Skandha 9, Adhyāya 18

नारायण उवाच ।तुलसी परितुष्टा च सुष्वाप हृष्टमानसा ।नवयौवनसम्पन्ना वृषध्वजवराङ्गना॥ 1 ॥

nārāyaṇa uvāca | tulasī parituṣṭā ca suṣvāpa hṛṣṭamānasā | navayauvanasampannā vṛṣadhvajavarāṅganā

चिक्षेप पञ्चबाणश्च पञ्चबाणांश्च तां प्रति ।पुष्पायुधेन सा दग्धा पुष्पचन्दनचर्चिता॥ 2 ॥

cikṣepa pañcabāṇaśca pañcabāṇāṃśca tāṃ prati | puṣpāyudhena sā dagdhā puṣpacandanacarcitā

पुलकाङ्कितसर्वाङ्गी कम्पितारक्तलोचना ।क्षणं सा शुष्कतां प्राप क्षणं मूर्च्छामवाप ह॥ 3 ॥

pulakāṅkitasarvāṅgī kampitāraktalocanā | kṣaṇaṃ sā śuṣkatāṃ prāpa kṣaṇaṃ mūrcchāmavāpa ha

क्षणमुद्विग्नतां प्राप क्षणं तन्द्रां सुखावहाम् ।क्षणं च दहनं प्राप क्षणं प्राप प्रसन्नताम्॥ 4 ॥

kṣaṇamudvignatāṃ prāpa kṣaṇaṃ tandrāṃ sukhāvahām | kṣaṇaṃ ca dahanaṃ prāpa kṣaṇaṃ prāpa prasannatām

क्षणं सा चेतनां प्राप क्षणं प्राप विषण्णताम् ।उत्तिष्ठन्ती क्षणं तल्पाद् गच्छन्ती निकटे क्षणम्॥ 5 ॥

kṣaṇaṃ sā cetanāṃ prāpa kṣaṇaṃ prāpa viṣaṇṇatām | uttiṣṭhantī kṣaṇaṃ talpād gacchantī nikaṭe kṣaṇam

भ्रमन्ती क्षणमुद्वेगान्निवसन्ती क्षणं पुनः ।क्षणमेव समुद्वेगात्सुष्वाप पुनरेव सा॥ 6 ॥

bhramantī kṣaṇamudvegānnivasantī kṣaṇaṃ punaḥ | kṣaṇameva samudvegātsuṣvāpa punareva sā

पुष्पचन्दनतल्पं च तद् बभूवातिकण्टकम् ।विषहारि सुखं दिव्यं सुन्दरं च फलं जलम्॥ 7 ॥

puṣpacandanatalpaṃ ca tad babhūvātikaṇṭakam | viṣahāri sukhaṃ divyaṃ sundaraṃ ca phalaṃ jalam

निलयं च बिलाकारं सूक्ष्मवस्त्रं हुताशनः ।सिन्दूरपत्रकं चैव व्रणतुल्यं च दुःखदम्॥ 8 ॥

nilayaṃ ca bilākāraṃ sūkṣmavastraṃ hutāśanaḥ | sindūrapatrakaṃ caiva vraṇatulyaṃ ca duḥkhadam

क्षणं ददर्श तन्द्रायां सुवेषं पुरुषं सती ।सुन्दरं च युवानं च सस्मितं रसिकेश्वरम्॥ 9 ॥

kṣaṇaṃ dadarśa tandrāyāṃ suveṣaṃ puruṣaṃ satī | sundaraṃ ca yuvānaṃ ca sasmitaṃ rasikeśvaram

चन्दनोक्षितसर्वाङ्गं रत्नभूषणभूषितम् ।आगच्छन्तं माल्यवन्तं पिबन्तं तन्मुखाम्बुजम्॥ 10 ॥

candanokṣitasarvāṅgaṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitam | āgacchantaṃ mālyavantaṃ pibantaṃ tanmukhāmbujam

कथयन्तं रतिकथां ब्रुवन्तं मधुरं मुहुः ।सम्भुक्तवन्तं तल्पे च समाश्लिष्यन्तमीप्सितम्॥ 11 ॥

kathayantaṃ ratikathāṃ bruvantaṃ madhuraṃ muhuḥ | sambhuktavantaṃ talpe ca samāśliṣyantamīpsitam

पुनरेव तु गच्छन्तमागच्छन्तं च सन्निधौ ।यान्तं क्व यासि प्राणेश तिष्ठत्येवमुवाच सा॥ 12 ॥

punareva tu gacchantamāgacchantaṃ ca sannidhau | yāntaṃ kva yāsi prāṇeśa tiṣṭhatyevamuvāca sā

पुनश्च चेतनां प्राप्य विललाप पुनः पुनः ।एवं सा यौवनं प्राप्य तस्थौ तत्रैव नारद॥ 13 ॥

punaśca cetanāṃ prāpya vilalāpa punaḥ punaḥ | evaṃ sā yauvanaṃ prāpya tasthau tatraiva nārada

शङ्खचूडो महायोगी जैगीषव्यान्मनोहरम् ।कृष्णमन्त्रं च सम्प्राप्य कृत्वा सिद्धं तु पुष्करे॥ 14 ॥

śaṅkhacūḍo mahāyogī jaigīṣavyānmanoharam | kṛṣṇamantraṃ ca samprāpya kṛtvā siddhaṃ tu puṣkare

कवचं च गले बद्ध्वा सर्वमङ्गलमङ्गलम् ।ब्रह्मणश्च वरं प्राप्य यत्ते मनसि वाञ्छितम्॥ 15 ॥

kavacaṃ ca gale baddhvā sarvamaṅgalamaṅgalam | brahmaṇaśca varaṃ prāpya yatte manasi vāñchitam

आज्ञया ब्रह्मणः सोऽपि बदरीं च समाययौ ।आगच्छन्तं शङ्खचूडं ददर्श तुलसी मुने॥ 16 ॥

ājñayā brahmaṇaḥ so'pi badarīṃ ca samāyayau | āgacchantaṃ śaṅkhacūḍaṃ dadarśa tulasī mune

नवयौवनसम्पन्नं कामदेवसमप्रभम् ।श्वेतचम्पकवर्णाभं रत्नभूषणभूषितम्॥ 17 ॥

navayauvanasampannaṃ kāmadevasamaprabham | śvetacampakavarṇābhaṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitam

शरत्पार्वणचन्द्रास्यं शरत्पङ्कजलोचनम् ।रत्नसारविनिर्माणविमानस्थं मनोहरम्॥ 18 ॥

śaratpārvaṇacandrāsyaṃ śaratpaṅkajalocanam | ratnasāravinirmāṇavimānasthaṃ manoharam

रत्नकुण्डलयुग्मेन गण्डस्थलविराजितम् ।पारिजातप्रसूनानां मालावन्तं च सुस्मितम्॥ 19 ॥

ratnakuṇḍalayugmena gaṇḍasthalavirājitam | pārijātaprasūnānāṃ mālāvantaṃ ca susmitam

कस्तूरीकुङ्कुमायुक्तं सुगन्धिचन्दनान्वितम् ।सा दृष्ट्वा सन्निधावेनं मुखमाच्छाद्य वाससा॥ 20 ॥

kastūrīkuṅkumāyuktaṃ sugandhicandanānvitam | sā dṛṣṭvā sannidhāvenaṃ mukhamācchādya vāsasā

सस्मिता तं निरीक्षन्ती सकटाक्षं पुनः पुनः ।बभूवातिनम्रमुखी नवसङ्गमलज्जिता॥ 21 ॥

sasmitā taṃ nirīkṣantī sakaṭākṣaṃ punaḥ punaḥ | babhūvātinamramukhī navasaṅgamalajjitā

शरदिन्दुविनिन्द्यैकस्वमुखेन्दुविराजिता ।अमूल्यरत्ननिर्माणयावकावलिसंयुता॥ 22 ॥

śaradinduvinindyaikasvamukhenduvirājitā | amūlyaratnanirmāṇayāvakāvalisaṃyutā

मणीन्द्रसारनिर्माणक्वणन्मञ्जीररञ्जिता ।दधती कबरीभारं मालतीमाल्यसंयुतम्॥ 23 ॥

maṇīndrasāranirmāṇakvaṇanmañjīrarañjitā | dadhatī kabarībhāraṃ mālatīmālyasaṃyutam

अमूल्यरत्ननिर्माणमकराकृतिकुण्डला ।चित्रकुण्डलयुग्मेन गण्डस्थलविराजिता॥ 24 ॥

amūlyaratnanirmāṇamakarākṛtikuṇḍalā | citrakuṇḍalayugmena gaṇḍasthalavirājitā

रत्नेन्द्रसारहारेण स्तनमध्यस्थलोज्ज्वला ।रत्नकङ्कणकेयूरशङ्खभूषणभूषिता॥ 25 ॥

ratnendrasārahāreṇa stanamadhyasthalojjvalā | ratnakaṅkaṇakeyūraśaṅkhabhūṣaṇabhūṣitā

रत्नाङ्गुलीयकैर्दिव्यैरङ्गुल्यावलिराजिता ।दृष्ट्वा तां ललितां रम्यां सुशीलां सुन्दरीं सतीम्॥ 26 ॥

ratnāṅgulīyakairdivyairaṅgulyāvalirājitā | dṛṣṭvā tāṃ lalitāṃ ramyāṃ suśīlāṃ sundarīṃ satīm

उवास तत्समीपे तु मधुरं तामुवाच सः ।शङ्खचूड उवाच ।का त्वं कस्य च कन्या च धन्या मान्या च योषिताम्॥ 27 ॥

uvāsa tatsamīpe tu madhuraṃ tāmuvāca saḥ | śaṅkhacūḍa uvāca | kā tvaṃ kasya ca kanyā ca dhanyā mānyā ca yoṣitām

का त्वं मानिनि कल्याणि सर्वकल्याणदायिनि ।मौनीभूते किङ्करे मां सम्भाषां कुरु सुन्दरि॥ 28 ॥

kā tvaṃ mānini kalyāṇi sarvakalyāṇadāyini | maunībhūte kiṅkare māṃ sambhāṣāṃ kuru sundari

इत्येवं वचनं श्रुत्वा सकामा वामलोचना ।सस्मिता नम्रवदना सकामं तमुवाच सा॥ 29 ॥

ityevaṃ vacanaṃ śrutvā sakāmā vāmalocanā | sasmitā namravadanā sakāmaṃ tamuvāca sā

तुलस्युवाच ।धर्मध्वजसुताहं च तपस्यायां तपोवने ।तपस्विन्यहं तिष्ठामि कस्त्वं गच्छ यथासुखम्॥ 30 ॥

tulasyuvāca | dharmadhvajasutāhaṃ ca tapasyāyāṃ tapovane | tapasvinyahaṃ tiṣṭhāmi kastvaṃ gaccha yathāsukham

कामिनीं कुलजातां च रहस्येकाकिनीं सतीम् ।न पृच्छति कुले जात इत्येवं मे श्रुतौ श्रुतम्॥ 31 ॥

kāminīṃ kulajātāṃ ca rahasyekākinīṃ satīm | na pṛcchati kule jāta ityevaṃ me śrutau śrutam

लम्पटोऽसत्कुले जातो धर्मशास्त्रार्थवर्जितः ।येनाश्रुतः श्रुतेरर्थः स कामीच्छति कामिनीम्॥ 32 ॥

lampaṭo'satkule jāto dharmaśāstrārthavarjitaḥ | yenāśrutaḥ śruterarthaḥ sa kāmīcchati kāminīm

आपातमधुरां मत्तामन्तकां पुरुषस्य ताम् ।विषकुम्भाकाररूपाममृतास्यां च सन्ततम्॥ 33 ॥

āpātamadhurāṃ mattāmantakāṃ puruṣasya tām | viṣakumbhākārarūpāmamṛtāsyāṃ ca santatam

हृदये क्षुरधाराभां शश्वन्मधुरभाषिणीम् ।स्वकार्यपरिनिष्पत्त्यै तत्परा सततं च ताम्॥ 34 ॥

hṛdaye kṣuradhārābhāṃ śaśvanmadhurabhāṣiṇīm | svakāryapariniṣpattyai tatparā satataṃ ca tām

कार्यार्थे स्वामिवशगामन्यथैवावशां सदा ।स्वान्तर्मलिनरूपां च प्रसन्नवदनेक्षणाम्॥ 35 ॥

kāryārthe svāmivaśagāmanyathaivāvaśāṃ sadā | svāntarmalinarūpāṃ ca prasannavadanekṣaṇām

श्रुतौ पुराणे यासां च चरित्रमतिदूषितम् ।तासु को विश्वसेत्प्राज्ञः प्रज्ञावांश्च दुराशयः॥ 36 ॥

śrutau purāṇe yāsāṃ ca caritramatidūṣitam | tāsu ko viśvasetprājñaḥ prajñāvāṃśca durāśayaḥ

तासां को वा रिपुर्मित्रं प्रार्थयन्ति नवं नवम् ।दृष्ट्वा सुवेषं पुरुषमिच्छन्ति हृदये सदा॥ 37 ॥

tāsāṃ ko vā ripurmitraṃ prārthayanti navaṃ navam | dṛṣṭvā suveṣaṃ puruṣamicchanti hṛdaye sadā

बाह्ये स्वार्थं सतीत्वं च ज्ञापयन्ती प्रयत्नतः ।शश्वत्कामा च रामा च कामाधारा मनोहरा॥ 38 ॥

bāhye svārthaṃ satītvaṃ ca jñāpayantī prayatnataḥ | śaśvatkāmā ca rāmā ca kāmādhārā manoharā

बाह्ये छलात्खेदयन्ती स्वान्तर्मैथुनमानसा ।कान्तं हसन्ती रहसि बाह्येऽतीव सुलज्जिता॥ 39 ॥

bāhye chalātkhedayantī svāntarmaithunamānasā | kāntaṃ hasantī rahasi bāhye'tīva sulajjitā

मानिनी मैथुनाभावे कोपना कलहाङ्कुरा ।सुप्रीता भूरिसम्भोगात्स्वल्पमैथुनदुःखिता॥ 40 ॥

māninī maithunābhāve kopanā kalahāṅkurā | suprītā bhūrisambhogātsvalpamaithunaduḥkhitā

सुमिष्टान्नाच्छीततोयादाकाङ्क्षन्ती च मानसे ।सुन्दरं रसिकं कान्तं युवानं गुणिनं सदा॥ 41 ॥

sumiṣṭānnācchītatoyādākāṅkṣantī ca mānase | sundaraṃ rasikaṃ kāntaṃ yuvānaṃ guṇinaṃ sadā

सुतात्परमभिस्नेहं कुर्वती रसिकोपरि ।प्राणाधिकं प्रियतमं सम्भोगकुशलं प्रियम्॥ 42 ॥

sutātparamabhisnehaṃ kurvatī rasikopari | prāṇādhikaṃ priyatamaṃ sambhogakuśalaṃ priyam

पश्यन्ती रिपुतुल्यं च वृद्धं वा मैथुनाक्षमम् ।कलहं कुर्वती शश्वत्तेन सार्धं सुकोपना॥ 43 ॥

paśyantī riputulyaṃ ca vṛddhaṃ vā maithunākṣamam | kalahaṃ kurvatī śaśvattena sārdhaṃ sukopanā

वाचया भक्षयन्ती तं सर्प आखुमिवोल्बणम् ।दुःसाहसस्वरूपा च सर्वदोषाश्रया सदा॥ 44 ॥

vācayā bhakṣayantī taṃ sarpa ākhumivolbaṇam | duḥsāhasasvarūpā ca sarvadoṣāśrayā sadā

ब्रह्मविष्णुशिवादीनां दुःसाध्या मोहरूपिणी ।तपोमार्गार्गला शश्वन्मोक्षद्वारकपाटिका॥ 45 ॥

brahmaviṣṇuśivādīnāṃ duḥsādhyā moharūpiṇī | tapomārgārgalā śaśvanmokṣadvārakapāṭikā

हरेर्भक्तिव्यवहिता सर्वमायाकरण्डिका ।संसारकारागारे च शश्वन्निगडरूपिणी॥ 46 ॥

harerbhaktivyavahitā sarvamāyākaraṇḍikā | saṃsārakārāgāre ca śaśvannigaḍarūpiṇī

इन्द्रजालस्वरूपा च मिथ्या च स्वप्नरूपिणी ।बिभ्रती बाह्यसौन्दर्यमधोऽङ्गमतिकुत्सितम्॥ 47 ॥

indrajālasvarūpā ca mithyā ca svapnarūpiṇī | bibhratī bāhyasaundaryamadho'ṅgamatikutsitam

नानाविण्मूत्रपूयानामाधारं मलसंयुतम् ।दुर्गन्धिदोषसंयुक्तं रक्तारक्तमसंस्कृतम्॥ 48 ॥

nānāviṇmūtrapūyānāmādhāraṃ malasaṃyutam | durgandhidoṣasaṃyuktaṃ raktāraktamasaṃskṛtam

मायारूपा मायिनां च विधिना निर्मिता पुरा ।विषरूपा मुमुक्षूणामदृश्याप्यभिवाञ्छताम्॥ 49 ॥

māyārūpā māyināṃ ca vidhinā nirmitā purā | viṣarūpā mumukṣūṇāmadṛśyāpyabhivāñchatām

इत्युक्त्वा तुलसी तं तु विरराम च नारद ।सस्मितः शङ्खचूडश्च प्रवक्तुमुपचक्रमे॥ 50 ॥

ityuktvā tulasī taṃ tu virarāma ca nārada | sasmitaḥ śaṅkhacūḍaśca pravaktumupacakrame

शङ्खचूड उवाच ।त्वया यत्कथितं देवि न च सर्वमलीककम् ।किञ्चित्सत्यमलीकं च किञ्चिन्मत्तो निशामय॥ 51 ॥

śaṅkhacūḍa uvāca | tvayā yatkathitaṃ devi na ca sarvamalīkakam | kiñcitsatyamalīkaṃ ca kiñcinmatto niśāmaya

निर्मितं द्विविधं धात्रा स्त्रीरूपं सर्वमोहनम् ।कृत्वा रूपं वास्तवं च प्रशस्यं चाप्रशंसितम्॥ 52 ॥

nirmitaṃ dvividhaṃ dhātrā strīrūpaṃ sarvamohanam | kṛtvā rūpaṃ vāstavaṃ ca praśasyaṃ cāpraśaṃsitam

लक्ष्मीः सरस्वती दुर्गा सावित्री राधिकादिका ।सृष्टिसूत्रस्वरूपा च आद्या सृष्टिर्विनिर्मिता॥ 53 ॥

lakṣmīḥ sarasvatī durgā sāvitrī rādhikādikā | sṛṣṭisūtrasvarūpā ca ādyā sṛṣṭirvinirmitā

एतासामंशरूपं च स्त्रीरूपं वास्तवं स्मृतम् ।तत्प्रशस्यं यशोरूपं सर्वमङ्गलकारकम्॥ 54 ॥

etāsāmaṃśarūpaṃ ca strīrūpaṃ vāstavaṃ smṛtam | tatpraśasyaṃ yaśorūpaṃ sarvamaṅgalakārakam

शतरूपा देवहूती स्वधा स्वाहा च दक्षिणा ।छायावती रोहिणी च वरुणानी शची तथा॥ 55 ॥

śatarūpā devahūtī svadhā svāhā ca dakṣiṇā | chāyāvatī rohiṇī ca varuṇānī śacī tathā

कुबेरस्य च पत्नी याप्यदितिश्च दितिस्तथा ।लोपामुद्रानसूया च कोटभी तुलसी तथा॥ 56 ॥

kuberasya ca patnī yāpyaditiśca ditistathā | lopāmudrānasūyā ca koṭabhī tulasī tathā

अहल्यारुन्धती मेना तारा मन्दोदरी तथा ।दमयन्ती वेदवती गङ्गा च मनसा तथा॥ 57 ॥

ahalyārundhatī menā tārā mandodarī tathā | damayantī vedavatī gaṅgā ca manasā tathā

पुष्टिस्तुष्टिः स्मृतिर्मेधा कालिका च वसुन्धरा ।षष्ठी मङ्गलचण्डी च मूर्तिश्च धर्मकामिनी॥ 58 ॥

puṣṭistuṣṭiḥ smṛtirmedhā kālikā ca vasundharā | ṣaṣṭhī maṅgalacaṇḍī ca mūrtiśca dharmakāminī

स्वस्तिः श्रद्धा च शान्तिश्च कान्तिः क्षान्तिस्तथा परा ।निद्रा तन्द्रा क्षुत्पिपासा सन्ध्या रात्रिदिनानि च॥ 59 ॥

svastiḥ śraddhā ca śāntiśca kāntiḥ kṣāntistathā parā | nidrā tandrā kṣutpipāsā sandhyā rātridināni ca

सम्पत्तिर्धृतिकीर्ती च क्रिया शोभा प्रभा शिवा ।यत्स्त्रीरूपं च सम्भूतमुत्तमं तु युगे युगे॥ 60 ॥

sampattirdhṛtikīrtī ca kriyā śobhā prabhā śivā | yatstrīrūpaṃ ca sambhūtamuttamaṃ tu yuge yuge

कलाकलांशरूपं च स्वर्वेश्यादिकमेव च ।तदप्रशस्यं विश्वेषु पुंश्चलीरूपमेव च॥ 61 ॥

kalākalāṃśarūpaṃ ca svarveśyādikameva ca | tadapraśasyaṃ viśveṣu puṃścalīrūpameva ca

सत्त्वप्रधानं यद्रूपं तद्युक्तं च प्रभावतः ।तदुत्तमं च विश्वेषु साध्वीरूपं प्रशंसितम्॥ 62 ॥

sattvapradhānaṃ yadrūpaṃ tadyuktaṃ ca prabhāvataḥ | taduttamaṃ ca viśveṣu sādhvīrūpaṃ praśaṃsitam

तद्वास्तवं च विज्ञेयं प्रवदन्ति मनीषिणः ।रजोरूपं तमोरूपं कलासु विविधं स्मृतम्॥ 63 ॥

tadvāstavaṃ ca vijñeyaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ | rajorūpaṃ tamorūpaṃ kalāsu vividhaṃ smṛtam

मध्यमा रजसश्चांशास्तास्तु भोगेषु लोलुपाः ।सुखसम्भोगवश्याश्च स्वकार्ये निरताः सदा॥ 64 ॥

madhyamā rajasaścāṃśāstāstu bhogeṣu lolupāḥ | sukhasambhogavaśyāśca svakārye niratāḥ sadā

कपटा मोहकारिण्यो धर्मार्थविमुखाः सदा ।रजोरूपस्य साध्वीत्वमतो नैवोपजायते॥ 65 ॥

kapaṭā mohakāriṇyo dharmārthavimukhāḥ sadā | rajorūpasya sādhvītvamato naivopajāyate

इदं मध्यमरूपं च प्रवदन्ति मनीषिणः ।तमोरूपं दुर्निवार्यमधमं तद्विदुर्बुधाः॥ 66 ॥

idaṃ madhyamarūpaṃ ca pravadanti manīṣiṇaḥ | tamorūpaṃ durnivāryamadhamaṃ tadvidurbudhāḥ

न पृच्छति कुले जातः पण्डितश्च परस्त्रियम् ।निर्जने निर्जले वापि रहस्यपि परस्त्रियम्॥ 67 ॥

na pṛcchati kule jātaḥ paṇḍitaśca parastriyam | nirjane nirjale vāpi rahasyapi parastriyam

आगच्छामि त्वत्समीपमाज्ञया ब्रह्मणोऽधुना ।गान्धर्वेण विवाहेन त्वां ग्रहीष्यामि शोभने॥ 68 ॥

āgacchāmi tvatsamīpamājñayā brahmaṇo'dhunā | gāndharveṇa vivāhena tvāṃ grahīṣyāmi śobhane

अहमेव शङ्खचूडो देवविद्रावकारकः ।दनुवंश्यो विशेषेण सुदामाहं हरेः पुरा॥ 69 ॥

ahameva śaṅkhacūḍo devavidrāvakārakaḥ | danuvaṃśyo viśeṣeṇa sudāmāhaṃ hareḥ purā

अहमष्टसु गोपेषु गोपोऽपि पार्षदेषु च ।अधुना दानवेन्द्रोऽहं राधिकायाश्च शापतः॥ 70 ॥

ahamaṣṭasu gopeṣu gopo'pi pārṣadeṣu ca | adhunā dānavendro'haṃ rādhikāyāśca śāpataḥ

जातिस्मरोऽहं जानामि कृष्णमन्त्रप्रभावतः ।जातिस्मरा त्वं तुलसी सम्भुक्ता हरिणा पुरा॥ 71 ॥

jātismaro'haṃ jānāmi kṛṣṇamantraprabhāvataḥ | jātismarā tvaṃ tulasī sambhuktā hariṇā purā

त्वमेव राधिकाकोपाज्जातासि भारते भुवि ।त्वां सम्भोक्तुमुत्सुकोऽहं नालं राधाभयात्ततः॥ 72 ॥

tvameva rādhikākopājjātāsi bhārate bhuvi | tvāṃ sambhoktumutsuko'haṃ nālaṃ rādhābhayāttataḥ

इत्येवमुक्त्वा स पुमान्विरराम महामुने ।सस्मितं तुलसी तुष्टा प्रवक्तुमुपचक्रमे॥ 73 ॥

ityevamuktvā sa pumānvirarāma mahāmune | sasmitaṃ tulasī tuṣṭā pravaktumupacakrame

तुलस्युवाच ।एवंविधो बुधो नित्यं विश्वेषु च प्रशंसितः ।कान्तमेवंविधं कान्ता शश्वदिच्छति कामतः॥ 74 ॥

tulasyuvāca | evaṃvidho budho nityaṃ viśveṣu ca praśaṃsitaḥ | kāntamevaṃvidhaṃ kāntā śaśvadicchati kāmataḥ

त्वयाहमधुना सत्यं विचारेण पराजिता ।स निन्दितश्चाप्यशुचिर्यः पुमांश्च स्त्रिया जितः॥ 75 ॥

tvayāhamadhunā satyaṃ vicāreṇa parājitā | sa ninditaścāpyaśuciryaḥ pumāṃśca striyā jitaḥ

निन्दन्ति पितरो देवा बान्धवाः स्त्रीजितं नरम् ।स्त्रीजितं मनसा माता पिता भ्राता च निन्दति॥ 76 ॥

nindanti pitaro devā bāndhavāḥ strījitaṃ naram | strījitaṃ manasā mātā pitā bhrātā ca nindati

शुद्धो विप्रो दशाहेन जातके मृतके यथा ।भूमिपो द्वादशाहेन वैश्यः पञ्चदशाहतः॥ 77 ॥

śuddho vipro daśāhena jātake mṛtake yathā | bhūmipo dvādaśāhena vaiśyaḥ pañcadaśāhataḥ

शूद्रो मासेन वेदेषु मातृवद्धीनसङ्करः ।अशुचिः स्त्रीजितः शुद्ध्येच्चितादहनकालतः॥ 78 ॥

śūdro māsena vedeṣu mātṛvaddhīnasaṅkaraḥ | aśuciḥ strījitaḥ śuddhyeccitādahanakālataḥ

न गह्णन्तीच्छया तस्य पितरः पिण्डतर्पणम् ।न गह्णन्त्येव देवाश्च तस्य पुष्पजलादिकम्॥ 79 ॥

na gahṇantīcchayā tasya pitaraḥ piṇḍatarpaṇam | na gahṇantyeva devāśca tasya puṣpajalādikam

किं वा ज्ञानेन तपसा जपहोमप्रपूजनैः ।किं विद्यया च यशसा स्त्रीभिर्यस्य मनो हृतम्॥ 80 ॥

kiṃ vā jñānena tapasā japahomaprapūjanaiḥ | kiṃ vidyayā ca yaśasā strībhiryasya mano hṛtam

विद्याप्रभावज्ञानार्थं मया त्वं च परीक्षितः ।कृत्वा परीक्षां कान्तस्य वृणोति कामिनी वरम्॥ 81 ॥

vidyāprabhāvajñānārthaṃ mayā tvaṃ ca parīkṣitaḥ | kṛtvā parīkṣāṃ kāntasya vṛṇoti kāminī varam

वराय गुणहीनाय वृद्धायाज्ञानिने तथा ।दरिद्राय च मूर्खाय रोगिणे कुत्सिताय च॥ 82 ॥

varāya guṇahīnāya vṛddhāyājñānine tathā | daridrāya ca mūrkhāya rogiṇe kutsitāya ca

अत्यन्तकोपयुक्ताय वात्यन्तदुर्मुखाय च ।पङ्गवे चाङ्गहीनाय चान्धाय बधिराय च॥ 83 ॥

atyantakopayuktāya vātyantadurmukhāya ca | paṅgave cāṅgahīnāya cāndhāya badhirāya ca

जडाय चैव मूकाय क्लीबतुल्याय पापिने ।ब्रह्महत्यां लभेत्सोऽपि स्वकन्यां प्रददाति यः॥ 84 ॥

jaḍāya caiva mūkāya klībatulyāya pāpine | brahmahatyāṃ labhetso'pi svakanyāṃ pradadāti yaḥ

शान्ताय गुणिने चैव यूने च विदुषेऽपि च ।साधवे च सुतां दत्त्वा दशयज्ञफलं लभेत्॥ 85 ॥

śāntāya guṇine caiva yūne ca viduṣe'pi ca | sādhave ca sutāṃ dattvā daśayajñaphalaṃ labhet

यः कन्यापालनं कृत्वा करोति यदि विक्रयम् ।विक्रेता धनलोभेन कुम्भीपाकं स गच्छति॥ 86 ॥

yaḥ kanyāpālanaṃ kṛtvā karoti yadi vikrayam | vikretā dhanalobhena kumbhīpākaṃ sa gacchati

कन्यामूत्रं पुरीषं च तत्र भक्षति पातकी ।कृमिभिर्दंशितः काकैर्यावदिन्द्राश्चतुर्दश॥ 87 ॥

kanyāmūtraṃ purīṣaṃ ca tatra bhakṣati pātakī | kṛmibhirdaṃśitaḥ kākairyāvadindrāścaturdaśa

तदन्ते व्याधिसंयुक्तः स लभेज्जन्म निश्चितम् ।विक्रीणाति मांसभारं वहत्येव दिवानिशम्॥ 88 ॥

tadante vyādhisaṃyuktaḥ sa labhejjanma niścitam | vikrīṇāti māṃsabhāraṃ vahatyeva divāniśam

इत्येवमुक्त्वा तुलसी विरराम तपोनिधे ।ब्रह्मोवाच ।किं करोषि शङ्खचूड संवादमनया सह॥ 89 ॥

ityevamuktvā tulasī virarāma taponidhe | brahmovāca | kiṃ karoṣi śaṅkhacūḍa saṃvādamanayā saha

गान्धर्वेण विवाहेन त्वं चास्या ग्रहणं कुरु ।पुरुषेष्वसि रत्नं त्वं स्त्रीषु रत्नं त्वियं सती॥ 90 ॥

gāndharveṇa vivāhena tvaṃ cāsyā grahaṇaṃ kuru | puruṣeṣvasi ratnaṃ tvaṃ strīṣu ratnaṃ tviyaṃ satī

विदग्धाया विदग्धेन सङ्गमो गुणवान्भवेत् ।निर्विरोधसुखं राजन् को वा त्यजति दुर्लभम्॥ 91 ॥

vidagdhāyā vidagdhena saṅgamo guṇavānbhavet | nirvirodhasukhaṃ rājan ko vā tyajati durlabham

योऽविरोधसुखत्यागी स पशुर्नात्र संशयः ।किं परीक्षसि त्वं कान्तमीदृशं गुणिनं सति॥ 92 ॥

yo'virodhasukhatyāgī sa paśurnātra saṃśayaḥ | kiṃ parīkṣasi tvaṃ kāntamīdṛśaṃ guṇinaṃ sati

देवानामसुराणां च दानवानां विमर्दकम् ।यथा लक्ष्मीश्च लक्ष्मीशे यथा कृष्णे च राधिका॥ 93 ॥

devānāmasurāṇāṃ ca dānavānāṃ vimardakam | yathā lakṣmīśca lakṣmīśe yathā kṛṣṇe ca rādhikā

यथा मयि च सावित्री भवानी च भवे यथा ।यथा धरा वराहे च दक्षिणा च यथाध्वरे॥ 94 ॥

yathā mayi ca sāvitrī bhavānī ca bhave yathā | yathā dharā varāhe ca dakṣiṇā ca yathādhvare

द्यथात्रेरनसूया च दमयन्ती यथा नले ।रोहिणी च यथा चन्द्रे यथा कामे रतिः सती॥ 95 ॥

dyathātreranasūyā ca damayantī yathā nale | rohiṇī ca yathā candre yathā kāme ratiḥ satī

यथादितिः कश्यपे च वसिष्ठेऽरुन्धती सखी ।यथाहल्या गौतमे च देवहूतिश्च कर्दमे॥ 96 ॥

yathāditiḥ kaśyape ca vasiṣṭhe'rundhatī sakhī | yathāhalyā gautame ca devahūtiśca kardame

यथा बृहस्पतौ तारा शतरूपा मनौ यथा ।यथा च दक्षिणा यज्ञे यथा स्वाहा हुताशने॥ 97 ॥

yathā bṛhaspatau tārā śatarūpā manau yathā | yathā ca dakṣiṇā yajñe yathā svāhā hutāśane

यथा शची महेन्द्रे च यथा पुष्टिर्गणेश्वरे ।देवसेना यथा स्कन्दे धर्मे भूर्तिर्यथा सती॥ 98 ॥

yathā śacī mahendre ca yathā puṣṭirgaṇeśvare | devasenā yathā skande dharme bhūrtiryathā satī

सौभाग्या सुप्रिया त्वं च शङ्खचूडे तथा भव ।अनेन सार्धं सुचिरं सुन्दरेण च सुन्दरि॥ 99 ॥

saubhāgyā supriyā tvaṃ ca śaṅkhacūḍe tathā bhava | anena sārdhaṃ suciraṃ sundareṇa ca sundari

स्थाने स्थाने विहारं च यथेच्छं कुरु सन्ततम् ।पश्चात्प्राप्यसि गोलोके श्रीकृष्णं पुनरेव च ।चतुर्भुजं च वैकुण्ठे शङ्खचूडे मृते सति॥ 100 ॥

sthāne sthāne vihāraṃ ca yathecchaṃ kuru santatam | paścātprāpyasi goloke śrīkṛṣṇaṃ punareva ca | caturbhujaṃ ca vaikuṇṭhe śaṅkhacūḍe mṛte sati