Skandha 8, Adhyāya 19

श्रीनारायण उवाच ।प्रथमे विवरे विप्र अतलाख्ये मनोरमे ।मयपुत्रो बलो नाम वर्ततेऽखर्वगर्वकृत्॥ 1 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | prathame vivare vipra atalākhye manorame | mayaputro balo nāma vartate'kharvagarvakṛt

षण्णवत्यो येन सृष्टा मायाः सर्वार्थसाधिकाः ।मायाविनो याश्च सद्यो धारयन्ति च काश्चन॥ 2 ॥

ṣaṇṇavatyo yena sṛṣṭā māyāḥ sarvārthasādhikāḥ | māyāvino yāśca sadyo dhārayanti ca kāścana

जृम्भमाणस्य यस्यैव बलस्य बलशालिनः ।स्त्रीगणा उपपद्यन्ते त्रयोलोकविमोहनाः॥ 3 ॥

jṛmbhamāṇasya yasyaiva balasya balaśālinaḥ | strīgaṇā upapadyante trayolokavimohanāḥ

पुंश्चल्यश्चैव स्वैरिण्यः कामिन्यश्चेति विश्रुताः ।या वै बिलायनं प्रेष्ठं प्रविष्टं पुरुषं रहः॥ 4 ॥

puṃścalyaścaiva svairiṇyaḥ kāminyaśceti viśrutāḥ | yā vai bilāyanaṃ preṣṭhaṃ praviṣṭaṃ puruṣaṃ rahaḥ

रसेन हाटकाख्येन साधयित्वा प्रयत्नतः ।स्वविलासावलोकानुरागस्मितविगूहनैः॥ 5 ॥

rasena hāṭakākhyena sādhayitvā prayatnataḥ | svavilāsāvalokānurāgasmitavigūhanaiḥ

संलापविभ्रमाद्यैश्च रमयन्त्यपि ताः स्त्रियः ।यस्मिन्नुपयुक्ते जनो मनुते बहुधा स्वयम्॥ 6 ॥

saṃlāpavibhramādyaiśca ramayantyapi tāḥ striyaḥ | yasminnupayukte jano manute bahudhā svayam

ईश्वरोऽहमहं सिद्धो नागायुतबलो महान् ।आत्मानं मन्यमानः सन्मदान्ध इव कथ्यते॥ 7 ॥

īśvaro'hamahaṃ siddho nāgāyutabalo mahān | ātmānaṃ manyamānaḥ sanmadāndha iva kathyate

एवं प्रोक्ता स्थितिश्चात्र अतलस्य च नारद ।द्वितीयविवरस्यात्र वितलस्य निबोधत॥ 8 ॥

evaṃ proktā sthitiścātra atalasya ca nārada | dvitīyavivarasyātra vitalasya nibodhata

भूतलाधस्तले चैव वितले भगवान्भवः ।हाटकेश्वरनामायं स्वपार्षदगणैर्वृतः॥ 9 ॥

bhūtalādhastale caiva vitale bhagavānbhavaḥ | hāṭakeśvaranāmāyaṃ svapārṣadagaṇairvṛtaḥ

प्रजापतिकृतस्यापि सर्गस्य बृंहणाय च ।भवान्या मिथुनीभूय आस्ते देवाधिपूजितः॥ 10 ॥

prajāpatikṛtasyāpi sargasya bṛṃhaṇāya ca | bhavānyā mithunībhūya āste devādhipūjitaḥ

भवयोर्वीर्यसम्भूता हाटकी सरिदुत्तमा ।समिद्धो मरुता वह्निरोजसा पिबतीव हि॥ 11 ॥

bhavayorvīryasambhūtā hāṭakī sariduttamā | samiddho marutā vahnirojasā pibatīva hi

तन्निष्ठ्यूतं हाटकाख्यं सुवर्णं दैत्यवल्लभम् ।दैत्याङ्गना भूषणार्हं सदा तं धारयन्ति हि॥ 12 ॥

tanniṣṭhyūtaṃ hāṭakākhyaṃ suvarṇaṃ daityavallabham | daityāṅganā bhūṣaṇārhaṃ sadā taṃ dhārayanti hi

तद्बिलाधस्तलात्प्रोक्तं सुतलाख्यं बिलेश्वरम् ।पुण्यश्लोको बलिर्नामा आस्ते वैरोचनिर्मुने॥ 13 ॥

tadbilādhastalātproktaṃ sutalākhyaṃ bileśvaram | puṇyaśloko balirnāmā āste vairocanirmune

महेन्द्रस्य च देवस्य चिकीर्षुः प्रियमुत्तमम् ।त्रिविक्रमोऽपि भगवान् सुतले बलिमानयत्॥ 14 ॥

mahendrasya ca devasya cikīrṣuḥ priyamuttamam | trivikramo'pi bhagavān sutale balimānayat

त्रैलोक्यलक्ष्मीमाक्षिप्य स्थापितः किल दैत्यराट् ।इन्द्रादिष्वप्यलब्धा या सा श्रीस्तमनुवर्तते॥ 15 ॥

trailokyalakṣmīmākṣipya sthāpitaḥ kila daityarāṭ | indrādiṣvapyalabdhā yā sā śrīstamanuvartate

तमेव देवदेवेशमाराधयति भक्तितः ।व्यपेतसाध्वसोऽद्यापि वर्तते सुतलाधिपः॥ 16 ॥

tameva devadeveśamārādhayati bhaktitaḥ | vyapetasādhvaso'dyāpi vartate sutalādhipaḥ

भूमिदानफलं ह्येतत्पात्रभूतेऽखिलेश्वरे ।वर्णयन्ति महात्मानो नैतद्युक्तं च नारद॥ 17 ॥

bhūmidānaphalaṃ hyetatpātrabhūte'khileśvare | varṇayanti mahātmāno naitadyuktaṃ ca nārada

वासुदेवे भगवति पुरुषार्थप्रदे हरौ ।एतद्दानफलं विप्र सर्वथा नहि युज्यते॥ 18 ॥

vāsudeve bhagavati puruṣārthaprade harau | etaddānaphalaṃ vipra sarvathā nahi yujyate

यस्यैव देवदेवस्य नामापि विवशो गृणन् ।स्वकीयकर्मबन्धीयगुणान्विधुनुतेऽञ्जसा॥ 19 ॥

yasyaiva devadevasya nāmāpi vivaśo gṛṇan | svakīyakarmabandhīyaguṇānvidhunute'ñjasā

यत्क्लेशबन्धहानाय साङ्ख्ययोगादिसाधनम् ।कुर्वते यतयो नित्यं भगवत्यखिलेश्वरे॥ 20 ॥

yatkleśabandhahānāya sāṅkhyayogādisādhanam | kurvate yatayo nityaṃ bhagavatyakhileśvare

न चायं भगवानस्माननुजग्राह नारद ।मायामयं च भोगानामैश्वर्यं व्यतनोत्परम्॥ 21 ॥

na cāyaṃ bhagavānasmānanujagrāha nārada | māyāmayaṃ ca bhogānāmaiśvaryaṃ vyatanotparam

सर्वक्लेशाधिहेतुं तदात्मानुस्मृतिमोषणम् ।यं साक्षाद्भगवान् विष्णुः सर्वोपायविदीश्वरः॥ 22 ॥

sarvakleśādhihetuṃ tadātmānusmṛtimoṣaṇam | yaṃ sākṣādbhagavān viṣṇuḥ sarvopāyavidīśvaraḥ

याञ्जाछलेनापहृतं सर्वस्वं देहशेषकम् ।अप्राप्तान्योपाय ईशः पाशैर्वारुणसम्भवैः॥ 23 ॥

yāñjāchalenāpahṛtaṃ sarvasvaṃ dehaśeṣakam | aprāptānyopāya īśaḥ pāśairvāruṇasambhavaiḥ

बन्धयित्वावमुच्यापि गिरिदर्यामिवाब्रवीत् ।असाविन्द्रो महामूढो यस्य मन्त्री बृहस्पतिः॥ 24 ॥

bandhayitvāvamucyāpi giridaryāmivābravīt | asāvindro mahāmūḍho yasya mantrī bṛhaspatiḥ

प्रसन्नमिममत्यर्थमयाचल्लोकसम्पदम् ।त्रैलोक्यमिदमैश्वर्यं कियदेवातितुच्छकम्॥ 25 ॥

prasannamimamatyarthamayācallokasampadam | trailokyamidamaiśvaryaṃ kiyadevātitucchakam

आशिषां प्रभवं मुक्त्वा यो मूढो लोकसम्पदि ।अस्मत्पितामहः श्रीमान् प्रह्लादो भगवत्प्रियः॥ 26 ॥

āśiṣāṃ prabhavaṃ muktvā yo mūḍho lokasampadi | asmatpitāmahaḥ śrīmān prahlādo bhagavatpriyaḥ

दास्यं वव्रे विभोस्तस्य सर्वलोकोपकारकः ।पित्र्यमैश्वर्यमतुलं दीयमानं च विष्णुना॥ 27 ॥

dāsyaṃ vavre vibhostasya sarvalokopakārakaḥ | pitryamaiśvaryamatulaṃ dīyamānaṃ ca viṣṇunā

पितर्युपरते वीरे नैवैच्छद्भगवत्प्रियः ।तस्यातुलानुभावस्य सर्वलोकोपधीमतः॥ 28 ॥

pitaryuparate vīre naivaicchadbhagavatpriyaḥ | tasyātulānubhāvasya sarvalokopadhīmataḥ

अस्मद्विधो नाल्पपक्वेतरदोषोऽवगच्छति ।एवं दैत्यपतिः सोऽयं बलिः परमपूजितः॥ 29 ॥

asmadvidho nālpapakvetaradoṣo'vagacchati | evaṃ daityapatiḥ so'yaṃ baliḥ paramapūjitaḥ

सुतले वर्तते यस्य द्वारपालो हरिः स्वयम् ।एकदा दिग्विजये राजा रावणो लोकरावणः॥ 30 ॥

sutale vartate yasya dvārapālo hariḥ svayam | ekadā digvijaye rājā rāvaṇo lokarāvaṇaḥ

प्रविशन्सुतले येन भक्तानुग्रहकारिणा ।पादाङ्गुष्ठेन प्रक्षिप्तो योजनायुतमत्र हि॥ 31 ॥

praviśansutale yena bhaktānugrahakāriṇā | pādāṅguṣṭhena prakṣipto yojanāyutamatra hi

एवम्भूतानुभावोऽयं बलिः सर्वसुखैकभुक् ।आस्ते सुतलराजस्थो देवदेवप्रसादतः॥ 32 ॥

evambhūtānubhāvo'yaṃ baliḥ sarvasukhaikabhuk | āste sutalarājastho devadevaprasādataḥ