Skandha 9, Adhyāya 47

श्रीनारायण उवाच ।कथितं षष्ठ्युपाख्यानं ब्रह्मपुत्र यथाऽऽगमम् ।देवी मङ्गलचण्डी च तदाख्यानं निशामय॥ 1 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | kathitaṃ ṣaṣṭhyupākhyānaṃ brahmaputra yathā''gamam | devī maṅgalacaṇḍī ca tadākhyānaṃ niśāmaya

तस्याः पूजादिकं सर्वं धर्मवक्त्रेण यच्छ्रुतम् ।श्रुतिसम्मतमेवेष्टं सर्वेषां विदुषामपि॥ 2 ॥

tasyāḥ pūjādikaṃ sarvaṃ dharmavaktreṇa yacchrutam | śrutisammatameveṣṭaṃ sarveṣāṃ viduṣāmapi

दक्षा या वर्तते चण्डी कल्याणेषु च मङ्गला ।मङ्गलेषु च या दक्षा सा च मङ्गलचण्डिका॥ 3 ॥

dakṣā yā vartate caṇḍī kalyāṇeṣu ca maṅgalā | maṅgaleṣu ca yā dakṣā sā ca maṅgalacaṇḍikā

पूज्या या वर्तते चण्डी मङ्गलोऽपि महीसुतः ।मङ्गलाभीष्टदेवी या सा वा मङ्गलचण्डिका॥ 4 ॥

pūjyā yā vartate caṇḍī maṅgalo'pi mahīsutaḥ | maṅgalābhīṣṭadevī yā sā vā maṅgalacaṇḍikā

मङ्गलो मनुवंश्यश्च सप्तद्वीपधरापतिः ।तस्य पूज्याभीष्टदेवी तेन मङ्गलचण्डिका॥ 5 ॥

maṅgalo manuvaṃśyaśca saptadvīpadharāpatiḥ | tasya pūjyābhīṣṭadevī tena maṅgalacaṇḍikā

मूर्तिभेदेन सा दुर्गा मूलप्रकृतिरीश्वरी ।कृपारूपातिप्रत्यक्षा योषितामिष्टदेवता॥ 6 ॥

mūrtibhedena sā durgā mūlaprakṛtirīśvarī | kṛpārūpātipratyakṣā yoṣitāmiṣṭadevatā

प्रथमे पूजिता सा च शङ्करेण परात्परा ।त्रिपुरस्य वधे घोरे विष्णुना प्रेरितेन च॥ 7 ॥

prathame pūjitā sā ca śaṅkareṇa parātparā | tripurasya vadhe ghore viṣṇunā preritena ca

ब्रह्मन् ब्रह्मोपदेशेन दुर्गतेन च सङ्कटे ।आकाशात्पतिते याने दैत्येन पातिते रुषा॥ 8 ॥

brahman brahmopadeśena durgatena ca saṅkaṭe | ākāśātpatite yāne daityena pātite ruṣā

ब्रह्मविष्णूपदिष्टश्च दुर्गां तुष्टाव शङ्करः ।सा च मङ्गलचण्डी या बभूव रूपभेदतः॥ 9 ॥

brahmaviṣṇūpadiṣṭaśca durgāṃ tuṣṭāva śaṅkaraḥ | sā ca maṅgalacaṇḍī yā babhūva rūpabhedataḥ

उवाच पुरतः शम्भोर्भयं नास्तीति ते प्रभो ।भगवान्वृषरूपश्च सर्वेशस्ते भविष्यति॥ 10 ॥

uvāca purataḥ śambhorbhayaṃ nāstīti te prabho | bhagavānvṛṣarūpaśca sarveśaste bhaviṣyati

युद्धशक्तिस्वरूपाहं भविष्यामि न संशयः ।मायात्मना च हरिणा सहायेन वृषध्वज॥ 11 ॥

yuddhaśaktisvarūpāhaṃ bhaviṣyāmi na saṃśayaḥ | māyātmanā ca hariṇā sahāyena vṛṣadhvaja

जहि दैत्यं स्वशत्रुं च सुराणां पदघातकम् ।इत्युक्त्वान्तर्हिता देवी शम्भोः शक्तिर्बभूव सा॥ 12 ॥

jahi daityaṃ svaśatruṃ ca surāṇāṃ padaghātakam | ityuktvāntarhitā devī śambhoḥ śaktirbabhūva sā

विष्णुदत्तेन शस्त्रेण जघान तमुमापतिः ।मुनीन्द्र पतिते दैत्ये सर्वे देवा महर्षयः॥ 13 ॥

viṣṇudattena śastreṇa jaghāna tamumāpatiḥ | munīndra patite daitye sarve devā maharṣayaḥ

तुष्टुवुः शङ्करं देवं भक्तिनम्रात्मकन्धराः ।सद्यः शिरसि शम्भोश्च पुष्पवृष्टिर्बभूव ह॥ 14 ॥

tuṣṭuvuḥ śaṅkaraṃ devaṃ bhaktinamrātmakandharāḥ | sadyaḥ śirasi śambhośca puṣpavṛṣṭirbabhūva ha

ब्रह्मा विष्णुश्च सन्तुष्टो ददौ तस्मै शुभाशिषम् ।ब्रह्मविष्णूपदिष्टश्च सुस्नातः शङ्करस्तथा॥ 15 ॥

brahmā viṣṇuśca santuṣṭo dadau tasmai śubhāśiṣam | brahmaviṣṇūpadiṣṭaśca susnātaḥ śaṅkarastathā

पूजयामास तां भक्त्या देवीं मङ्गलचण्डिकाम् ।पाद्यार्घ्याचमनीयैश्च वस्त्रैश्च विविधैरपि॥ 16 ॥

pūjayāmāsa tāṃ bhaktyā devīṃ maṅgalacaṇḍikām | pādyārghyācamanīyaiśca vastraiśca vividhairapi

पुष्पचन्दननैवेद्यैर्भक्त्या नानाविधैर्मुने ।छागैर्मेषैश्च महिषैर्गवयैः पक्षिभिस्तथा॥ 17 ॥

puṣpacandananaivedyairbhaktyā nānāvidhairmune | chāgairmeṣaiśca mahiṣairgavayaiḥ pakṣibhistathā

वस्त्रालङ्कारमाल्यैश्च पायसैः पिष्टकैरपि ।मधुभिश्च सुधाभिश्च फलैर्नानाविधैरपि॥ 18 ॥

vastrālaṅkāramālyaiśca pāyasaiḥ piṣṭakairapi | madhubhiśca sudhābhiśca phalairnānāvidhairapi

सङ्गीतैर्नर्तकैर्वाद्यैरुत्सवैर्नामकीर्तनैः ।ध्यात्वा माध्यन्दिनोक्तेन ध्यानेन भक्तिपूर्वकम्॥ 19 ॥

saṅgītairnartakairvādyairutsavairnāmakīrtanaiḥ | dhyātvā mādhyandinoktena dhyānena bhaktipūrvakam

ददौ द्रव्याणि मूलेन मन्त्रेणैव च नारद ।ॐ ह्रीं श्रीं क्लीं सर्वपूज्ये देवि मङ्गलचण्डिके॥ 20 ॥

dadau dravyāṇi mūlena mantreṇaiva ca nārada | oṃ hrīṃ śrīṃ klīṃ sarvapūjye devi maṅgalacaṇḍike

हूँ हूँ फट् स्वाहाप्येकविंशाक्षरो मनुः ।पूज्यः कल्पतरुश्चैव भक्तानां सर्वकामदः॥ 21 ॥

hū~ hū~ phaṭ svāhāpyekaviṃśākṣaro manuḥ | pūjyaḥ kalpataruścaiva bhaktānāṃ sarvakāmadaḥ

दशलक्षजपेनैव मन्त्रसिद्धिर्भवेद् ध्रुवम् ।ध्यानं च श्रूयतां ब्रह्मन् वेदोक्तं सर्वसम्मतम्॥ 22 ॥

daśalakṣajapenaiva mantrasiddhirbhaved dhruvam | dhyānaṃ ca śrūyatāṃ brahman vedoktaṃ sarvasammatam

देवीं षोडशवर्षीयां शश्वत्सुस्थिरयौवनाम् ।बिम्बोष्ठीं सुदतीं शुद्धां शरत्पद्मनिभाननाम्॥ 23 ॥

devīṃ ṣoḍaśavarṣīyāṃ śaśvatsusthirayauvanām | bimboṣṭhīṃ sudatīṃ śuddhāṃ śaratpadmanibhānanām

श्वेतचम्पकवर्णाभां सुनीलोत्पललोचनाम् ।जगद्धात्रीं च दात्रीं च सर्वेभ्यः सर्वसम्पदाम्॥ 24 ॥

śvetacampakavarṇābhāṃ sunīlotpalalocanām | jagaddhātrīṃ ca dātrīṃ ca sarvebhyaḥ sarvasampadām

संसारसागरे घोरे ज्योतीरूपां सदा भजे ।देव्याश्च ध्यानमित्येवं स्तवनं श्रूयतां मुने॥ 25 ॥

saṃsārasāgare ghore jyotīrūpāṃ sadā bhaje | devyāśca dhyānamityevaṃ stavanaṃ śrūyatāṃ mune

महादेव उवाच ।रक्ष रक्ष जगन्मातर्देवि मङ्गलचण्डिके ।हारिके विपदां राशेर्हर्षमङ्गलकारिके॥ 26 ॥

mahādeva uvāca | rakṣa rakṣa jaganmātardevi maṅgalacaṇḍike | hārike vipadāṃ rāśerharṣamaṅgalakārike

हर्षमङ्गलदक्षे च हर्षमङ्गलदायिके ।शुभे मङ्गलदक्षे च शुभे मङ्गलचण्डिके॥ 27 ॥

harṣamaṅgaladakṣe ca harṣamaṅgaladāyike | śubhe maṅgaladakṣe ca śubhe maṅgalacaṇḍike

मङ्गले मङ्गलार्हे च सर्वमङ्गलमङ्गले ।सतां मङ्गदे देवि सर्वेषां मङ्गलालये॥ 28 ॥

maṅgale maṅgalārhe ca sarvamaṅgalamaṅgale | satāṃ maṅgade devi sarveṣāṃ maṅgalālaye

पूज्ये मङ्गलवारे च मङ्गलाभीष्टदेवते ।पूज्ये मङ्गलभूपस्य मनुवंशस्य सन्ततम्॥ 29 ॥

pūjye maṅgalavāre ca maṅgalābhīṣṭadevate | pūjye maṅgalabhūpasya manuvaṃśasya santatam

मङ्गलाधिष्ठातृदेवि मङ्गलानां च मङ्गले ।संसारमङ्गलाधारे मोक्षमङ्गलदायिनि॥ 30 ॥

maṅgalādhiṣṭhātṛdevi maṅgalānāṃ ca maṅgale | saṃsāramaṅgalādhāre mokṣamaṅgaladāyini

सारे च मङ्गलाधारे पारे च सर्वकर्मणाम् ।प्रतिमङ्गलवारे च पूज्ये मङ्गसुखप्रदे॥ 31 ॥

sāre ca maṅgalādhāre pāre ca sarvakarmaṇām | pratimaṅgalavāre ca pūjye maṅgasukhaprade

स्तोत्रेणानेन शम्भुश्च स्तुत्वा मङ्गलचण्डिकाम् ।प्रतिमङ्गलवारे च पूजां दत्त्वा गतः शिवः॥ 32 ॥

stotreṇānena śambhuśca stutvā maṅgalacaṇḍikām | pratimaṅgalavāre ca pūjāṃ dattvā gataḥ śivaḥ

प्रथमे पूजिता देवी शिवेन सर्वमङ्गला ।द्वितीये पूजिता सा च मङ्गलेन ग्रहेण च॥ 33 ॥

prathame pūjitā devī śivena sarvamaṅgalā | dvitīye pūjitā sā ca maṅgalena graheṇa ca

तृतीते पूजिता भद्रा मङ्गलेन नृपेण च ।चतुर्थे मङ्गले वारे सुन्दरीभिः प्रपूजिता॥ 34 ॥

tṛtīte pūjitā bhadrā maṅgalena nṛpeṇa ca | caturthe maṅgale vāre sundarībhiḥ prapūjitā

पञ्चमे मङ्गलाकाङ्क्षिनरैर्मङ्गलचण्डिका ।पूजिता प्रतिविश्वेषु विश्वेशपूजिता सदा॥ 35 ॥

pañcame maṅgalākāṅkṣinarairmaṅgalacaṇḍikā | pūjitā prativiśveṣu viśveśapūjitā sadā

ततः सर्वत्र सम्पूज्या बभूव परमेश्वरी ।देवैश्च मुनिभिश्चैव मानवैर्मनुभिर्मुने॥ 36 ॥

tataḥ sarvatra sampūjyā babhūva parameśvarī | devaiśca munibhiścaiva mānavairmanubhirmune

देव्याश्च मङ्गस्तोत्रं यः शृणोति समाहितः ।तन्मङ्गलं भवेत्तस्य न भवेत्तदमङ्गलम् ।वर्धते पुत्रपौत्रैश्च मङ्गलं च दिने दिने॥ 37 ॥

devyāśca maṅgastotraṃ yaḥ śṛṇoti samāhitaḥ | tanmaṅgalaṃ bhavettasya na bhavettadamaṅgalam | vardhate putrapautraiśca maṅgalaṃ ca dine dine

श्रीनारायण उवाच ।उक्तं द्वयोरुपाख्यानं ब्रह्मपुत्र यथागमम् ।श्रूयतां मनसाऽऽख्यानं यच्छ्रुतं धर्मवक्त्रतः॥ 38 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | uktaṃ dvayorupākhyānaṃ brahmaputra yathāgamam | śrūyatāṃ manasā''khyānaṃ yacchrutaṃ dharmavaktrataḥ

सा च कन्या भगवती कश्यपस्य च मानसी ।तेनैव मनसा देवी मनसा या च दीव्यति॥ 39 ॥

sā ca kanyā bhagavatī kaśyapasya ca mānasī | tenaiva manasā devī manasā yā ca dīvyati

मनसा ध्यायते या च परमात्मानमीश्वरम् ।तेन सा मनसा देवी तेन योगेन दीव्यति॥ 40 ॥

manasā dhyāyate yā ca paramātmānamīśvaram | tena sā manasā devī tena yogena dīvyati

आत्मारामा च सा देवी वैष्णवी सिद्धयोगिनी ।त्रियुगं च तपस्तप्त्वा कृष्णस्य परमात्मनः॥ 41 ॥

ātmārāmā ca sā devī vaiṣṇavī siddhayoginī | triyugaṃ ca tapastaptvā kṛṣṇasya paramātmanaḥ

जरत्कारुशरीरं च दृष्ट्वा यत्क्षीणमीश्वरः ।गोपीपतिर्नाम चक्रे जरत्कारुरिति प्रभुः॥ 42 ॥

jaratkāruśarīraṃ ca dṛṣṭvā yatkṣīṇamīśvaraḥ | gopīpatirnāma cakre jaratkāruriti prabhuḥ

वाञ्छितं च ददौ तस्यै कृपया च कृपानिधिः ।पूजां च कारयामास चकार च स्वयं प्रभुः॥ 43 ॥

vāñchitaṃ ca dadau tasyai kṛpayā ca kṛpānidhiḥ | pūjāṃ ca kārayāmāsa cakāra ca svayaṃ prabhuḥ

स्वर्गे च नागलोके च पृथिव्यां ब्रह्मलोकतः ।भृशं जगत्सु गौरी सा सुन्दरी च मनोहरा ।४४ जगद्गौरीति विख्याता तेन सा पूजिता सती ।शिवशिष्या च सा देवी तेन शैवी प्रकीर्तिता॥ 45 ॥

svarge ca nāgaloke ca pṛthivyāṃ brahmalokataḥ | bhṛśaṃ jagatsu gaurī sā sundarī ca manoharā | 44 jagadgaurīti vikhyātā tena sā pūjitā satī | śivaśiṣyā ca sā devī tena śaivī prakīrtitā

विष्णुभक्तातीव शश्वद्वैष्णवी तेन कीर्तिता ।नागानां प्राणरक्षित्री यज्ञे पारीक्षितस्य च॥ 46 ॥

viṣṇubhaktātīva śaśvadvaiṣṇavī tena kīrtitā | nāgānāṃ prāṇarakṣitrī yajñe pārīkṣitasya ca

नागेश्वरीति विख्याता सा नागभगिनीति च ।विषं संहर्तुमीशा या तेन विषहरी स्मृता॥ 47 ॥

nāgeśvarīti vikhyātā sā nāgabhaginīti ca | viṣaṃ saṃhartumīśā yā tena viṣaharī smṛtā

सिद्धयोगं हरात्प्राप तेन सा सिद्धयोगिनी ।महाज्ञानं च योगं च मृतसज्जीवनीं पराम्॥ 48 ॥

siddhayogaṃ harātprāpa tena sā siddhayoginī | mahājñānaṃ ca yogaṃ ca mṛtasajjīvanīṃ parām

महाज्ञानयुतां तां च प्रवदन्ति मनीषिणः ।आस्तीकस्य मुनीन्द्रस्य माता सापि तपस्विनी॥ 49 ॥

mahājñānayutāṃ tāṃ ca pravadanti manīṣiṇaḥ | āstīkasya munīndrasya mātā sāpi tapasvinī

आस्तीकमाता विज्ञाता जगत्यां सुप्रतिष्ठिता ।प्रिया मुनेर्जरत्कारोर्मुनीन्द्रस्य महात्मनः॥ 50 ॥

āstīkamātā vijñātā jagatyāṃ supratiṣṭhitā | priyā munerjaratkārormunīndrasya mahātmanaḥ

योगिनो विश्वपूज्यस्य जरत्कारुप्रिया ततः ।जरत्कारुर्जगद्गौरी मनसा सिद्धयोगिनी॥ 51 ॥

yogino viśvapūjyasya jaratkārupriyā tataḥ | jaratkārurjagadgaurī manasā siddhayoginī

वैष्णवी नागभगिनी शैवी नागेश्वरी तथा ।जरत्कारुप्रियास्तीकमाता विषहरेति च॥ 52 ॥

vaiṣṇavī nāgabhaginī śaivī nāgeśvarī tathā | jaratkārupriyāstīkamātā viṣahareti ca

महाज्ञानयुता चैव सा देवी विश्वपूजिता ।द्वादशैतानि नामानि पूजाकाले तु यः पठेत्॥ 53 ॥

mahājñānayutā caiva sā devī viśvapūjitā | dvādaśaitāni nāmāni pūjākāle tu yaḥ paṭhet

तस्य नागभयं नास्ति तस्य वंशोद्भवस्य च ।नागभीते च शयने नागग्रस्ते च मन्दिरे॥ 54 ॥

tasya nāgabhayaṃ nāsti tasya vaṃśodbhavasya ca | nāgabhīte ca śayane nāgagraste ca mandire

नागशोभे महादुर्गे नागवेष्टितविग्रहे ।इदं स्तोत्रं पठित्वा तु मुच्यते नात्र संशयः॥ 55 ॥

nāgaśobhe mahādurge nāgaveṣṭitavigrahe | idaṃ stotraṃ paṭhitvā tu mucyate nātra saṃśayaḥ

नित्यं पठेद्यस्तं दृष्ट्वा नागवर्गः पलायते ।दशलक्षजपेनैव स्तोत्रसिद्धिर्भवेन्नृणाम्॥ 56 ॥

nityaṃ paṭhedyastaṃ dṛṣṭvā nāgavargaḥ palāyate | daśalakṣajapenaiva stotrasiddhirbhavennṛṇām

स्तोत्रसिद्धिर्भवेद्यस्य स विषं भोक्तुमीश्वरः ।नागैश्च भूषणं कृत्वा स भवेन्नागवाहनः॥ 57 ॥

stotrasiddhirbhavedyasya sa viṣaṃ bhoktumīśvaraḥ | nāgaiśca bhūṣaṇaṃ kṛtvā sa bhavennāgavāhanaḥ

नागासनो नागतल्पो महासिद्धो भवेन्नरः ।अन्ते च विष्णुना सार्धं क्रीडत्येव दिवानिशम्॥ 58 ॥

nāgāsano nāgatalpo mahāsiddho bhavennaraḥ | ante ca viṣṇunā sārdhaṃ krīḍatyeva divāniśam