Skandha 9, Adhyāya 25

नारद उवाच ।तुलसी च यदा पूज्या कृता नारायणप्रिया ।अस्याः पूजाविधानं च स्तोत्रं च वद साम्प्रतम्॥ 1 ॥

nārada uvāca | tulasī ca yadā pūjyā kṛtā nārāyaṇapriyā | asyāḥ pūjāvidhānaṃ ca stotraṃ ca vada sāmpratam

केन पूजा कृता केन स्तुता प्रथमतो मुने ।तत्र पूज्या सा बभूव केन वा वद मामहो॥ 2 ॥

kena pūjā kṛtā kena stutā prathamato mune | tatra pūjyā sā babhūva kena vā vada māmaho

सूत उवाच ।नारदस्य वचः श्रुत्वा प्रहस्य मुनिपुङ्गवः ।कथां कथितुमारेभे पुण्यां पापहरां पराम्॥ 3 ॥

sūta uvāca | nāradasya vacaḥ śrutvā prahasya munipuṅgavaḥ | kathāṃ kathitumārebhe puṇyāṃ pāpaharāṃ parām

श्रीनारायण उवाच ।हरिः सम्पूज्य तुलसीं रेमे च रमया सह ।रमासमानसौभाग्यां चकार गौरवेण च॥ 4 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | hariḥ sampūjya tulasīṃ reme ca ramayā saha | ramāsamānasaubhāgyāṃ cakāra gauraveṇa ca

सेहे च लक्ष्मीर्गङ्गा च तस्याश्च नवसङ्गमम् ।सौभाग्यगौरवं कोपात्ते न सेहे सरस्वती॥ 5 ॥

sehe ca lakṣmīrgaṅgā ca tasyāśca navasaṅgamam | saubhāgyagauravaṃ kopātte na sehe sarasvatī

सा तां जघान कलहे मानिनी हरिसन्निधौ ।व्रीडया चापमानेन सान्तर्धानं चकार ह॥ 6 ॥

sā tāṃ jaghāna kalahe māninī harisannidhau | vrīḍayā cāpamānena sāntardhānaṃ cakāra ha

सर्वसिद्धेश्वरी देवी ज्ञानिनां सिद्धियोगिनी ।जगामादर्शनं कोपात्सर्वत्र च हरेरहो॥ 7 ॥

sarvasiddheśvarī devī jñānināṃ siddhiyoginī | jagāmādarśanaṃ kopātsarvatra ca hareraho

हरिर्न दृष्ट्वा तुलसीं बोधयित्वा सरस्वतीम् ।तदनुज्ञां गहीत्वा च जगाम तुलसीवनम्॥ 8 ॥

harirna dṛṣṭvā tulasīṃ bodhayitvā sarasvatīm | tadanujñāṃ gahītvā ca jagāma tulasīvanam

तत्र गत्वा च सुस्नातो हरिः स तुलसीं सतीम् ।पूजयामास तां ध्यात्वा स्तोत्रं भक्त्या चकार ह॥ 9 ॥

tatra gatvā ca susnāto hariḥ sa tulasīṃ satīm | pūjayāmāsa tāṃ dhyātvā stotraṃ bhaktyā cakāra ha

लक्ष्मीमायाकामवाणीबीजपूर्वं दशाक्षरम् ।वृन्दावनीति ङेऽन्तं च वह्निजायान्तमेव च॥ 10 ॥

lakṣmīmāyākāmavāṇībījapūrvaṃ daśākṣaram | vṛndāvanīti ṅe'ntaṃ ca vahnijāyāntameva ca

अनेन कल्पतरुणा मन्त्रराजेन नारद ।पूजयेद्यो विधानेन सर्वसिद्धिं लभेद् ध्रुवम्॥ 11 ॥

anena kalpataruṇā mantrarājena nārada | pūjayedyo vidhānena sarvasiddhiṃ labhed dhruvam

घृतदीपेन धूपेन सिन्दूरचन्दनेन च ।नैवेद्येन च पुष्पेण चोपचारेण नारद॥ 12 ॥

ghṛtadīpena dhūpena sindūracandanena ca | naivedyena ca puṣpeṇa copacāreṇa nārada

हरिस्तोत्रेण तुष्टा सा चाविर्भूता महीरुहात् ।प्रसन्ना चरणाम्भोजे जगाम शरणं शुभा॥ 13 ॥

haristotreṇa tuṣṭā sā cāvirbhūtā mahīruhāt | prasannā caraṇāmbhoje jagāma śaraṇaṃ śubhā

वरं तस्यै ददौ विष्णुः सर्वपूज्या भवेरिति ।अहं त्वां धारयिष्यामि सुरूपां मूर्ध्नि वक्षसि॥ 14 ॥

varaṃ tasyai dadau viṣṇuḥ sarvapūjyā bhaveriti | ahaṃ tvāṃ dhārayiṣyāmi surūpāṃ mūrdhni vakṣasi

सर्वे त्वां धारयिष्यन्ति स्वमूर्ध्नि च सुरादयः ।इत्युक्त्वा तां गृहीत्वा च प्रययौ स्वालयं विभुः॥ 15 ॥

sarve tvāṃ dhārayiṣyanti svamūrdhni ca surādayaḥ | ityuktvā tāṃ gṛhītvā ca prayayau svālayaṃ vibhuḥ

नारद उवाच ।किं ध्यानं स्तवनं किं वा किं वा पूजाविधानकम् ।तुलस्याश्च महाभाग तन्मे व्याख्यातुमर्हसि॥ 16 ॥

nārada uvāca | kiṃ dhyānaṃ stavanaṃ kiṃ vā kiṃ vā pūjāvidhānakam | tulasyāśca mahābhāga tanme vyākhyātumarhasi

श्रीनारायण उवाच ।अन्तर्हितायां तस्यां च हरिर्वृन्दावने तदा ।तस्याश्चक्रे स्तुतिं गत्वा तुलसीं विरहातुरः॥ 17 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | antarhitāyāṃ tasyāṃ ca harirvṛndāvane tadā | tasyāścakre stutiṃ gatvā tulasīṃ virahāturaḥ

श्रीभगवानुवाच ।वृन्दरूपाश्च वृक्षाश्च यदैकत्र भवन्ति च ।विदुर्बुधास्तेन वृन्दां मत्प्रियां तां भजाम्यहम्॥ 18 ॥

śrībhagavānuvāca | vṛndarūpāśca vṛkṣāśca yadaikatra bhavanti ca | vidurbudhāstena vṛndāṃ matpriyāṃ tāṃ bhajāmyaham

पुरा बभूव या देवी त्वादौ वृन्दावने वने ।तेन वृन्दावनी ख्याता सौभाग्या तां भजाम्यहम्॥ 19 ॥

purā babhūva yā devī tvādau vṛndāvane vane | tena vṛndāvanī khyātā saubhāgyā tāṃ bhajāmyaham

असङ्ख्येषु च विश्वेषु पूजिता या निरन्तरम् ।तेन विश्वपूजिताऽऽख्यां पूजितां च भजाम्यहम्॥ 20 ॥

asaṅkhyeṣu ca viśveṣu pūjitā yā nirantaram | tena viśvapūjitā''khyāṃ pūjitāṃ ca bhajāmyaham

असङ्ख्यानि च विश्वानि पवित्राणि त्वया सदा ।तां विश्वपावनीं देवीं विरहेण स्मराम्यहम्॥ 21 ॥

asaṅkhyāni ca viśvāni pavitrāṇi tvayā sadā | tāṃ viśvapāvanīṃ devīṃ viraheṇa smarāmyaham

देवा न तुष्टाः पुष्पाणां समूहेन यया विना ।तां पुष्पसारां शुद्धां च द्रष्टुमिच्छामि शोकतः॥ 22 ॥

devā na tuṣṭāḥ puṣpāṇāṃ samūhena yayā vinā | tāṃ puṣpasārāṃ śuddhāṃ ca draṣṭumicchāmi śokataḥ

विश्वे यत्प्राप्तिमात्रेण भक्तानन्दो भवेद् ध्रुवम् ।नन्दिनी तेन विख्याता सा प्रीता भवतादिह॥ 23 ॥

viśve yatprāptimātreṇa bhaktānando bhaved dhruvam | nandinī tena vikhyātā sā prītā bhavatādiha

यस्या देव्यास्तुला नास्ति विश्वेषु निखिलेषु च ।तुलसी तेन विख्याता तां यामि शरणं प्रियाम्॥ 24 ॥

yasyā devyāstulā nāsti viśveṣu nikhileṣu ca | tulasī tena vikhyātā tāṃ yāmi śaraṇaṃ priyām

कृष्णजीवनरूपा सा शश्वत्प्रियतमा सती ।तेन कृष्णजीवनी सा सा मे रक्षतु जीवनम्॥ 25 ॥

kṛṣṇajīvanarūpā sā śaśvatpriyatamā satī | tena kṛṣṇajīvanī sā sā me rakṣatu jīvanam

इत्येवं स्तवनं कृत्वा तस्थौ तत्र रमापतिः ।ददर्श तुलसीं साक्षात्पादपद्मनतां सतीम्॥ 26 ॥

ityevaṃ stavanaṃ kṛtvā tasthau tatra ramāpatiḥ | dadarśa tulasīṃ sākṣātpādapadmanatāṃ satīm

रुदतीमवमानेन मानिनीं मानपूजिताम् ।प्रियां दृष्ट्वा प्रियः शीघ्रं वासयामास वक्षसि॥ 27 ॥

rudatīmavamānena māninīṃ mānapūjitām | priyāṃ dṛṣṭvā priyaḥ śīghraṃ vāsayāmāsa vakṣasi

भारत्याज्ञां गहीत्वा च स्वालयं च ययौ हरिः ।भारत्या सह तत्प्रीतिं कारयामास सत्वरम्॥ 28 ॥

bhāratyājñāṃ gahītvā ca svālayaṃ ca yayau hariḥ | bhāratyā saha tatprītiṃ kārayāmāsa satvaram

वरं विष्णुर्ददौ तस्यै सर्वपूज्या भवेरिति ।शिरोधार्या च सर्वेषां वन्द्या मान्या ममेति च॥ 29 ॥

varaṃ viṣṇurdadau tasyai sarvapūjyā bhaveriti | śirodhāryā ca sarveṣāṃ vandyā mānyā mameti ca

विष्णोर्वरेण सा देवी परितुष्टा बभूव च ।सरस्वती तामाकृष्य वासयामास सन्निधौ॥ 30 ॥

viṣṇorvareṇa sā devī parituṣṭā babhūva ca | sarasvatī tāmākṛṣya vāsayāmāsa sannidhau

लक्ष्मीर्गङ्गा सस्मिता च तां समाकृष्य नारद ।गृहं प्रवेशयामास विनयेन सतीं तदा॥ 31 ॥

lakṣmīrgaṅgā sasmitā ca tāṃ samākṛṣya nārada | gṛhaṃ praveśayāmāsa vinayena satīṃ tadā

वृन्दा वृन्दावनी विश्वपूजिता विश्वपावनी ।पुष्पसारा नन्दनी च तुलसी कृष्णजीवनी॥ 32 ॥

vṛndā vṛndāvanī viśvapūjitā viśvapāvanī | puṣpasārā nandanī ca tulasī kṛṣṇajīvanī

एतन्नामाष्टकञ्चैव स्तोत्रं नामार्थसंयुतम् ।यः पठेत्तां च सम्पूज्य सोऽश्वमेधफलं लभेत्॥ 33 ॥

etannāmāṣṭakañcaiva stotraṃ nāmārthasaṃyutam | yaḥ paṭhettāṃ ca sampūjya so'śvamedhaphalaṃ labhet

कार्तिक्यां पूर्णिमायां च तुलस्या जन्म मङ्गलम् ।तत्र तस्याश्च पूजा च विहिता हरिणा पुरा॥ 34 ॥

kārtikyāṃ pūrṇimāyāṃ ca tulasyā janma maṅgalam | tatra tasyāśca pūjā ca vihitā hariṇā purā

तस्यां यः पूजयेत्तां च भक्त्या वै विश्वपावनीम् ।सर्वपापाद्विनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति॥ 35 ॥

tasyāṃ yaḥ pūjayettāṃ ca bhaktyā vai viśvapāvanīm | sarvapāpādvinirmukto viṣṇulokaṃ sa gacchati

कार्तिके तुलसीपत्रं यो ददाति च विष्णुवे ।गवामयुतदानस्य फलं प्राप्नोति निश्चितम्॥ 36 ॥

kārtike tulasīpatraṃ yo dadāti ca viṣṇuve | gavāmayutadānasya phalaṃ prāpnoti niścitam

अपुत्रो लभते पुत्रं प्रियाहीनो लभेत्प्रियाम् ।बन्धुहीनो लभेद् बन्धून् स्तोत्रश्रवणमात्रतः॥ 37 ॥

aputro labhate putraṃ priyāhīno labhetpriyām | bandhuhīno labhed bandhūn stotraśravaṇamātrataḥ

रोगी प्रमुच्यते रोगाद् बद्धो मुच्येत बन्धनात् ।भयान्मुच्येत भीतस्तु पापान्मुच्येत पातकी॥ 38 ॥

rogī pramucyate rogād baddho mucyeta bandhanāt | bhayānmucyeta bhītastu pāpānmucyeta pātakī

इत्येवं कथितं स्तोत्रं ध्यानं पूजाविधिं शृणु ।त्वमेव वेदे जानासि कण्वशाखोक्तमेव च॥ 39 ॥

ityevaṃ kathitaṃ stotraṃ dhyānaṃ pūjāvidhiṃ śṛṇu | tvameva vede jānāsi kaṇvaśākhoktameva ca

तद्वृक्षे पूजयेत्तां च भक्त्या चावाहनं विना ।तां ध्यात्वा चोपचारेण ध्यानं पातकनाशनम्॥ 40 ॥

tadvṛkṣe pūjayettāṃ ca bhaktyā cāvāhanaṃ vinā | tāṃ dhyātvā copacāreṇa dhyānaṃ pātakanāśanam

तुलसीं पुष्पसारां च सतीं पूतां मनोहराम् ।कृतपापेध्मदाहाय ज्वलदग्निशिखोपमाम्॥ 41 ॥

tulasīṃ puṣpasārāṃ ca satīṃ pūtāṃ manoharām | kṛtapāpedhmadāhāya jvaladagniśikhopamām

पुष्पेषु तुलना यस्या नास्ति वेदेषु भाषितम् ।पवित्ररूपा सर्वासु तुलसी सा च कीर्तिता॥ 42 ॥

puṣpeṣu tulanā yasyā nāsti vedeṣu bhāṣitam | pavitrarūpā sarvāsu tulasī sā ca kīrtitā

शिरोधार्या च सर्वेषामीप्सिता विश्वपावनी ।जीवन्मुक्तां मुक्तिदां च भजे तां हरिभक्तिदाम्॥ 43 ॥

śirodhāryā ca sarveṣāmīpsitā viśvapāvanī | jīvanmuktāṃ muktidāṃ ca bhaje tāṃ haribhaktidām

इति ध्यात्वा च सम्पूज्य स्तुत्वा च प्रणमेत्सुधीः ।उक्तं तुलस्युपाख्यानं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि॥ 44 ॥

iti dhyātvā ca sampūjya stutvā ca praṇametsudhīḥ | uktaṃ tulasyupākhyānaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi