Skandha 9, Adhyāya 1

श्रीनारायण उवाच ।गणेशजननी दुर्गा राधा लक्ष्मीः सरस्वती ।सावित्री च सृष्टिविधौ प्रकृतिः पञ्चधा स्मृता॥ 1 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | gaṇeśajananī durgā rādhā lakṣmīḥ sarasvatī | sāvitrī ca sṛṣṭividhau prakṛtiḥ pañcadhā smṛtā

नारद उवाच ।आविर्बभूव सा केन का वा सा ज्ञानिनांवर ।किं वा तल्लक्षणं साधो बभूव पञ्चधा कथम्॥ 2 ॥

nārada uvāca | āvirbabhūva sā kena kā vā sā jñānināṃvara | kiṃ vā tallakṣaṇaṃ sādho babhūva pañcadhā katham

सर्वासां चरितं पूजाविधानं गुण ईप्सितः ।अवतारः कुत्र कस्यास्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि॥ 3 ॥

sarvāsāṃ caritaṃ pūjāvidhānaṃ guṇa īpsitaḥ | avatāraḥ kutra kasyāstanme vyākhyātumarhasi

श्रीनारायण उवाच ।प्रकृतेर्लक्षणं वत्स को वा वक्तुं क्षमो भवेत् ।किञ्चित्तथापि वक्ष्यामि यच्छ्रुतं धर्मवक्त्रतः॥ 4 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | prakṛterlakṣaṇaṃ vatsa ko vā vaktuṃ kṣamo bhavet | kiñcittathāpi vakṣyāmi yacchrutaṃ dharmavaktrataḥ

प्रकृष्टवाचकः प्रश्न कृतिश्च सृष्टिवाचकः ।सृष्टौ प्रकृष्टा या देवी प्रकृतिः सा प्रकीर्तिता॥ 5 ॥

prakṛṣṭavācakaḥ praśna kṛtiśca sṛṣṭivācakaḥ | sṛṣṭau prakṛṣṭā yā devī prakṛtiḥ sā prakīrtitā

गुणे सत्त्वे प्रकृष्टे च प्रशब्दो वर्तते श्रुतः ।मध्यमे रजसि कृश्च तिशब्दस्तमसि स्मृतः॥ 6 ॥

guṇe sattve prakṛṣṭe ca praśabdo vartate śrutaḥ | madhyame rajasi kṛśca tiśabdastamasi smṛtaḥ

त्रिगुणात्मस्वरूपा या सा च शक्तिसमन्विता ।प्रधाना सृष्टिकरणे प्रकृतिस्तेन कथ्यते॥ 7 ॥

triguṇātmasvarūpā yā sā ca śaktisamanvitā | pradhānā sṛṣṭikaraṇe prakṛtistena kathyate

प्रथमे वर्तते प्रश्न कृतिश्च सृष्टिवाचकः ।सृष्टेरादौ च या देवी प्रकृतिः सा प्रकीर्तिता॥ 8 ॥

prathame vartate praśna kṛtiśca sṛṣṭivācakaḥ | sṛṣṭerādau ca yā devī prakṛtiḥ sā prakīrtitā

योगेनात्मा सृष्टिविधौ द्विधारूपो बभूव सः ।पुमांश्च दक्षिणार्धाङ्गो वामार्धा प्रकृतिः स्मृता॥ 9 ॥

yogenātmā sṛṣṭividhau dvidhārūpo babhūva saḥ | pumāṃśca dakṣiṇārdhāṅgo vāmārdhā prakṛtiḥ smṛtā

सा च ब्रह्मस्वरूपा च नित्या सा च सनातनी ।यथाऽऽत्मा च तथा शक्तिर्यथाग्नौ दाहिका स्थिता॥ 10 ॥

sā ca brahmasvarūpā ca nityā sā ca sanātanī | yathā''tmā ca tathā śaktiryathāgnau dāhikā sthitā

अत एव हि योगीन्द्रैः स्त्रीपुम्भेदो न मन्यते ।सर्वं ब्रह्ममयं ब्रह्मञ्छश्वत्सदपि नारद॥ 11 ॥

ata eva hi yogīndraiḥ strīpumbhedo na manyate | sarvaṃ brahmamayaṃ brahmañchaśvatsadapi nārada

स्वेच्छामयस्येच्छया च श्रीकृष्णस्य सिसृक्षया ।साऽऽविर्बभूव सहसा मूलप्रकृतिरीश्वरी॥ 12 ॥

svecchāmayasyecchayā ca śrīkṛṣṇasya sisṛkṣayā | sā''virbabhūva sahasā mūlaprakṛtirīśvarī

तदाज्ञया पञ्चविधा सृष्टिकर्मविभेदिका ।अथ भक्तानुरोधाद्वा भक्तानुग्रहविग्रहा॥ 13 ॥

tadājñayā pañcavidhā sṛṣṭikarmavibhedikā | atha bhaktānurodhādvā bhaktānugrahavigrahā

गणेशमाता दुर्गा या शिवरूपा शिवप्रिया ।नारायणी विष्णुमाया पूर्णब्रह्मस्वरूपिणी॥ 14 ॥

gaṇeśamātā durgā yā śivarūpā śivapriyā | nārāyaṇī viṣṇumāyā pūrṇabrahmasvarūpiṇī

ब्रह्मादिदेवैर्मुनिभिर्मनुभिः पूजिता स्तुता ।सर्वाधिष्ठातृदेवी सा शर्वरूपा सनातनी॥ 15 ॥

brahmādidevairmunibhirmanubhiḥ pūjitā stutā | sarvādhiṣṭhātṛdevī sā śarvarūpā sanātanī

धर्मसत्यपुण्यकीर्तिर्यशोमङ्गलदायिनी ।सुखमोक्षहर्षदात्री शोकार्तिदुःखनाशिनी॥ 16 ॥

dharmasatyapuṇyakīrtiryaśomaṅgaladāyinī | sukhamokṣaharṣadātrī śokārtiduḥkhanāśinī

शरणागतदीनार्तपरित्राणपरायणा ।तेजःस्वरूपा परमा तदधिष्ठातृदेवता॥ 17 ॥

śaraṇāgatadīnārtaparitrāṇaparāyaṇā | tejaḥsvarūpā paramā tadadhiṣṭhātṛdevatā

सर्वशक्तिस्वरूपा च शक्तिरीशस्य सन्ततम् ।सिद्धेश्वरी सिद्धिरूपा सिद्धिदा सिद्धिरीश्वरी॥ 18 ॥

sarvaśaktisvarūpā ca śaktirīśasya santatam | siddheśvarī siddhirūpā siddhidā siddhirīśvarī

बुद्धिर्निद्रा क्षुत्पिपासा छाया तन्द्रा दया स्मृतिः ।जातिः क्षान्तिश्च भ्रान्तिश्च शान्तिः कान्तिश्च चेतना॥ 19 ॥

buddhirnidrā kṣutpipāsā chāyā tandrā dayā smṛtiḥ | jātiḥ kṣāntiśca bhrāntiśca śāntiḥ kāntiśca cetanā

तुष्टिः पुष्टिस्तथा लक्ष्मीर्धृतिर्माया तथैव च ।सर्वशक्तिस्वरूपा सा कृष्णस्य परमात्मनः॥ 20 ॥

tuṣṭiḥ puṣṭistathā lakṣmīrdhṛtirmāyā tathaiva ca | sarvaśaktisvarūpā sā kṛṣṇasya paramātmanaḥ

उक्तः श्रुतौ श्रुतगुणश्चातिस्वल्पो यथागमम् ।गुणोऽस्त्यनन्तोऽनन्ताया अपरां च निशामय॥ 21 ॥

uktaḥ śrutau śrutaguṇaścātisvalpo yathāgamam | guṇo'styananto'nantāyā aparāṃ ca niśāmaya

शुद्धसत्त्वस्वरूपा या पद्मा सा परमात्मनः ।सर्वसम्पत्स्वरूपा सा तदधिष्ठातृदेवता॥ 22 ॥

śuddhasattvasvarūpā yā padmā sā paramātmanaḥ | sarvasampatsvarūpā sā tadadhiṣṭhātṛdevatā

कान्तातिदान्ता शान्ता च सुशीला सर्वमङ्गला ।लोभमोहकामरोषमदाहङ्कारवर्जिता॥ 23 ॥

kāntātidāntā śāntā ca suśīlā sarvamaṅgalā | lobhamohakāmaroṣamadāhaṅkāravarjitā

भक्तानुरक्ता पत्युश्च सर्वाभ्यश्च पतिव्रता ।प्राणतुल्या भगवतः प्रेमपात्रं प्रियंवदा॥ 24 ॥

bhaktānuraktā patyuśca sarvābhyaśca pativratā | prāṇatulyā bhagavataḥ premapātraṃ priyaṃvadā

सर्वसस्यात्मिका देवी जीवनोपायरूपिणी ।महालक्ष्मीश्च वैकुण्ठे पतिसेवारता सती॥ 25 ॥

sarvasasyātmikā devī jīvanopāyarūpiṇī | mahālakṣmīśca vaikuṇṭhe patisevāratā satī

स्वर्गे च स्वर्गलक्ष्मीश्च राजलक्ष्मीश्च राजसु ।गृहेषु गृहलक्ष्मीश्च मर्त्यानां गृहिणां तथा॥ 26 ॥

svarge ca svargalakṣmīśca rājalakṣmīśca rājasu | gṛheṣu gṛhalakṣmīśca martyānāṃ gṛhiṇāṃ tathā

सर्वप्राणिषु द्रव्येषु शोभारूपा मनोहरा ।कीर्तिरूपा पुण्यवतां प्रभारूपा नृपेषु च॥ 27 ॥

sarvaprāṇiṣu dravyeṣu śobhārūpā manoharā | kīrtirūpā puṇyavatāṃ prabhārūpā nṛpeṣu ca

वाणिज्यरूपा वणिजां पापिनां कलहाङ्कुरा ।दयारूपा च कथिता वेदोक्ता सर्वसम्मता॥ 28 ॥

vāṇijyarūpā vaṇijāṃ pāpināṃ kalahāṅkurā | dayārūpā ca kathitā vedoktā sarvasammatā

सर्वपूज्या सर्ववन्द्या चान्यां मत्तो निशामय ।वाग्बुद्धिविद्याज्ञानाधिष्ठात्री च परमात्मनः॥ 29 ॥

sarvapūjyā sarvavandyā cānyāṃ matto niśāmaya | vāgbuddhividyājñānādhiṣṭhātrī ca paramātmanaḥ

सर्वविद्यास्वरूपा या सा च देवी सरस्वती ।सा बुद्धिः कविता मेधा प्रतिभा स्मृतिदा नृणाम्॥ 30 ॥

sarvavidyāsvarūpā yā sā ca devī sarasvatī | sā buddhiḥ kavitā medhā pratibhā smṛtidā nṛṇām

नानाप्रकारसिद्धान्तभेदार्थकलना मता ।व्याख्याबोधस्वरूपा च सर्वसन्देहभञ्जिनी॥ 31 ॥

nānāprakārasiddhāntabhedārthakalanā matā | vyākhyābodhasvarūpā ca sarvasandehabhañjinī

विचारकारिणी ग्रन्थकारिणी शक्तिरूपिणी ।स्वरसङ्गीतसन्धानतालकारणरूपिणी॥ 32 ॥

vicārakāriṇī granthakāriṇī śaktirūpiṇī | svarasaṅgītasandhānatālakāraṇarūpiṇī

विषयज्ञानवाग्रूपा प्रतिविश्वोपजीविनी ।व्याख्यावादकरी शान्ता वीणापुस्तकधारिणी॥ 33 ॥

viṣayajñānavāgrūpā prativiśvopajīvinī | vyākhyāvādakarī śāntā vīṇāpustakadhāriṇī

शुद्धसत्त्वस्वरूपा च सुशीला श्रीहरिप्रिया ।हिमचन्दनकुन्देन्दुकुमुदाम्भोजसन्निभा॥ 34 ॥

śuddhasattvasvarūpā ca suśīlā śrīharipriyā | himacandanakundendukumudāmbhojasannibhā

यजन्ती परमात्मानं श्रीकृष्णं रत्नमालया ।तपःस्वरूपा तपसां फलदात्री तपस्विनाम्॥ 35 ॥

yajantī paramātmānaṃ śrīkṛṣṇaṃ ratnamālayā | tapaḥsvarūpā tapasāṃ phaladātrī tapasvinām

सिद्धिविद्यास्वरूपा च सर्वसिद्धिप्रदा सदा ।यया विना तु विप्रौघो मूको मृतसमः सदा॥ 36 ॥

siddhividyāsvarūpā ca sarvasiddhipradā sadā | yayā vinā tu vipraugho mūko mṛtasamaḥ sadā

देवी तृतीया गदिता श्रुत्युक्ता जगदम्बिका ।यथागमं यथाकिञ्चिदपरां त्वं निबोध मे॥ 37 ॥

devī tṛtīyā gaditā śrutyuktā jagadambikā | yathāgamaṃ yathākiñcidaparāṃ tvaṃ nibodha me

माता चतुर्णां वर्णानां वेदाङ्गानां च छन्दसाम् ।सन्ध्यावन्दनमन्त्राणां तन्त्राणां च विचक्षणा॥ 38 ॥

mātā caturṇāṃ varṇānāṃ vedāṅgānāṃ ca chandasām | sandhyāvandanamantrāṇāṃ tantrāṇāṃ ca vicakṣaṇā

द्विजातिजातिरूपा च जपरूपा तपस्विनी ।ब्रह्मण्यतेजोरूपा च सर्वसंस्काररूपिणी॥ 39 ॥

dvijātijātirūpā ca japarūpā tapasvinī | brahmaṇyatejorūpā ca sarvasaṃskārarūpiṇī

पवित्ररूपा सावित्री गायत्री ब्रह्मणः प्रिया ।तीर्थानि यस्याः संस्पर्शं वाञ्छन्ति ह्यात्मशुद्धये॥ 40 ॥

pavitrarūpā sāvitrī gāyatrī brahmaṇaḥ priyā | tīrthāni yasyāḥ saṃsparśaṃ vāñchanti hyātmaśuddhaye

शुद्धस्फटिकसङ्काशा शुद्धसत्त्वस्वरूपिणी ।परमानन्दरूपा च परमा च सनातनी॥ 41 ॥

śuddhasphaṭikasaṅkāśā śuddhasattvasvarūpiṇī | paramānandarūpā ca paramā ca sanātanī

परब्रह्मस्वरूपा च निर्वाणपददायिनी ।ब्रह्मतेजोमयी शक्तिस्तदधिष्ठातृदेवता॥ 42 ॥

parabrahmasvarūpā ca nirvāṇapadadāyinī | brahmatejomayī śaktistadadhiṣṭhātṛdevatā

यत्पादरजसा पूतं जगत्सर्वं च नारद ।देवी चतुर्थी कथिता पञ्चमीं वर्णयामि ते॥ 43 ॥

yatpādarajasā pūtaṃ jagatsarvaṃ ca nārada | devī caturthī kathitā pañcamīṃ varṇayāmi te

पञ्चप्राणाधिदेवी या पञ्चप्राणस्वरूपिणी ।प्राणाधिकप्रियतमा सर्वाभ्यः सुन्दरी परा॥ 44 ॥

pañcaprāṇādhidevī yā pañcaprāṇasvarūpiṇī | prāṇādhikapriyatamā sarvābhyaḥ sundarī parā

सर्वयुक्ता च सौभाग्यमानिनी गौरवान्विता ।वामाङ्गार्धस्वरूपा च गुणेन तेजसा समा॥ 45 ॥

sarvayuktā ca saubhāgyamāninī gauravānvitā | vāmāṅgārdhasvarūpā ca guṇena tejasā samā

परावरा सारभूता परमाद्या सनातनी ।परमानन्दरूपा च धन्या मान्या च पूजिता॥ 46 ॥

parāvarā sārabhūtā paramādyā sanātanī | paramānandarūpā ca dhanyā mānyā ca pūjitā

रासक्रीडाधिदेवी श्रीकृष्णस्य परमात्मनः ।रासमण्डलसम्भूता रासमण्डलमण्डिता॥ 47 ॥

rāsakrīḍādhidevī śrīkṛṣṇasya paramātmanaḥ | rāsamaṇḍalasambhūtā rāsamaṇḍalamaṇḍitā

रासेश्वरी सुरसिका रासावासनिवासिनी ।गोलोकवासिनी देवी गोपीवेषविधायिका॥ 48 ॥

rāseśvarī surasikā rāsāvāsanivāsinī | golokavāsinī devī gopīveṣavidhāyikā

परमाह्लादरूपा च सन्तोषहर्षरूपिणी ।निर्गुणा च निराकारा निर्लिप्ताऽऽत्मस्वरूपिणी॥ 49 ॥

paramāhlādarūpā ca santoṣaharṣarūpiṇī | nirguṇā ca nirākārā nirliptā''tmasvarūpiṇī

निरीहा निरहङ्कारा भक्तानुग्रहविग्रहा ।वेदानुसारिध्यानेन विज्ञाता मा विचक्षणैः॥ 50 ॥

nirīhā nirahaṅkārā bhaktānugrahavigrahā | vedānusāridhyānena vijñātā mā vicakṣaṇaiḥ

दृष्टिदृष्टा न सा चेशैः सुरेन्द्रैर्मुनिपुङ्गवैः ।वह्निशुद्धांशुकधरा नानालङ्कारभूषिता॥ 51 ॥

dṛṣṭidṛṣṭā na sā ceśaiḥ surendrairmunipuṅgavaiḥ | vahniśuddhāṃśukadharā nānālaṅkārabhūṣitā

कोटिचन्द्रप्रभा पुष्टसर्वश्रीयुक्तविग्रहा ।श्रीकृष्णभक्तिदास्यैककरा च सर्वसम्पदाम्॥ 52 ॥

koṭicandraprabhā puṣṭasarvaśrīyuktavigrahā | śrīkṛṣṇabhaktidāsyaikakarā ca sarvasampadām

अवतारे च वाराहे वृषभानुसुता च या ।यत्पादपद्मसंस्पर्शात्पवित्रा च वसुन्धरा॥ 53 ॥

avatāre ca vārāhe vṛṣabhānusutā ca yā | yatpādapadmasaṃsparśātpavitrā ca vasundharā

ब्रह्मादिभिरदृष्टा या सर्वैर्दृष्टा च भारते ।स्त्रीरत्नसारसम्भूता कृष्णवक्षःस्थले स्थिता॥ 54 ॥

brahmādibhiradṛṣṭā yā sarvairdṛṣṭā ca bhārate | strīratnasārasambhūtā kṛṣṇavakṣaḥsthale sthitā

यथाम्बरे नवघने लोला सौदामनी मुने ।षष्टिवर्षसहस्राणि प्रतप्तं ब्रह्मणा पुरा॥ 55 ॥

yathāmbare navaghane lolā saudāmanī mune | ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi prataptaṃ brahmaṇā purā

यत्पादपद्मनखरदृष्टये चात्मशुद्धये ।न च दृष्टं च स्वप्नेऽपि प्रत्यक्षस्यापि का कथा॥ 56 ॥

yatpādapadmanakharadṛṣṭaye cātmaśuddhaye | na ca dṛṣṭaṃ ca svapne'pi pratyakṣasyāpi kā kathā

तेनैव तपसा दृष्टा भुवि वृन्दावने वने ।कथिता पञ्चमी देवी सा राधा च प्रकीर्तिता॥ 57 ॥

tenaiva tapasā dṛṣṭā bhuvi vṛndāvane vane | kathitā pañcamī devī sā rādhā ca prakīrtitā

अंशरूपाः कलारूपाः कलांशांशांशसम्भवाः ।प्रकृतेः प्रतिविश्वेषु देव्यश्च सर्वयोषितः॥ 58 ॥

aṃśarūpāḥ kalārūpāḥ kalāṃśāṃśāṃśasambhavāḥ | prakṛteḥ prativiśveṣu devyaśca sarvayoṣitaḥ

परिपूर्णतमाः पञ्च विद्यादेव्यः प्रकीर्तिताः ।या याः प्रधानांशरूपा वर्णयामि निशामय॥ 59 ॥

paripūrṇatamāḥ pañca vidyādevyaḥ prakīrtitāḥ | yā yāḥ pradhānāṃśarūpā varṇayāmi niśāmaya

प्रधानांशस्वरूपा सा गङ्गा भुवनपावनी ।विष्णुविग्रहसम्भूता द्रवरूपा सनातनी॥ 60 ॥

pradhānāṃśasvarūpā sā gaṅgā bhuvanapāvanī | viṣṇuvigrahasambhūtā dravarūpā sanātanī

पापिपापेध्मदाहाय ज्वलदग्निस्वरूपिणी ।सुखस्पर्शा स्नानपानैर्निर्वाणपददायिनी॥ 61 ॥

pāpipāpedhmadāhāya jvaladagnisvarūpiṇī | sukhasparśā snānapānairnirvāṇapadadāyinī

गोलोकस्थानप्रस्थानसुखसोपानरूपिणी ।पवित्ररूपा तीर्थानां सरितां च परावरा॥ 62 ॥

golokasthānaprasthānasukhasopānarūpiṇī | pavitrarūpā tīrthānāṃ saritāṃ ca parāvarā

शम्भुमौलिजटामेरुमुक्तापङ्क्तिस्वरूपिणी ।तपःसम्पादिनी सद्यो भारतेषु तपस्विनाम्॥ 63 ॥

śambhumaulijaṭāmerumuktāpaṅktisvarūpiṇī | tapaḥsampādinī sadyo bhārateṣu tapasvinām

चन्द्रपद्मक्षीरनिभा शुद्धसत्त्वस्वरूपिणी ।निर्मला निरहङ्कारा साध्वी नारायणप्रिया॥ 64 ॥

candrapadmakṣīranibhā śuddhasattvasvarūpiṇī | nirmalā nirahaṅkārā sādhvī nārāyaṇapriyā

प्रधानांशस्वरूपा च तुलसी विष्णुकामिनी ।विष्णुभूषणरूपा च विष्णुपादस्थिता सती॥ 65 ॥

pradhānāṃśasvarūpā ca tulasī viṣṇukāminī | viṣṇubhūṣaṇarūpā ca viṣṇupādasthitā satī

तपःसङ्कल्पपूजादिसङ्घसम्पादिनी मुने ।सारभूता च पुष्पाणां पवित्रा पुण्यदा सदा॥ 66 ॥

tapaḥsaṅkalpapūjādisaṅghasampādinī mune | sārabhūtā ca puṣpāṇāṃ pavitrā puṇyadā sadā

दर्शनस्पर्शनाभ्यां च सद्यो निर्वाणदायिनी ।कलौ कलुषशुष्केध्मदहनायाग्निरूपिणी॥ 67 ॥

darśanasparśanābhyāṃ ca sadyo nirvāṇadāyinī | kalau kaluṣaśuṣkedhmadahanāyāgnirūpiṇī

यत्पादपद्मसंस्पर्शात्सद्यः पूता वसुन्धरा ।यत्स्पर्शदर्शने चैवेच्छन्ति तीर्थानि शुद्धये॥ 68 ॥

yatpādapadmasaṃsparśātsadyaḥ pūtā vasundharā | yatsparśadarśane caivecchanti tīrthāni śuddhaye

यया विना च विश्वेषु सर्वकर्म च निष्फलम् ।मोक्षदा या मुमुक्षूणां कामिनी सर्वकामदा॥ 69 ॥

yayā vinā ca viśveṣu sarvakarma ca niṣphalam | mokṣadā yā mumukṣūṇāṃ kāminī sarvakāmadā

कल्पवृक्षस्वरूपा या भारते वृक्षरूपिणी ।भारतीनां प्रीणनाय जाता या परदेवता॥ 70 ॥

kalpavṛkṣasvarūpā yā bhārate vṛkṣarūpiṇī | bhāratīnāṃ prīṇanāya jātā yā paradevatā

प्रधानांशस्वरूपा या मनसा कश्यपात्मजा ।शङ्करप्रियशिष्या च महाज्ञानविशारदा॥ 71 ॥

pradhānāṃśasvarūpā yā manasā kaśyapātmajā | śaṅkarapriyaśiṣyā ca mahājñānaviśāradā

नागेश्वरस्यानन्तस्य भगिनी नागपूजिता ।नागेश्वरी नागमाता सुन्दरी नागवाहिनी॥ 72 ॥

nāgeśvarasyānantasya bhaginī nāgapūjitā | nāgeśvarī nāgamātā sundarī nāgavāhinī

नागेन्द्रगणसंयुक्ता नागभूषणभूषिता ।नागेन्द्रवन्दिता सिद्धा योगिनी नगशायिनी॥ 73 ॥

nāgendragaṇasaṃyuktā nāgabhūṣaṇabhūṣitā | nāgendravanditā siddhā yoginī nagaśāyinī

विष्णुरूपा विष्णुभक्ता विष्णुपूजापरायणा ।तपःस्वरूपा तपसां फलदात्री तपस्विनी॥ 74 ॥

viṣṇurūpā viṣṇubhaktā viṣṇupūjāparāyaṇā | tapaḥsvarūpā tapasāṃ phaladātrī tapasvinī

दिव्यं त्रिलक्षवर्षं च तपस्तप्त्वा च या हरेः ।तपस्विनीषु पूज्या च तपस्विषु च भारते॥ 75 ॥

divyaṃ trilakṣavarṣaṃ ca tapastaptvā ca yā hareḥ | tapasvinīṣu pūjyā ca tapasviṣu ca bhārate

सर्वमन्त्राधिदेवी च ज्वलन्ती ब्रह्मतेजसा ।ब्रह्मस्वरूपा परमा ब्रह्मभावनतत्परा॥ 76 ॥

sarvamantrādhidevī ca jvalantī brahmatejasā | brahmasvarūpā paramā brahmabhāvanatatparā

जरत्कारुमुनेः पत्नी कृष्णांशस्य पतिव्रता ।आस्तीकस्य मुनेर्माता प्रवरस्य तपस्विनाम्॥ 77 ॥

jaratkārumuneḥ patnī kṛṣṇāṃśasya pativratā | āstīkasya munermātā pravarasya tapasvinām

प्रधानांशस्वरूपा या देवसेना च नारद ।मातृकासु पूज्यतमा सा षष्ठी च प्रकीर्तिता॥ 78 ॥

pradhānāṃśasvarūpā yā devasenā ca nārada | mātṛkāsu pūjyatamā sā ṣaṣṭhī ca prakīrtitā

पुत्रपौत्रादिदात्री च धात्री त्रिजगतां सती ।षष्ठांशरूपा प्रकृतेस्तेन षष्ठी प्रकीर्तिता॥ 79 ॥

putrapautrādidātrī ca dhātrī trijagatāṃ satī | ṣaṣṭhāṃśarūpā prakṛtestena ṣaṣṭhī prakīrtitā

स्थाने शिशूनां परमा वृद्धरूपा च योगिनी ।पूजा द्वादशमासेषु यस्या विश्वेषु सन्ततम्॥ 80 ॥

sthāne śiśūnāṃ paramā vṛddharūpā ca yoginī | pūjā dvādaśamāseṣu yasyā viśveṣu santatam

पूजा च सूतिकागारे पुरा षष्ठदिने शिशोः ।एकविंशतिमे चैव पूजा कल्याणहेतुकी॥ 81 ॥

pūjā ca sūtikāgāre purā ṣaṣṭhadine śiśoḥ | ekaviṃśatime caiva pūjā kalyāṇahetukī

मुनिभिर्नमिता चैषा नित्यकामाप्यतः परा ।मातृका च दयारूपा शश्वद्रक्षणकारिणी॥ 82 ॥

munibhirnamitā caiṣā nityakāmāpyataḥ parā | mātṛkā ca dayārūpā śaśvadrakṣaṇakāriṇī

जले स्थले चान्तरिक्षे शिशूनां सद्मगोचरे ।प्रधानांशस्वरूपा च देवीमङ्गलचण्डिका॥ 83 ॥

jale sthale cāntarikṣe śiśūnāṃ sadmagocare | pradhānāṃśasvarūpā ca devīmaṅgalacaṇḍikā

प्रकृतेर्मुखसम्भूता सर्वमङ्गलदा सदा ।सृष्टौ मङ्गलरूपा च संहारे कोपरूपिणी॥ 84 ॥

prakṛtermukhasambhūtā sarvamaṅgaladā sadā | sṛṣṭau maṅgalarūpā ca saṃhāre koparūpiṇī

तेन मङ्गलचण्डी सा पण्डितैः परिकीर्तिता ।प्रतिमङ्गलवारेषु प्रतिविश्वेषु पूजिता॥ 85 ॥

tena maṅgalacaṇḍī sā paṇḍitaiḥ parikīrtitā | pratimaṅgalavāreṣu prativiśveṣu pūjitā

पुत्रपौत्रधनैश्वर्ययशोमङ्गलदायिनी ।परितुष्टा सर्ववाञ्छाप्रदात्री सर्वयोषिताम्॥ 86 ॥

putrapautradhanaiśvaryayaśomaṅgaladāyinī | parituṣṭā sarvavāñchāpradātrī sarvayoṣitām

रुष्टा क्षणेन संहर्तुं शक्ता विश्वं महेश्वरी ।प्रधानांशस्वरूपा सा काली कमललोचना॥ 87 ॥

ruṣṭā kṣaṇena saṃhartuṃ śaktā viśvaṃ maheśvarī | pradhānāṃśasvarūpā sā kālī kamalalocanā

दुर्गाललाटसम्भूता रणे शुम्भनिशुम्भयोः ।दुर्गार्धांशस्वरूपा सा गुणेन तेजसा समा॥ 88 ॥

durgālalāṭasambhūtā raṇe śumbhaniśumbhayoḥ | durgārdhāṃśasvarūpā sā guṇena tejasā samā

कोटिसूर्यसमाजुष्टपुष्टजाज्वलविग्रहा ।प्रधाना सर्वशक्तीनां बला बलवती परा॥ 89 ॥

koṭisūryasamājuṣṭapuṣṭajājvalavigrahā | pradhānā sarvaśaktīnāṃ balā balavatī parā

सर्वसिद्धिप्रदा देवी परमा योगरूपिणी ।कृष्णभक्ता कृष्णतुल्या तेजसा विक्रमैर्गुणैः॥ 90 ॥

sarvasiddhipradā devī paramā yogarūpiṇī | kṛṣṇabhaktā kṛṣṇatulyā tejasā vikramairguṇaiḥ

कृष्णभावनया शश्वत्कृष्णवर्णा सनातनी ।संहर्तुं सर्वब्रह्माण्डं शक्ता निःश्वासमात्रतः॥ 91 ॥

kṛṣṇabhāvanayā śaśvatkṛṣṇavarṇā sanātanī | saṃhartuṃ sarvabrahmāṇḍaṃ śaktā niḥśvāsamātrataḥ

रणं दैत्यैः समं तस्याः क्रीडया लोकशिक्षया ।धर्मार्थकाममोक्षांश्च दातुं शक्ता च पूजिता॥ 92 ॥

raṇaṃ daityaiḥ samaṃ tasyāḥ krīḍayā lokaśikṣayā | dharmārthakāmamokṣāṃśca dātuṃ śaktā ca pūjitā

ब्रह्मादिभिः स्तूयमाना मुनिभिर्मनुभिर्नरैः ।प्रधानांशस्वरूपा सा प्रकृतेश्च वसुन्धरा॥ 93 ॥

brahmādibhiḥ stūyamānā munibhirmanubhirnaraiḥ | pradhānāṃśasvarūpā sā prakṛteśca vasundharā

आधाररूपा सर्वेषां सर्वसस्या प्रकीर्तिता ।रत्नाकरा रत्नगर्भा सर्वरत्नाकराश्रया॥ 94 ॥

ādhārarūpā sarveṣāṃ sarvasasyā prakīrtitā | ratnākarā ratnagarbhā sarvaratnākarāśrayā

प्रजाभिश्च प्रजेशैश्च पूजिता वन्दिता सदा ।सर्वोपजीव्यरूपा च सर्वसम्पद्विधायिनी॥ 95 ॥

prajābhiśca prajeśaiśca pūjitā vanditā sadā | sarvopajīvyarūpā ca sarvasampadvidhāyinī

यया विना जगत्सर्वं निराधारं चराचरम् ।प्रकृतेश्च कला या यास्ता निबोध मुनीश्वर॥ 96 ॥

yayā vinā jagatsarvaṃ nirādhāraṃ carācaram | prakṛteśca kalā yā yāstā nibodha munīśvara

यस्य यस्य च या पत्नी तत्सर्वं वर्णयामि ते ।स्वाहादेवी वह्निपत्नी प्रतिविश्वेषु पूजिता॥ 97 ॥

yasya yasya ca yā patnī tatsarvaṃ varṇayāmi te | svāhādevī vahnipatnī prativiśveṣu pūjitā

यया विना हविर्दानं न ग्रहीतुं सुराः क्षमाः ।दक्षिणा यज्ञपत्नी च दीक्षा सर्वत्र पूजिता॥ 98 ॥

yayā vinā havirdānaṃ na grahītuṃ surāḥ kṣamāḥ | dakṣiṇā yajñapatnī ca dīkṣā sarvatra pūjitā

यया विना हि विश्वेषु सर्वकर्म हि निष्फलम् ।स्वधा पितॄणां पत्नी च मुनिभिर्मनुभिर्नरैः॥ 99 ॥

yayā vinā hi viśveṣu sarvakarma hi niṣphalam | svadhā pitṝṇāṃ patnī ca munibhirmanubhirnaraiḥ

पूजिता पितृदानं हि निष्कलं च यया विना ।स्वस्तिदेवी वायुपत्नी प्रतिविश्वेषु पूजिता॥ 100 ॥

pūjitā pitṛdānaṃ hi niṣkalaṃ ca yayā vinā | svastidevī vāyupatnī prativiśveṣu pūjitā

आदानं च प्रदानं च निष्फलं च यया विना ।पुष्टिर्गणपतेः पत्नी पूजिता जगतीतले॥ 101 ॥

ādānaṃ ca pradānaṃ ca niṣphalaṃ ca yayā vinā | puṣṭirgaṇapateḥ patnī pūjitā jagatītale

यया विना परिक्षीणाः पुमांसो योषितोऽपि च ।अनन्तपत्नी तुष्टिश्च पूजिता वन्दिता भवेत्॥ 102 ॥

yayā vinā parikṣīṇāḥ pumāṃso yoṣito'pi ca | anantapatnī tuṣṭiśca pūjitā vanditā bhavet

यया विना न सन्तुष्टाः सर्वलोकाश्च सर्वतः ।ईशानपत्नी सम्पत्तिः पूजिता च सुरैर्नरैः॥ 103 ॥

yayā vinā na santuṣṭāḥ sarvalokāśca sarvataḥ | īśānapatnī sampattiḥ pūjitā ca surairnaraiḥ

सर्वे लोका दरिद्राश्च विश्वेषु च यया विना ।धृतिः कपिलपत्नी च सर्वैः सर्वत्र पूजिता॥ 104 ॥

sarve lokā daridrāśca viśveṣu ca yayā vinā | dhṛtiḥ kapilapatnī ca sarvaiḥ sarvatra pūjitā

सर्वे लोका अधैर्याश्च जगत्सु च यया विना ।सत्यपत्नी सती मुक्तैः पूजिता च जगत्प्रिया॥ 105 ॥

sarve lokā adhairyāśca jagatsu ca yayā vinā | satyapatnī satī muktaiḥ pūjitā ca jagatpriyā

यया विना भवेल्लोको बन्धुतारहितः सदा ।मोहपत्नी दया साध्वी पूजिता च जगत्प्रिया॥ 106 ॥

yayā vinā bhavelloko bandhutārahitaḥ sadā | mohapatnī dayā sādhvī pūjitā ca jagatpriyā

सर्वे लोकाश्च सर्वत्र निष्फलाश्च यया विना ।पुण्यपत्नी प्रतिष्ठा सा पूजिता पुण्यदा सदा॥ 107 ॥

sarve lokāśca sarvatra niṣphalāśca yayā vinā | puṇyapatnī pratiṣṭhā sā pūjitā puṇyadā sadā

यया विना जगत्सर्वं जीवन्मृतसमं मुने ।सुकर्मपत्नी संसिद्धा कीर्तिर्धन्यैश्च पूजिता॥ 108 ॥

yayā vinā jagatsarvaṃ jīvanmṛtasamaṃ mune | sukarmapatnī saṃsiddhā kīrtirdhanyaiśca pūjitā

यया विना जगत्सर्वं यशोहीनं मृतं यथा ।क्रिया तूद्योगपत्नी च पूजिता सर्वसम्मता॥ 109 ॥

yayā vinā jagatsarvaṃ yaśohīnaṃ mṛtaṃ yathā | kriyā tūdyogapatnī ca pūjitā sarvasammatā

यया विना जगत्सर्वं विधिहीनं च नारद ।अधर्मपत्नी मिथ्या सा सर्वधूर्तैश्च पूजिता॥ 110 ॥

yayā vinā jagatsarvaṃ vidhihīnaṃ ca nārada | adharmapatnī mithyā sā sarvadhūrtaiśca pūjitā

यया विना जगत्सर्वमुच्छिन्नं विधिनिर्मितम् ।सत्ये अदर्शना या च त्रेतायां सूक्ष्मरूपिणी॥ 111 ॥

yayā vinā jagatsarvamucchinnaṃ vidhinirmitam | satye adarśanā yā ca tretāyāṃ sūkṣmarūpiṇī

अर्धावयवरूपा च द्वापरे चैव संवृता ।कलौ महाप्रगल्भा च सर्वत्र व्यापिका बलात्॥ 112 ॥

ardhāvayavarūpā ca dvāpare caiva saṃvṛtā | kalau mahāpragalbhā ca sarvatra vyāpikā balāt

कपटेन समं भ्रात्रा भ्रमते च गृहे गृहे ।शान्तिर्लज्जा च भार्ये द्वे सुशीलस्य च पूजिते॥ 113 ॥

kapaṭena samaṃ bhrātrā bhramate ca gṛhe gṛhe | śāntirlajjā ca bhārye dve suśīlasya ca pūjite

याभ्यां विना जगत्सर्वमुन्मत्तमिव नारद ।ज्ञानस्य तिस्रो भार्याश्च बुद्धिर्मेधाधृतिस्तथा॥ 114 ॥

yābhyāṃ vinā jagatsarvamunmattamiva nārada | jñānasya tisro bhāryāśca buddhirmedhādhṛtistathā

याभिर्विना जगत्सर्वं मूढं मत्तसमं सदा ।मूर्तिश्च धर्मपत्नी सा कान्तिरूपा मनोहरा॥ 115 ॥

yābhirvinā jagatsarvaṃ mūḍhaṃ mattasamaṃ sadā | mūrtiśca dharmapatnī sā kāntirūpā manoharā

परमात्मा च विश्वौघो निराधारो यया विना ।सर्वत्र शोभारूपा च लक्ष्मीर्मूर्तिमती सती॥ 116 ॥

paramātmā ca viśvaugho nirādhāro yayā vinā | sarvatra śobhārūpā ca lakṣmīrmūrtimatī satī

श्रीरूपा मूर्तिरूपा च मान्या धन्यातिपूजिता ।कालाग्नी रुद्रपत्नी च निद्रा सा सिद्धयोगिनी॥ 117 ॥

śrīrūpā mūrtirūpā ca mānyā dhanyātipūjitā | kālāgnī rudrapatnī ca nidrā sā siddhayoginī

सर्वे लोकाः समाच्छन्ना यया योगेन रात्रिषु ।कालस्य तिस्रो भार्याश्च सन्ध्या रात्रिर्दिनानि च॥ 118 ॥

sarve lokāḥ samācchannā yayā yogena rātriṣu | kālasya tisro bhāryāśca sandhyā rātrirdināni ca

याभिर्विना विधाता च सङ्ख्यां कर्तुं न शक्यते ।क्षुत्पिपासे लोभभार्ये धन्ये मान्ये च पूजिते॥ 119 ॥

yābhirvinā vidhātā ca saṅkhyāṃ kartuṃ na śakyate | kṣutpipāse lobhabhārye dhanye mānye ca pūjite

याभ्यां व्याप्तं जगत्सर्वं नित्यं चिन्तातुरं भवेत् ।प्रभा च दाहिका चैव द्वे भार्ये तेजसस्तथा॥ 120 ॥

yābhyāṃ vyāptaṃ jagatsarvaṃ nityaṃ cintāturaṃ bhavet | prabhā ca dāhikā caiva dve bhārye tejasastathā

याभ्यां विना जगत्स्रष्टा विधातुं च न हीश्वरः ।कालकन्ये मृत्युजरे प्रज्वारस्य प्रियाप्रिये॥ 121 ॥

yābhyāṃ vinā jagatsraṣṭā vidhātuṃ ca na hīśvaraḥ | kālakanye mṛtyujare prajvārasya priyāpriye

याभ्यां जगत्समुच्छिन्नं विधात्रा निर्मितं विधौ ।निद्राकन्या च तन्द्रा सा प्रीतिरन्या सुखप्रिये॥ 122 ॥

yābhyāṃ jagatsamucchinnaṃ vidhātrā nirmitaṃ vidhau | nidrākanyā ca tandrā sā prītiranyā sukhapriye

याभ्यां व्याप्तं जगत्सर्वं विधिपुत्र विधेर्विधौ ।वैराग्यस्य च द्वे भार्ये श्रद्धा भक्तिश्च पूजिते॥ 123 ॥

yābhyāṃ vyāptaṃ jagatsarvaṃ vidhiputra vidhervidhau | vairāgyasya ca dve bhārye śraddhā bhaktiśca pūjite

याभ्यां शश्वज्जगत्सर्वं यज्जीवन्मुक्तिमन्मुने ।अदितिर्देवमाता च सुरभी च गवां प्रसूः॥ 124 ॥

yābhyāṃ śaśvajjagatsarvaṃ yajjīvanmuktimanmune | aditirdevamātā ca surabhī ca gavāṃ prasūḥ

दितिश्च दैत्यजननी कद्रूश्च विनता दनुः ।उपयुक्ताः सृष्टिविधावेतास्तु कीर्तिताः कलाः॥ 125 ॥

ditiśca daityajananī kadrūśca vinatā danuḥ | upayuktāḥ sṛṣṭividhāvetāstu kīrtitāḥ kalāḥ

कला अन्याः सन्ति बह्व्यस्तासु काश्चिन्निबोध मे ।रोहिणी चन्द्रपत्नी च संज्ञा सूर्यस्य कामिनी॥ 126 ॥

kalā anyāḥ santi bahvyastāsu kāścinnibodha me | rohiṇī candrapatnī ca saṃjñā sūryasya kāminī

शतरूपा मनोर्भार्या शचीन्द्रस्य च गेहिनी ।तारा बृहस्पतेर्भार्या वसिष्ठस्याप्यरुन्धती॥ 127 ॥

śatarūpā manorbhāryā śacīndrasya ca gehinī | tārā bṛhaspaterbhāryā vasiṣṭhasyāpyarundhatī

अहल्या गौतमस्त्री साप्यनसूयात्रिकामिनी ।देवहूतिः कर्दमस्य प्रसूतिर्दक्षकामिनी॥ 128 ॥

ahalyā gautamastrī sāpyanasūyātrikāminī | devahūtiḥ kardamasya prasūtirdakṣakāminī

पितॄणां मानसी कन्या मेनका साम्बिकाप्रसूः ।लोपामुद्रा तथा कुन्ती कुबेरकामिनी तथा॥ 129 ॥

pitṝṇāṃ mānasī kanyā menakā sāmbikāprasūḥ | lopāmudrā tathā kuntī kuberakāminī tathā

वरुणानी प्रसिद्धा च बलेर्विन्ध्यावलिस्तथा ।कान्ता च दमयन्ती च यशोदा देवकी तथा॥ 130 ॥

varuṇānī prasiddhā ca balervindhyāvalistathā | kāntā ca damayantī ca yaśodā devakī tathā

गान्धारी द्रौपदी शैव्या सा च सत्यवती प्रिया ।वृषभानुप्रिया साध्वी राधामाता कुलोद्वहा॥ 131 ॥

gāndhārī draupadī śaivyā sā ca satyavatī priyā | vṛṣabhānupriyā sādhvī rādhāmātā kulodvahā

मन्दोदरी च कौसल्या सुभद्रा कौरवी तथा ।रेवती सत्यभामा च कालिन्दी लक्ष्मणा तथा॥ 132 ॥

mandodarī ca kausalyā subhadrā kauravī tathā | revatī satyabhāmā ca kālindī lakṣmaṇā tathā

जाम्बवती नाग्नजितिर्मित्रविन्दा तथापरा ।लक्ष्मणा रुक्मिणी सीता स्वयं लक्ष्मीः प्रकीर्तिता॥ 133 ॥

jāmbavatī nāgnajitirmitravindā tathāparā | lakṣmaṇā rukmiṇī sītā svayaṃ lakṣmīḥ prakīrtitā

काली योजनगन्धा च व्यासमाता महासती ।बाणपुत्री तथोषा च चित्रलेखा च तत्सखी॥ 134 ॥

kālī yojanagandhā ca vyāsamātā mahāsatī | bāṇaputrī tathoṣā ca citralekhā ca tatsakhī

प्रभावती भानुमती तथा मायावती सती ।रेणुका च भृगोर्माता राममाता च रोहिणी॥ 135 ॥

prabhāvatī bhānumatī tathā māyāvatī satī | reṇukā ca bhṛgormātā rāmamātā ca rohiṇī

एकनन्दा च दुर्गा सा श्रीकृष्णभगिनी सती ।बह्व्यः सत्यः कलाश्चैव प्रकृतेरेव भारते॥ 136 ॥

ekanandā ca durgā sā śrīkṛṣṇabhaginī satī | bahvyaḥ satyaḥ kalāścaiva prakṛtereva bhārate

या याश्च ग्रामदेव्यः स्युस्ताः सर्वाः प्रकृतेः कलाः ।कलांशांशसमुद्भूताः प्रतिविश्वेषु योषितः॥ 137 ॥

yā yāśca grāmadevyaḥ syustāḥ sarvāḥ prakṛteḥ kalāḥ | kalāṃśāṃśasamudbhūtāḥ prativiśveṣu yoṣitaḥ

योषितामवमानेन प्रकृतेश्च पराभवः ।ब्राह्मणी पूजिता येन पतिपुत्रवती सती॥ 138 ॥

yoṣitāmavamānena prakṛteśca parābhavaḥ | brāhmaṇī pūjitā yena patiputravatī satī

प्रकृतिः पूजिता तेन वस्त्रालङ्कारचन्दनैः ।कुमारी चाष्टवर्षीया वस्त्रालङ्कारचन्दनैः॥ 139 ॥

prakṛtiḥ pūjitā tena vastrālaṅkāracandanaiḥ | kumārī cāṣṭavarṣīyā vastrālaṅkāracandanaiḥ

पूजिता येन विप्रस्य प्रकृतिस्तेन पूजिता ।सर्वाः प्रकृतिसम्भूता उत्तमाधममध्यमाः॥ 140 ॥

pūjitā yena viprasya prakṛtistena pūjitā | sarvāḥ prakṛtisambhūtā uttamādhamamadhyamāḥ

सत्त्वांशाश्चोत्तमा ज्ञेयाः सुशीलाश्च पतिव्रताः ।मध्यमा रजसश्चांशास्ताश्च भोग्याः प्रकीर्तिताः॥ 141 ॥

sattvāṃśāścottamā jñeyāḥ suśīlāśca pativratāḥ | madhyamā rajasaścāṃśāstāśca bhogyāḥ prakīrtitāḥ

सुखसम्भोगवश्याश्च स्वकार्ये तत्पराः सदा ।अधमास्तमसश्चांशा अज्ञातकुलसम्भवाः॥ 142 ॥

sukhasambhogavaśyāśca svakārye tatparāḥ sadā | adhamāstamasaścāṃśā ajñātakulasambhavāḥ

दुर्मुखाः कुलहा धूर्ताः स्वतन्त्राः कलहप्रियाः ।पृथिव्यां कुलटा याश्च स्वर्गे चाप्सरसां गणाः॥ 143 ॥

durmukhāḥ kulahā dhūrtāḥ svatantrāḥ kalahapriyāḥ | pṛthivyāṃ kulaṭā yāśca svarge cāpsarasāṃ gaṇāḥ

प्रकृतेस्तमसश्चांशाः पुंश्चल्यः परिकीर्तिताः ।एवं निगदितं सर्वं प्रकृते रूपवर्णनम्॥ 144 ॥

prakṛtestamasaścāṃśāḥ puṃścalyaḥ parikīrtitāḥ | evaṃ nigaditaṃ sarvaṃ prakṛte rūpavarṇanam

ताः सर्वाः पूजिताः पृथ्व्यां पुण्यक्षेत्रे च भारते ।पूजिता सुरथेनादौ दुर्गा दुर्गार्तिनाशिनी॥ 145 ॥

tāḥ sarvāḥ pūjitāḥ pṛthvyāṃ puṇyakṣetre ca bhārate | pūjitā surathenādau durgā durgārtināśinī

ततः श्रीरामचन्द्रेण रावणस्य वधार्थिना ।तत्पश्चाज्जगतां माता त्रिषु लोकेषु पूजिता॥ 146 ॥

tataḥ śrīrāmacandreṇa rāvaṇasya vadhārthinā | tatpaścājjagatāṃ mātā triṣu lokeṣu pūjitā

जाताऽऽदौ दक्षकन्या या निहत्य दैत्यदानवान् ।ततो देहं परित्यज्य यज्ञे भर्तुश्च निन्दया॥ 147 ॥

jātā''dau dakṣakanyā yā nihatya daityadānavān | tato dehaṃ parityajya yajñe bhartuśca nindayā

जज्ञे हिमवतः पत्न्यां लेभे पशुपतिं पतिम् ।गणेशश्च स्वयं कृष्णः स्कन्दो विष्णुकलोद्भवः॥ 148 ॥

jajñe himavataḥ patnyāṃ lebhe paśupatiṃ patim | gaṇeśaśca svayaṃ kṛṣṇaḥ skando viṣṇukalodbhavaḥ

बभूवतुस्तौ तनयौ पश्चात्तस्याश्च नारद ।लक्ष्मीर्मङ्गलभूपेन प्रथमं परिपूजिता॥ 149 ॥

babhūvatustau tanayau paścāttasyāśca nārada | lakṣmīrmaṅgalabhūpena prathamaṃ paripūjitā

त्रिषु लोकेषु तत्पश्चाद्देवतामुनिमानवैः ।सावित्री चाश्वपतिना प्रथमं परिपूजिता॥ 150 ॥

triṣu lokeṣu tatpaścāddevatāmunimānavaiḥ | sāvitrī cāśvapatinā prathamaṃ paripūjitā

तत्पश्चात्त्रिषु लोकेषु देवतामुनिपुङ्गवैः ।आदौ सरस्वती देवी ब्रह्मणा परिपूजिता॥ 151 ॥

tatpaścāttriṣu lokeṣu devatāmunipuṅgavaiḥ | ādau sarasvatī devī brahmaṇā paripūjitā

तत्पश्चात्त्रिषु लोकेषु देवतामुनिपुङ्गवैः ।प्रथमं पूजिता राधा गोलोके रासमण्डले॥ 152 ॥

tatpaścāttriṣu lokeṣu devatāmunipuṅgavaiḥ | prathamaṃ pūjitā rādhā goloke rāsamaṇḍale

पौर्णमास्यां कार्तिकस्य कृष्णेन परमात्मना ।गोपिकाभिश्च गोपैश्च बालिकाभिश्च बालकैः॥ 153 ॥

paurṇamāsyāṃ kārtikasya kṛṣṇena paramātmanā | gopikābhiśca gopaiśca bālikābhiśca bālakaiḥ

गवां गणैः सुरभ्या च तत्पश्चादाज्ञया हरेः ।तदा ब्रह्मादिभिर्देवैर्मुनिभिः परया मुदा॥ 154 ॥

gavāṃ gaṇaiḥ surabhyā ca tatpaścādājñayā hareḥ | tadā brahmādibhirdevairmunibhiḥ parayā mudā

पुष्पधूपादिभिर्भक्त्या पूजिता वन्दिता सदा ।पृथिव्यां प्रथमं देवी सुयज्ञेनैव पूजिता॥ 155 ॥

puṣpadhūpādibhirbhaktyā pūjitā vanditā sadā | pṛthivyāṃ prathamaṃ devī suyajñenaiva pūjitā

शङ्करेणोपदिष्टेन पुण्यक्षेत्रे च भारते ।त्रिषु लोकेषु तत्पश्चादाज्ञया परमात्मनः॥ 156 ॥

śaṅkareṇopadiṣṭena puṇyakṣetre ca bhārate | triṣu lokeṣu tatpaścādājñayā paramātmanaḥ

पुष्पधूपादिभिर्भक्त्या पूजिता मुनिभिः सदा ।कला या याः समुद्भूता पूजितास्ताश्च भारते॥ 157 ॥

puṣpadhūpādibhirbhaktyā pūjitā munibhiḥ sadā | kalā yā yāḥ samudbhūtā pūjitāstāśca bhārate

पूजिता ग्रामदेव्यश्च ग्रामे च नगरे मुने ।एवं ते कथितं सर्वं प्रकृतेश्चरितं शुभम्॥ 158 ॥

pūjitā grāmadevyaśca grāme ca nagare mune | evaṃ te kathitaṃ sarvaṃ prakṛteścaritaṃ śubham

यथागमं लक्षणं च किं भूयः श्रोतुमिच्छसि॥ 159 ॥

yathāgamaṃ lakṣaṇaṃ ca kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi