Skandha 8, Adhyāya 2

श्रीनारायण उवाच ।एवं मीमांसतस्तस्य पद्मयोनेः परन्तप ।मन्वादिभिर्मुनिवरैर्मरीच्याद्यैः समन्ततः॥ 1 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | evaṃ mīmāṃsatastasya padmayoneḥ parantapa | manvādibhirmunivarairmarīcyādyaiḥ samantataḥ

ध्यायतस्तस्य नासाग्राद्विरञ्चेः सहसानघ ।वराहपोतो निरगादेकाङ्गुलप्रमाणतः॥ 2 ॥

dhyāyatastasya nāsāgrādvirañceḥ sahasānagha | varāhapoto niragādekāṅgulapramāṇataḥ

तस्यैव पश्यतः खस्थः क्षणेन किल नारद ।करिमात्रं प्रववृधे तदद्भुततमं ह्यभूत्॥ 3 ॥

tasyaiva paśyataḥ khasthaḥ kṣaṇena kila nārada | karimātraṃ pravavṛdhe tadadbhutatamaṃ hyabhūt

मरीचिमुख्यैर्विप्रेन्द्रैः सनकाद्यैश्च नारद ।तद् दृष्ट्वा सौकरं रूपं तर्कयामास पद्मभूः॥ 4 ॥

marīcimukhyairviprendraiḥ sanakādyaiśca nārada | tad dṛṣṭvā saukaraṃ rūpaṃ tarkayāmāsa padmabhūḥ

किमेतत्सौकरव्याजं दिव्यं सत्त्वमवस्थितम् ।अत्याश्चर्यमिदं जातं नासिकाया विनिःसृतम्॥ 5 ॥

kimetatsaukaravyājaṃ divyaṃ sattvamavasthitam | atyāścaryamidaṃ jātaṃ nāsikāyā viniḥsṛtam

दृष्टोऽङ्गुष्ठशिरोमात्रः क्षणाच्छैलेन्द्रसन्तिभः ।आहोस्विद्भगवान्किं वा यज्ञो मे खेदयन्मनः॥ 6 ॥

dṛṣṭo'ṅguṣṭhaśiromātraḥ kṣaṇācchailendrasantibhaḥ | āhosvidbhagavānkiṃ vā yajño me khedayanmanaḥ

इति तर्कयतस्तस्य ब्रह्मणः परमात्मनः ।वराहरूपो भगवाञ्जगर्जाचलसन्निभः॥ 7 ॥

iti tarkayatastasya brahmaṇaḥ paramātmanaḥ | varāharūpo bhagavāñjagarjācalasannibhaḥ

विरञ्चिं हर्षयामास संहतांश्च द्विजोत्तमान् ।स्वगर्जशब्दमात्रेण दिक्प्रान्तमनुनादयन्॥ 8 ॥

virañciṃ harṣayāmāsa saṃhatāṃśca dvijottamān | svagarjaśabdamātreṇa dikprāntamanunādayan

ते निशम्य स्वखेदस्य क्षयितुं घुर्घुरस्वनम् ।जनस्तपःसत्यलोकवासिनोऽमरवर्यकाः॥ 9 ॥

te niśamya svakhedasya kṣayituṃ ghurghurasvanam | janastapaḥsatyalokavāsino'maravaryakāḥ

छन्दोमयैः स्तोत्रवरैरृक्सामाथर्वसम्भवैः ।वचोभिः पुरुषं त्वाद्यं द्विजेन्द्राः पर्यवाकिरन्॥ 10 ॥

chandomayaiḥ stotravarairṛksāmātharvasambhavaiḥ | vacobhiḥ puruṣaṃ tvādyaṃ dvijendrāḥ paryavākiran

तेषां स्तोत्रं निशम्याद्यो भगवान् हरिरीश्वरः ।कृपावलोकमात्रेणानुगृहीत्वाऽऽप आविशत्॥ 11 ॥

teṣāṃ stotraṃ niśamyādyo bhagavān harirīśvaraḥ | kṛpāvalokamātreṇānugṛhītvā''pa āviśat

तस्यान्तर्विशतः क्रूरसटाघातप्रपीडितः ।समुद्रोऽथाब्रवीद्देव रक्ष मां शरणार्तिहन्॥ 12 ॥

tasyāntarviśataḥ krūrasaṭāghātaprapīḍitaḥ | samudro'thābravīddeva rakṣa māṃ śaraṇārtihan

इत्याकर्ण्य समुद्रोक्तं वचनं हरिरीश्वरः ।विदारयञ्जलचराञ्जगामान्तर्जले विभुः॥ 13 ॥

ityākarṇya samudroktaṃ vacanaṃ harirīśvaraḥ | vidārayañjalacarāñjagāmāntarjale vibhuḥ

इतस्ततोऽभिधावन्सन् विचिन्वन्पृथिवीं धराम् ।आघ्रायाघ्राय सर्वेशो धरामासादयच्छनैः॥ 14 ॥

itastato'bhidhāvansan vicinvanpṛthivīṃ dharām | āghrāyāghrāya sarveśo dharāmāsādayacchanaiḥ

अन्तर्जलगतां भूमिं सर्वसत्त्वाश्रयां तदा ।भूमिं स देवदेवेशो दंष्ट्रयोदाजहार ताम्॥ 15 ॥

antarjalagatāṃ bhūmiṃ sarvasattvāśrayāṃ tadā | bhūmiṃ sa devadeveśo daṃṣṭrayodājahāra tām

तां समुद्धृत्य दंष्ट्राग्रे यज्ञेशो यज्ञपूरूषः ।शुशुभे दिग्गजो यद्वदुद्धृत्याथ सुपद्मीनीम्॥ 16 ॥

tāṃ samuddhṛtya daṃṣṭrāgre yajñeśo yajñapūrūṣaḥ | śuśubhe diggajo yadvaduddhṛtyātha supadmīnīm

तं दृष्ट्वा देवदेवेशो विरञ्चिः समनुः स्वराट् ।तुष्टाव वाग्भिर्देवेशं दंष्ट्रोद्धतवसुन्धरम्॥ 17 ॥

taṃ dṛṣṭvā devadeveśo virañciḥ samanuḥ svarāṭ | tuṣṭāva vāgbhirdeveśaṃ daṃṣṭroddhatavasundharam

ब्रह्मोवाच ।जितं ते पुण्डरीकाक्ष भक्तानामार्तिनाशन ।खर्वीकृतसुराधार सर्वकामफलप्रद॥ 18 ॥

brahmovāca | jitaṃ te puṇḍarīkākṣa bhaktānāmārtināśana | kharvīkṛtasurādhāra sarvakāmaphalaprada

इयं च धरणी देव शोभते वसुधा तव ।पद्मिनीव सुपत्राढ्या मतङ्गजकरोद्धृता॥ 19 ॥

iyaṃ ca dharaṇī deva śobhate vasudhā tava | padminīva supatrāḍhyā mataṅgajakaroddhṛtā

इदं च ते शरीरं वै शोभते भूमिसङ्गमात् ।उद्धृताम्बुजशुण्डाग्रकरीन्द्रतनुसन्निभम्॥ 20 ॥

idaṃ ca te śarīraṃ vai śobhate bhūmisaṅgamāt | uddhṛtāmbujaśuṇḍāgrakarīndratanusannibham

नमो नमस्ते देवेश सृष्टिसंहारकारक ।दानवानां विनाशाय कृतनानाकृते प्रभो॥ 21 ॥

namo namaste deveśa sṛṣṭisaṃhārakāraka | dānavānāṃ vināśāya kṛtanānākṛte prabho

अग्रतश्च नमस्तेऽस्तु पृष्ठतश्च नमो नमः ।सर्वामराधारभूत बृहद्धाम नमोऽस्तु ते॥ 22 ॥

agrataśca namaste'stu pṛṣṭhataśca namo namaḥ | sarvāmarādhārabhūta bṛhaddhāma namo'stu te

त्वयाहं च प्रजासर्गे नियुक्तः शक्तिबृंहितः ।त्वदाज्ञावशतः सर्गं करोमि विकरोमि च॥ 23 ॥

tvayāhaṃ ca prajāsarge niyuktaḥ śaktibṛṃhitaḥ | tvadājñāvaśataḥ sargaṃ karomi vikaromi ca

त्वत्सहायेन देवेशा अमराश्च पुरा हरे ।सुधां विभेजिरे सर्वे यथाकालं यथाबलम्॥ 24 ॥

tvatsahāyena deveśā amarāśca purā hare | sudhāṃ vibhejire sarve yathākālaṃ yathābalam

इन्द्रस्त्रिलोकीसाम्राज्यं लब्धवांस्तन्निदेशतः ।भुनक्ति लक्ष्मीं बहुलां सुरसङ्घप्रपूजितः॥ 25 ॥

indrastrilokīsāmrājyaṃ labdhavāṃstannideśataḥ | bhunakti lakṣmīṃ bahulāṃ surasaṅghaprapūjitaḥ

वह्निः पावकतां लब्ध्वा जाठरादिविभेदतः ।देवासुरमनुष्याणां करोत्याप्यायनं तथा॥ 26 ॥

vahniḥ pāvakatāṃ labdhvā jāṭharādivibhedataḥ | devāsuramanuṣyāṇāṃ karotyāpyāyanaṃ tathā

धर्मराजोऽथ पितॄणामधिपः सर्वकर्मदृक् ।कर्मणां फलदातासौ त्वन्नियोगादधीश्वरः॥ 27 ॥

dharmarājo'tha pitṝṇāmadhipaḥ sarvakarmadṛk | karmaṇāṃ phaladātāsau tvanniyogādadhīśvaraḥ

नैरृतो रक्षसामीशो यक्षो विघ्नविनाशनः ।सर्वेषां प्राणिनां कर्मसाक्षी त्वत्तः प्रजायते॥ 28 ॥

nairṛto rakṣasāmīśo yakṣo vighnavināśanaḥ | sarveṣāṃ prāṇināṃ karmasākṣī tvattaḥ prajāyate

वरुणो यादसामीशो लोकपालो जलाधिपः ।त्वदाज्ञाबलमाश्रित्य लोकपालत्वमागतः॥ 29 ॥

varuṇo yādasāmīśo lokapālo jalādhipaḥ | tvadājñābalamāśritya lokapālatvamāgataḥ

वायुर्गन्धवहः सर्वभूतप्राणनकारणम् ।जातस्तव निदेशेन लोकपालो जगद्गुरुः॥ 30 ॥

vāyurgandhavahaḥ sarvabhūtaprāṇanakāraṇam | jātastava nideśena lokapālo jagadguruḥ

कुबेरः किन्नरादीनां यक्षाणां जीवनाश्रयः ।त्वदाज्ञान्तर्गतः सर्वलोकपेषु च मान्यभूः॥ 31 ॥

kuberaḥ kinnarādīnāṃ yakṣāṇāṃ jīvanāśrayaḥ | tvadājñāntargataḥ sarvalokapeṣu ca mānyabhūḥ

ईशानः सर्वरुद्राणामीश्वरान्तकरः प्रभुः ।जातो लोकेशवन्द्योऽसौ सर्वदेवाधिपालकः॥ 32 ॥

īśānaḥ sarvarudrāṇāmīśvarāntakaraḥ prabhuḥ | jāto lokeśavandyo'sau sarvadevādhipālakaḥ

नमस्तुभ्यं भगवते जगदीशाय कुर्महे ।यस्यांशभागाः सर्वे हि जाता देवाः सहस्रशः॥ 33 ॥

namastubhyaṃ bhagavate jagadīśāya kurmahe | yasyāṃśabhāgāḥ sarve hi jātā devāḥ sahasraśaḥ

नारद उवाच ।एवं स्तुतो विश्वसृजा भगवानादिपूरुषः ।लीलावलोकमात्रेणाप्यनुग्रहमवासृजत्॥ 34 ॥

nārada uvāca | evaṃ stuto viśvasṛjā bhagavānādipūruṣaḥ | līlāvalokamātreṇāpyanugrahamavāsṛjat

तत्रैवाभ्यागतं दैत्यं हिरण्याक्षं महासुरम् ।रुन्धानमध्वनो भीमं गदयाताडयद्धरिः॥ 35 ॥

tatraivābhyāgataṃ daityaṃ hiraṇyākṣaṃ mahāsuram | rundhānamadhvano bhīmaṃ gadayātāḍayaddhariḥ

तद्रक्तपङ्कदिग्धाङ्गो भगवानादिपूरुषः ।उद्धृत्य धरणीं देवो दंष्ट्रया लीलयाप्सु ताम्॥ 36 ॥

tadraktapaṅkadigdhāṅgo bhagavānādipūruṣaḥ | uddhṛtya dharaṇīṃ devo daṃṣṭrayā līlayāpsu tām

निवेश्य लोकनाथेशो जगाम स्थानमात्मनः ।एतद्भगवतश्चित्रं धरण्युद्धरणं परम्॥ 37 ॥

niveśya lokanātheśo jagāma sthānamātmanaḥ | etadbhagavataścitraṃ dharaṇyuddharaṇaṃ param

शृणुयाद्यः पुमान् यश्च पठेच्चरितमुत्तमम् ।सर्वपापविनिर्मुक्तो वैष्णवीं गतिमाप्नुयात्॥ 38 ॥

śṛṇuyādyaḥ pumān yaśca paṭheccaritamuttamam | sarvapāpavinirmukto vaiṣṇavīṃ gatimāpnuyāt