बूलं छत्रचामरे॥ 77 ॥

devatāyāḥ pārṣadebhyo gandhapuṣpādisaṃyutān | pañcopacārāndattvātha tāmbūlaṃ chatracāmare

दद्याद्देव्यै ततो मन्त्रं सहस्रावृत्तितो जपेत् ।जपं समर्प्य चैशान्यां विकिरे दिशि संस्थिते॥ 78 ॥

dadyāddevyai tato mantraṃ sahasrāvṛttito japet | japaṃ samarpya caiśānyāṃ vikire diśi saṃsthite

कर्करीं स्थापयेत्तस्यां दुर्गामावाह्य पूजयेत् ।रक्ष रक्षेति चोच्चार्य नालमुक्तेन वारिणा॥ 79 ॥

karkarīṃ sthāpayettasyāṃ durgāmāvāhya pūjayet | rakṣa rakṣeti coccārya nālamuktena vāriṇā

अस्त्रमन्त्रं जपन्देशं सेचयेत्तु प्रदक्षिणम् ।कर्करीं स्थापयेत्स्थाने पूजयेच्चास्त्रदेवताम्॥ 80 ॥

astramantraṃ japandeśaṃ secayettu pradakṣiṇam | karkarīṃ sthāpayetsthāne pūjayeccāstradevatām

पश्चाद्गुरुस्तु शिष्येण सह भुञ्जीत वाग्यतः ।तस्यां रात्रौ तु तद्वेद्यां निद्रां कुर्यात्प्रयत्नतः॥ 81 ॥

paścādgurustu śiṣyeṇa saha bhuñjīta vāgyataḥ | tasyāṃ rātrau tu tadvedyāṃ nidrāṃ kuryātprayatnataḥ

श्रीनारायण उवाच ।ततः कुण्डस्य संस्कारं स्थण्डिलस्य च वा मुने ।प्रवक्ष्यामि समासेन यथाविधि विधानतः॥ 82 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | tataḥ kuṇḍasya saṃskāraṃ sthaṇḍilasya ca vā mune | pravakṣyāmi samāsena yathāvidhi vidhānataḥ

मूलमन्त्रं समुच्चार्य वीक्षयेदस्त्रमन्त्रतः ।प्रोक्षयेत्ताडनं कुर्यात्तेनैव कवचेन तु॥ 83 ॥

mūlamantraṃ samuccārya vīkṣayedastramantrataḥ | prokṣayettāḍanaṃ kuryāttenaiva kavacena tu

अभ्युक्षणं समुद्दिष्टं तिस्रस्तिस्रस्ततः परम् ।प्रागग्रा उदगग्राश्च लिखेल्लेखाः समन्ततः॥ 84 ॥

abhyukṣaṇaṃ samuddiṣṭaṃ tisrastisrastataḥ param | prāgagrā udagagrāśca likhellekhāḥ samantataḥ

प्रणवेन समभ्युक्ष्य पीठं देव्याः समर्चयेत् ।आधारशक्तिमारभ्य पीठमन्त्रावसानकम्॥ 85 ॥

praṇavena samabhyukṣya pīṭhaṃ devyāḥ samarcayet | ādhāraśaktimārabhya pīṭhamantrāvasānakam

तस्मिन्पीठे समावाह्य शिवौ परमकारणौ ।गन्धाद्यैरुपचारैश्च पूजयेत्तौ समाहितः॥ 86 ॥

tasminpīṭhe samāvāhya śivau paramakāraṇau | gandhādyairupacāraiśca pūjayettau samāhitaḥ

देवीं ध्यायेदृतुस्नातां संसक्तां शङ्करेण तु ।कामातुरां तयोः क्रीडां किञ्चित्कालं विभावयेत्॥ 87 ॥

devīṃ dhyāyedṛtusnātāṃ saṃsaktāṃ śaṅkareṇa tu | kāmāturāṃ tayoḥ krīḍāṃ kiñcitkālaṃ vibhāvayet

अथ वह्निं समादाय पात्रेण पुरतो न्यसेत् ।क्रव्यादांशं परित्यज्य पूर्वोक्तैर्वीक्षणादिभिः॥ 88 ॥

atha vahniṃ samādāya pātreṇa purato nyaset | kravyādāṃśaṃ parityajya pūrvoktairvīkṣaṇādibhiḥ

संस्कृत्य वह्निं रं बीजमुच्चार्य तदनन्तरम् ।चैतन्यं योजयेत्तस्मिन्प्रणवेनाभिमन्त्रयेत्॥ 89 ॥

saṃskṛtya vahniṃ raṃ bījamuccārya tadanantaram | caitanyaṃ yojayettasminpraṇavenābhimantrayet

सप्तवारं ततो धेनुमुद्रां सन्दर्शयेद्गुरुः ।शरेण रक्षितं कृत्वा तनुत्रेणावगुण्ठयेत्॥ 90 ॥

saptavāraṃ tato dhenumudrāṃ sandarśayedguruḥ | śareṇa rakṣitaṃ kṛtvā tanutreṇāvaguṇṭhayet

अर्चितं त्रिः परिभ्राम्य प्रादक्षिण्येन सत्तमः ।कुण्डोपरि जपंस्तारं जानुस्पृष्टमहीतलः॥ 91 ॥

arcitaṃ triḥ paribhrāmya prādakṣiṇyena sattamaḥ | kuṇḍopari japaṃstāraṃ jānuspṛṣṭamahītalaḥ

शिवबीजधिया देव्या योनौ वह्निं विनिक्षिपेत् ।आचामयेत्ततो देवं देवीं च जगदम्बिकाम्॥ 92 ॥

śivabījadhiyā devyā yonau vahniṃ vinikṣipet | ācāmayettato devaṃ devīṃ ca jagadambikām

चित्पिङ्गल हनदहपचयुग्मं ततः परम् ।सर्वज्ञाज्ञापय स्वाहा मन्त्रोऽयं वह्निदीपने॥ 93 ॥

citpiṅgala hanadahapacayugmaṃ tataḥ param | sarvajñājñāpaya svāhā mantro'yaṃ vahnidīpane

अग्निं प्रज्वलितं वन्दे जातवेदं हुताशनम् ।सुवर्णवर्णममलं समिद्धं विश्वतोमुखम्॥ 94 ॥

agniṃ prajvalitaṃ vande jātavedaṃ hutāśanam | suvarṇavarṇamamalaṃ samiddhaṃ viśvatomukham

मन्त्रेणानेन तं वह्निं स्तुवीत परमादरात् ।ततो न्यसेद्वह्निमन्त्रं षडङ्गं देशिकोत्तमः॥ 95 ॥

mantreṇānena taṃ vahniṃ stuvīta paramādarāt | tato nyasedvahnimantraṃ ṣaḍaṅgaṃ deśikottamaḥ

सहस्रार्चिः स्वस्तिपूर्ण उत्तिष्ठपुरुषः स्मृतः ।धूमव्यापी सप्तजिह्वो धनुर्धर इति क्रमात्॥ 96 ॥

sahasrārciḥ svastipūrṇa uttiṣṭhapuruṣaḥ smṛtaḥ | dhūmavyāpī saptajihvo dhanurdhara iti kramāt

जातियुक्ताः षडङ्गाः स्युः पूर्वस्थानेषु विन्यसेत् ।ध्यायेद्वह्निं हेमवर्णं त्रिनेत्रं पद्मसंस्थितम्॥ 97 ॥

jātiyuktāḥ ṣaḍaṅgāḥ syuḥ pūrvasthāneṣu vinyaset | dhyāyedvahniṃ hemavarṇaṃ trinetraṃ padmasaṃsthitam

इष्टशक्तिस्वस्तिकाभीर्धारकं मङ्गलं परम् ।परिषिञ्चेत्ततः कुण्डं मेखलोपरि मन्त्रवित्॥ 98 ॥

iṣṭaśaktisvastikābhīrdhārakaṃ maṅgalaṃ param | pariṣiñcettataḥ kuṇḍaṃ mekhalopari mantravit

दर्भैः परिस्तरेत्पश्चात्परिधीन्विन्यसेदथ ।त्रिकोणवृत्तषट्कोणं साष्टपत्रं सभूपुरम्॥ 99 ॥

darbhaiḥ paristaretpaścātparidhīnvinyasedatha | trikoṇavṛttaṣaṭkoṇaṃ sāṣṭapatraṃ sabhūpuram

यन्त्रं विभावयेद्वह्नेः पूर्वं वा संलिखेदथ ।तन्मध्ये पूजयेद्वह्निं मन्त्रेणानेन वै मुने॥ 100 ॥

yantraṃ vibhāvayedvahneḥ pūrvaṃ vā saṃlikhedatha | tanmadhye pūjayedvahniṃ mantreṇānena vai mune

वैश्वानर ततो जातवेदः पश्चादिहावह ।लोहिताक्षपदं प्रोक्त्वा सर्वकर्माणि साधय॥ 101 ॥

vaiśvānara tato jātavedaḥ paścādihāvaha | lohitākṣapadaṃ proktvā sarvakarmāṇi sādhaya

वह्निजायान्तको मन्त्रस्तेन वह्निं तु पूजयेत् ।मध्ये षट्स्वपि कोणेषु हिरण्या गगना तथा॥ 102 ॥

vahnijāyāntako mantrastena vahniṃ tu pūjayet | madhye ṣaṭsvapi koṇeṣu hiraṇyā gaganā tathā

रक्ता कृष्णा सुप्रभा च बहुरूपातिरक्तिका ।पूजयेत्सप्तजिह्वास्ताः केसरेष्वङ्गपूजनम्॥ 103 ॥

raktā kṛṣṇā suprabhā ca bahurūpātiraktikā | pūjayetsaptajihvāstāḥ kesareṣvaṅgapūjanam

दलेषु पूजयेन्मूर्तीः शक्तिस्वस्तिकधारिणी ।जातवेदाः सप्तजिह्वो हव्यवाहन एव च॥ 104 ॥

daleṣu pūjayenmūrtīḥ śaktisvastikadhāriṇī | jātavedāḥ saptajihvo havyavāhana eva ca

अश्वोदरजसंज्ञोऽन्यः पुनर्वैश्वानराह्वयः ।कौमारतेजाः स्याद्विश्वमुखो देवमुखः स्मृतः॥ 105 ॥

aśvodarajasaṃjño'nyaḥ punarvaiśvānarāhvayaḥ | kaumāratejāḥ syādviśvamukho devamukhaḥ smṛtaḥ

ताराग्नये पदाद्याः स्युर्नत्यन्ता वह्निमूर्तयः ।लोकपालांश्चतुर्दिक्षु वज्राद्यायुधसंयुतान्॥ 106 ॥

tārāgnaye padādyāḥ syurnatyantā vahnimūrtayaḥ | lokapālāṃścaturdikṣu vajrādyāyudhasaṃyutān

श्रीनारायण उवाच ।ततः स्रुक्स्रुवसंस्कारावाज्यसंस्कार एव च ।कृत्वा होमं ततः कुर्यात्स्रुवेणादाय वै घृतम्॥ 107 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | tataḥ sruksruvasaṃskārāvājyasaṃskāra eva ca | kṛtvā homaṃ tataḥ kuryātsruveṇādāya vai ghṛtam

दक्षिणाद्घृतभागात्तु वह्नेर्दक्षिणलोचने ।जुहुयादग्नये स्वाहेत्येवं वै वामतोऽन्यतः॥ 108 ॥

dakṣiṇādghṛtabhāgāttu vahnerdakṣiṇalocane | juhuyādagnaye svāhetyevaṃ vai vāmato'nyataḥ

सोमाय स्वाहेति मध्याद्घृतमादाय सत्तम ।अग्नीषोमाभ्यां स्वाहेति मध्यनेत्रे हुनेत्ततः॥ 112 ॥

somāya svāheti madhyādghṛtamādāya sattama | agnīṣomābhyāṃ svāheti madhyanetre hunettataḥ

पुनर्दक्षिणभागात्तु घृतमादाय वै मुखे ।अग्नये स्विष्टकृत्स्वाहेत्यनेनैव हुनेत्ततः॥ 110 ॥

punardakṣiṇabhāgāttu ghṛtamādāya vai mukhe | agnaye sviṣṭakṛtsvāhetyanenaiva hunettataḥ

सताराभिर्व्याहृतिभिर्जुहुयादथ साधकः ।जुहुयादग्निमन्त्रेण त्रिवारं तु ततः परम्॥ 111 ॥

satārābhirvyāhṛtibhirjuhuyādatha sādhakaḥ | juhuyādagnimantreṇa trivāraṃ tu tataḥ param

ततस्तु प्रणवेनैवाप्यष्टावष्टौ घृताहुतीः ।गर्भाधानादिसंस्कारकृते तु जुहुयान्मुने॥ 112b ॥

tatastu praṇavenaivāpyaṣṭāvaṣṭau ghṛtāhutīḥ | garbhādhānādisaṃskārakṛte tu juhuyānmune

गर्भाधानं पुंसवनं सीमन्तोन्नयनं ततः ।जातकर्म नामकर्माप्युपनिष्क्रमणं तथा॥ 113 ॥

garbhādhānaṃ puṃsavanaṃ sīmantonnayanaṃ tataḥ | jātakarma nāmakarmāpyupaniṣkramaṇaṃ tathā

अन्नाशनं तथा चूडा व्रतबन्धस्तथैव च ।महानाम्न्यं व्रतं पश्चात्तथौपनिषदं व्रतम्॥ 114 ॥

annāśanaṃ tathā cūḍā vratabandhastathaiva ca | mahānāmnyaṃ vrataṃ paścāttathaupaniṣadaṃ vratam

गोदानोद्वाहकौ प्रोक्ताः संस्काराः श्रुतिचोदिताः ।ततः शिवं पार्वतीं च पूजयित्वा विसर्जयेत्॥ 115 ॥

godānodvāhakau proktāḥ saṃskārāḥ śruticoditāḥ | tataḥ śivaṃ pārvatīṃ ca pūjayitvā visarjayet

जुहुयात्पञ्च समिधो वह्निमुद्दिश्य साधकः ।पश्चादावरणानां चाप्येकैकामाहुतिं हुनेत्॥ 116 ॥

juhuyātpañca samidho vahnimuddiśya sādhakaḥ | paścādāvaraṇānāṃ cāpyekaikāmāhutiṃ hunet

घृतं स्रुचि समादाय चतुर्वारं स्रुवेण च ।पिधाय तां तु तेनैव मुने तिष्ठन्निजासने॥ 117 ॥

ghṛtaṃ sruci samādāya caturvāraṃ sruveṇa ca | pidhāya tāṃ tu tenaiva mune tiṣṭhannijāsane

वौषडन्तेन मनुना वह्नेस्तु जुहुयात्ततः ।महागणेशमन्त्रेण जुहुयादाहुतीर्दश॥ 118 ॥

vauṣaḍantena manunā vahnestu juhuyāttataḥ | mahāgaṇeśamantreṇa juhuyādāhutīrdaśa

वह्नौ पीठं समभ्यर्च्य देयमन्त्रस्य देवताम् ।वह्नौ ध्यात्वा तु तद्वक्त्रे पञ्चविंशतिसङ्ख्यया॥ 119 ॥

vahnau pīṭhaṃ samabhyarcya deyamantrasya devatām | vahnau dhyātvā tu tadvaktre pañcaviṃśatisaṅkhyayā

मूलमन्त्रेण जुहुयाद्वक्त्रैकीकरणाय च ।वह्निदेवतयोरैक्यं भावयन्नात्मना सह॥ 120 ॥

mūlamantreṇa juhuyādvaktraikīkaraṇāya ca | vahnidevatayoraikyaṃ bhāvayannātmanā saha

एकीभूतं भावयेत्तु ततस्तु साधकोत्तमः ।षडङ्गं देवतानां च जुहुयादाहुतीः पृथक्॥ 121 ॥

ekībhūtaṃ bhāvayettu tatastu sādhakottamaḥ | ṣaḍaṅgaṃ devatānāṃ ca juhuyādāhutīḥ pṛthak

एकादशैव जुहुयादाहुतीर्मुनिसत्तम ।एतेन नाडीसन्धानं वह्निदेवतयोर्मुने॥ 122 ॥

ekādaśaiva juhuyādāhutīrmunisattama | etena nāḍīsandhānaṃ vahnidevatayormune

एकैकक्रमयोगेनाप्यावृत्तीनां तथैव च ।एकैकक्रमयोगेन घृतेन जुहुयान्मुने॥ 123 ॥

ekaikakramayogenāpyāvṛttīnāṃ tathaiva ca | ekaikakramayogena ghṛtena juhuyānmune

ततः कल्पोक्तद्रव्यैस्तु जुहुयादथवा तिलैः ।देवतामूलमन्त्रेण गजान्तकसहस्रकम्॥ 124 ॥

tataḥ kalpoktadravyaistu juhuyādathavā tilaiḥ | devatāmūlamantreṇa gajāntakasahasrakam

एवं हुत्वा ततो देवीं सन्तुष्टां भावयेन्मुने ।तथैवावृतिदेवीश्च वह्न्याद्या देवता अपि॥ 125 ॥

evaṃ hutvā tato devīṃ santuṣṭāṃ bhāvayenmune | tathaivāvṛtidevīśca vahnyādyā devatā api

ततः शिष्यं च सुस्नातं कृतसम्यादिकक्रियम् ।वस्त्रद्वययुतं स्वर्णाभरणेन समन्वितम्॥ 126 ॥

tataḥ śiṣyaṃ ca susnātaṃ kṛtasamyādikakriyam | vastradvayayutaṃ svarṇābharaṇena samanvitam

कमण्डलुकरं शुद्धं कुण्डस्यान्तिकमानयेत् ।नमस्कृत्य ततः शिष्यो गुरूनथ सभासदः॥ 127 ॥

kamaṇḍalukaraṃ śuddhaṃ kuṇḍasyāntikamānayet | namaskṛtya tataḥ śiṣyo gurūnatha sabhāsadaḥ

कुलदेवं नमस्कृत्य विशेत्तत्राथ विष्टरे ।गुरुस्ततस्तु तं शिष्यं कृपादृष्ट्या विलोकयेत्॥ 128 ॥

kuladevaṃ namaskṛtya viśettatrātha viṣṭare | gurustatastu taṃ śiṣyaṃ kṛpādṛṣṭyā vilokayet

तच्चैतन्यं निजे देहे भावयेत्सङ्गतं त्विति ।ततः शिष्यतनुस्थानामध्वनां परिशोधनम्॥ 129 ॥

taccaitanyaṃ nije dehe bhāvayetsaṅgataṃ tviti | tataḥ śiṣyatanusthānāmadhvanāṃ pariśodhanam

कुर्यात्तु होमतो विद्वान्दिव्यदृष्ट्यवलोकनात् ।येन जायेत शुद्धात्मा योग्यो देवाद्यनुग्रहे॥ 130 ॥

kuryāttu homato vidvāndivyadṛṣṭyavalokanāt | yena jāyeta śuddhātmā yogyo devādyanugrahe

श्रीनारायण उवाच ।तनौ ध्यायेत्तु शिष्यस्य षडध्वनः कमेण तु ।पादयोस्तु कलाध्वानमन्धौ तत्त्वाध्वकं पुनः॥ 131 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | tanau dhyāyettu śiṣyasya ṣaḍadhvanaḥ kameṇa tu | pādayostu kalādhvānamandhau tattvādhvakaṃ punaḥ

नाभौ तु भुवनाध्वानं वर्णाध्वानं तथा हृदि ।पदाध्वानं तथा भाले मन्त्राध्वानं तु मूर्धनि॥ 132 ॥

nābhau tu bhuvanādhvānaṃ varṇādhvānaṃ tathā hṛdi | padādhvānaṃ tathā bhāle mantrādhvānaṃ tu mūrdhani

शिष्यं स्पृशंस्तु कूर्चेन तिलैराज्यपरिप्लुतैः ।शोधयाम्यमुमध्वानं स्वाहेति मनुमुच्चरन्॥ 133 ॥

śiṣyaṃ spṛśaṃstu kūrcena tilairājyapariplutaiḥ | śodhayāmyamumadhvānaṃ svāheti manumuccaran

ताराढ्यं जुहुयादष्टवारं प्रत्यध्वमेव हि ।षडध्वनस्ततस्तांस्तु लीनान् ब्रह्मणि भावयेत्॥ 134 ॥

tārāḍhyaṃ juhuyādaṣṭavāraṃ pratyadhvameva hi | ṣaḍadhvanastatastāṃstu līnān brahmaṇi bhāvayet

पुनरुत्पादयेत्तस्मात्सृष्टिमार्गेण वै गुरुः ।आत्मस्थितं तच्चैतन्यं पुनः शिष्ये तु योजयेत्॥ 135 ॥

punarutpādayettasmātsṛṣṭimārgeṇa vai guruḥ | ātmasthitaṃ taccaitanyaṃ punaḥ śiṣye tu yojayet

पूर्णाहुतिं ततो हुत्वा देवतां कलशे नयेत् ।पुनर्व्याहृतिभिर्हुत्वा वह्नेरङ्गाहुतीस्तथा॥ 136 ॥

pūrṇāhutiṃ tato hutvā devatāṃ kalaśe nayet | punarvyāhṛtibhirhutvā vahneraṅgāhutīstathā

एकैकशो गुरुर्दत्त्वा विसृजेद्वह्निमात्मनि ।ततः शिष्यस्य नेत्रे तु बध्नीयाद्वाससा गुरुः॥ 137 ॥

ekaikaśo gururdattvā visṛjedvahnimātmani | tataḥ śiṣyasya netre tu badhnīyādvāsasā guruḥ

नेत्रमन्त्रेण तं शिष्यं कुण्डतो मण्डलं नयेत् ।पुष्पाञ्जलिं मुख्यदेव्यां कारयेच्छिष्यहस्ततः॥ 138 ॥

netramantreṇa taṃ śiṣyaṃ kuṇḍato maṇḍalaṃ nayet | puṣpāñjaliṃ mukhyadevyāṃ kārayecchiṣyahastataḥ

नेत्रबन्धं निराकृत्य वेशयेत्कुशविष्टरे ।भूतशुद्धिं शिष्यदेहे कुर्यात्प्रोक्तेन वर्त्मना॥ 139 ॥

netrabandhaṃ nirākṛtya veśayetkuśaviṣṭare | bhūtaśuddhiṃ śiṣyadehe kuryātproktena vartmanā

मन्त्रोदितांस्तथा न्यासान्कृत्वा शिष्यतनौ ततः ।मण्डले वेशयेच्छिष्यमन्यस्मिन्कुम्भसंस्थितान्॥ 140 ॥

mantroditāṃstathā nyāsānkṛtvā śiṣyatanau tataḥ | maṇḍale veśayecchiṣyamanyasminkumbhasaṃsthitān

पल्लवाञ्छिष्यशिरसि विन्यसेन्मातृकां जपेत् ।कलशस्थजलैः शिष्यं स्नापयेद्देवतात्मकैः॥ 141 ॥

pallavāñchiṣyaśirasi vinyasenmātṛkāṃ japet | kalaśasthajalaiḥ śiṣyaṃ snāpayeddevatātmakaiḥ

वर्धनीजलसेकं च कुर्याद्रक्षार्थमञ्जसा ।ततः शिष्यः समुत्थाय वाससी परिधाय च॥ 142 ॥

vardhanījalasekaṃ ca kuryādrakṣārthamañjasā | tataḥ śiṣyaḥ samutthāya vāsasī paridhāya ca

कृतभस्मावलेपश्च संविशेद्गुरुसन्निधौ ।ततो गुरुः स्वकीयात्तु हृदयान्निर्गतां शिवाम्॥ 143 ॥

kṛtabhasmāvalepaśca saṃviśedgurusannidhau | tato guruḥ svakīyāttu hṛdayānnirgatāṃ śivām

प्रविष्टां शिष्यहृदये भावयेत्करुणानिधिः ।पूजयेद्गन्धपुष्पाद्यैरैक्यं वै भावयंस्तयोः॥ 144 ॥

praviṣṭāṃ śiṣyahṛdaye bhāvayetkaruṇānidhiḥ | pūjayedgandhapuṣpādyairaikyaṃ vai bhāvayaṃstayoḥ

ततस्त्रिंशो दक्षकर्णे शिष्यस्योपदिशेद्गुरुः ।महामन्त्रं महादेव्याः स्वहस्तं शिरसि न्यसन्॥ 145 ॥

tatastriṃśo dakṣakarṇe śiṣyasyopadiśedguruḥ | mahāmantraṃ mahādevyāḥ svahastaṃ śirasi nyasan

अष्टोत्तरशतं मन्त्रं शिष्योऽपि प्रजपेन्मुने ।दण्डवत्प्रणमेद्भूमौ तं गुरुं देवतात्मकम्॥ 146 ॥

aṣṭottaraśataṃ mantraṃ śiṣyo'pi prajapenmune | daṇḍavatpraṇamedbhūmau taṃ guruṃ devatātmakam

सर्वस्वमर्पयेत्तस्मै यावज्जीवमनन्यधीः ।ऋत्विग्भ्यो दक्षिणां दत्त्वा ब्राह्मणांश्चापि भोजयेत्॥ 147 ॥

sarvasvamarpayettasmai yāvajjīvamananyadhīḥ | ṛtvigbhyo dakṣiṇāṃ dattvā brāhmaṇāṃścāpi bhojayet

सुवासिनीः कुमारीश्च बटुकांश्चैव सर्वशः ।दीनानाथान्दरिद्रांश्च वित्तशाठ्यविवर्जितः॥ 148 ॥

suvāsinīḥ kumārīśca baṭukāṃścaiva sarvaśaḥ | dīnānāthāndaridrāṃśca vittaśāṭhyavivarjitaḥ

कृतार्थतां स्वस्य बुद्ध्वा नित्यमाराधयेन्मनुम् ।इति ते कथितः सम्यग्दीक्षाविधिरनुत्तमः॥ 149 ॥

kṛtārthatāṃ svasya buddhvā nityamārādhayenmanum | iti te kathitaḥ samyagdīkṣāvidhiranuttamaḥ

विमृश्यैतदशेषेण भज देवीपदाम्बुजम् ।नान्यस्तु परमो धर्मो ब्राह्मणस्यात्र विद्यते॥ 150 ॥

vimṛśyaitadaśeṣeṇa bhaja devīpadāmbujam | nānyastu paramo dharmo brāhmaṇasyātra vidyate

वैदिकः स्वस्वगृह्योक्तक्रमेणोपदिशेन्मनुम् ।तान्त्रिकस्तन्त्ररीत्या तु स्थितिरेषा सनातनी॥ 151 ॥

vaidikaḥ svasvagṛhyoktakrameṇopadiśenmanum | tāntrikastantrarītyā tu sthitireṣā sanātanī

तत्तदुक्तप्रयोगांस्ते ते ते कुर्युर्न चान्यथा ।श्रीनारायण उवाच ।इति सर्वं मयाख्यातं यत्पृष्टं नारद त्वया॥ 152 ॥

tattaduktaprayogāṃste te te kuryurna cānyathā | śrīnārāyaṇa uvāca | iti sarvaṃ mayākhyātaṃ yatpṛṣṭaṃ nārada tvayā

अतः परं पराम्बाया भज नित्यं पदाम्बुजम् ।नित्यमाराध्य तच्चाहं निर्वृतिं परमां गतः॥ 153 ॥

ataḥ paraṃ parāmbāyā bhaja nityaṃ padāmbujam | nityamārādhya taccāhaṃ nirvṛtiṃ paramāṃ gataḥ

व्यास उवाच ।इति राजन्नारदाय प्रोक्त्वा सर्वमनुत्तमम् ।समाधिमीलिताक्षस्तु दध्यौ देवीपदाम्बुजम्॥ 154 ॥

vyāsa uvāca | iti rājannāradāya proktvā sarvamanuttamam | samādhimīlitākṣastu dadhyau devīpadāmbujam

नारायणस्तु भगवान् मुनिवर्यशिखामणिः ।नारदोऽपि ततो नत्वा गुरुं नारायणं परम् ।जगाम सद्यस्तपसे देवीदर्शनलालसः॥ 155 ॥

nārāyaṇastu bhagavān munivaryaśikhāmaṇiḥ | nārado'pi tato natvā guruṃ nārāyaṇaṃ param | jagāma sadyastapase devīdarśanalālasaḥ