Skandha 7, Adhyāya 25

एकदा तु गतो रन्तुं बालकैः सहितो बहिः ।वाराणस्या नातिदूरे रोहिताख्यः कुमारकः॥ 1 ॥

ekadā tu gato rantuṃ bālakaiḥ sahito bahiḥ | vārāṇasyā nātidūre rohitākhyaḥ kumārakaḥ

क्रीडां कृत्वा ततो दर्भान् ग्रहीतुमुपचक्रमे ।कोमलानल्पमूलांश्च साग्राञ्छक्त्यनुसारतः॥ 2 ॥

krīḍāṃ kṛtvā tato darbhān grahītumupacakrame | komalānalpamūlāṃśca sāgrāñchaktyanusārataḥ

आर्यप्रीत्यर्थमित्युक्त्वा हस्तयुग्मेन यत्नतः ।सलक्षणाश्च समिधो बर्हिरिध्मं सलक्षणम्॥ 3 ॥

āryaprītyarthamityuktvā hastayugmena yatnataḥ | salakṣaṇāśca samidho barhiridhmaṃ salakṣaṇam

पलाशकाष्ठान्यादाय त्वग्निहोमार्थमादरात् ।मस्तके भारकं कृत्वा खिद्यमानः पदे पदे॥ 4 ॥

palāśakāṣṭhānyādāya tvagnihomārthamādarāt | mastake bhārakaṃ kṛtvā khidyamānaḥ pade pade

उदकस्थानमासाद्य तदा बालस्तृषान्वितः ।भुवि भारं विनिक्षिप्य जलस्थाने तदा शिशुः॥ 5 ॥

udakasthānamāsādya tadā bālastṛṣānvitaḥ | bhuvi bhāraṃ vinikṣipya jalasthāne tadā śiśuḥ

कामतः सलिलं पीत्वा विश्रम्य च मुहूर्तकम् ।वल्मीकोपरि विन्यस्तभारो हर्तुं प्रचक्रमे॥ 6 ॥

kāmataḥ salilaṃ pītvā viśramya ca muhūrtakam | valmīkopari vinyastabhāro hartuṃ pracakrame

विश्वामित्राज्ञया तावत्कृष्णसर्पो भयावहः ।महाविषो महाघोरो वल्मीकान्निर्गतस्तदा॥ 7 ॥

viśvāmitrājñayā tāvatkṛṣṇasarpo bhayāvahaḥ | mahāviṣo mahāghoro valmīkānnirgatastadā

तेनासौ बालको दष्टस्तदैव च पपात ह ।रोहिताख्यं मृतं दृष्ट्वा ययुर्बाला द्विजालयम्॥ 8 ॥

tenāsau bālako daṣṭastadaiva ca papāta ha | rohitākhyaṃ mṛtaṃ dṛṣṭvā yayurbālā dvijālayam

त्वरिता भयसंविग्नाः प्रोचुस्तन्मातुरग्रतः ।हे विप्रदासि ते पुत्रः क्रीडां कर्तुं बहिर्गतः॥ 9 ॥

tvaritā bhayasaṃvignāḥ procustanmāturagrataḥ | he vipradāsi te putraḥ krīḍāṃ kartuṃ bahirgataḥ

अस्माभिः सहितस्तत्र सर्पदष्टो मृतस्ततः ।इति सा तद्वचः श्रुत्वा वज्रपातोपमं तदा॥ 10 ॥

asmābhiḥ sahitastatra sarpadaṣṭo mṛtastataḥ | iti sā tadvacaḥ śrutvā vajrapātopamaṃ tadā

पपात मूर्च्छिता भूमौ छिन्नेव कदली यथा ।अथ तां ब्राह्मणो रुष्टः पानीयेनाभ्यषिञ्चत॥ 11 ॥

papāta mūrcchitā bhūmau chinneva kadalī yathā | atha tāṃ brāhmaṇo ruṣṭaḥ pānīyenābhyaṣiñcata

मुहूर्ताच्चेतनां प्राप्ता ब्राह्मणस्तामथाब्रवीत् ।अलक्ष्मीकारकं निन्द्यं जानती त्वं निशामुखे॥ 12 ॥

muhūrtāccetanāṃ prāptā brāhmaṇastāmathābravīt | alakṣmīkārakaṃ nindyaṃ jānatī tvaṃ niśāmukhe

रोदनं कुरुषे दुष्टे लज्जा ते हृदये न किम् ।ब्राह्मणेनैवमुक्ता सा न किञ्चिद्वाक्यमब्रवीत्॥ 13 ॥

rodanaṃ kuruṣe duṣṭe lajjā te hṛdaye na kim | brāhmaṇenaivamuktā sā na kiñcidvākyamabravīt

रुरोद करुणं दीना पुत्रशोकेन पीडिता ।अश्रुपूर्णमुखी दीना धूसरा मुक्तमूर्धजा॥ 14 ॥

ruroda karuṇaṃ dīnā putraśokena pīḍitā | aśrupūrṇamukhī dīnā dhūsarā muktamūrdhajā

अथ तां कुपितो विप्रो राजपत्नीमभाषत ।धिक्त्वां दुष्टे क्रयं गृह्य मम कार्यं विलुम्पसि॥ 15 ॥

atha tāṃ kupito vipro rājapatnīmabhāṣata | dhiktvāṃ duṣṭe krayaṃ gṛhya mama kāryaṃ vilumpasi

अशक्ता चेत्कथं तर्हि गृहीतं मम तद्धनम् ।एवं निर्भर्त्सिता तेन क्रूरवाक्यैः पुनः पुनः॥ 16 ॥

aśaktā cetkathaṃ tarhi gṛhītaṃ mama taddhanam | evaṃ nirbhartsitā tena krūravākyaiḥ punaḥ punaḥ

रुदिता कारणं प्राह विप्रं गद्गदया गिरा ।स्वामिन् मम सुतो बालः सर्पदष्टो मृतो बहिः॥ 17 ॥

ruditā kāraṇaṃ prāha vipraṃ gadgadayā girā | svāmin mama suto bālaḥ sarpadaṣṭo mṛto bahiḥ

अनुज्ञां मे प्रयच्छस्व द्रष्टुं यास्यामि बालकम् ।दुर्लभं दर्शनं तेन सञ्जातं मम सुव्रत॥ 18 ॥

anujñāṃ me prayacchasva draṣṭuṃ yāsyāmi bālakam | durlabhaṃ darśanaṃ tena sañjātaṃ mama suvrata

इत्युक्त्वा करुणं बाला पुनरेव रुरोद ह ।पुनस्तां कुपितो विप्रो राजपत्नीमभाषत॥ 19 ॥

ityuktvā karuṇaṃ bālā punareva ruroda ha | punastāṃ kupito vipro rājapatnīmabhāṣata

शठे दुष्टसमाचारे किं न जानासि पातकम् ।यः स्वामिवेतनं गृह्य तस्य कार्यं विलुम्पति॥ 20 ॥

śaṭhe duṣṭasamācāre kiṃ na jānāsi pātakam | yaḥ svāmivetanaṃ gṛhya tasya kāryaṃ vilumpati

नरके पच्यते सोऽथ महारौरवपूर्वके ।उषित्वा नरके कल्पं ततोऽसौ कुक्कुटो भवेत्॥ 21 ॥

narake pacyate so'tha mahārauravapūrvake | uṣitvā narake kalpaṃ tato'sau kukkuṭo bhavet

किमनेनाथवा कार्यं धर्मसङ्कीर्तनेन मे ।यस्तु पापरतो मूर्खः क्रूरो नीचोऽनृतः शठः॥ 22 ॥

kimanenāthavā kāryaṃ dharmasaṅkīrtanena me | yastu pāparato mūrkhaḥ krūro nīco'nṛtaḥ śaṭhaḥ

तद्वाक्यं निष्फलं तस्मिन्भवेद् बीजमिवोषरे ।एहि ते विद्यते किञ्चित्परलोकभयं यदि॥ 23 ॥

tadvākyaṃ niṣphalaṃ tasminbhaved bījamivoṣare | ehi te vidyate kiñcitparalokabhayaṃ yadi

एवमुक्ताथ सा विप्रं वेपमानाब्रवीद्वचः ।कारुण्यं कुरु मे नाथ प्रसीद सुमुखो भव॥ 24 ॥

evamuktātha sā vipraṃ vepamānābravīdvacaḥ | kāruṇyaṃ kuru me nātha prasīda sumukho bhava

प्रस्थापय मुहूर्तं मां यावद् द्रक्ष्यामि बालकम् ।एवमुक्त्वाथ सा मूर्ध्ना निपत्य द्विजपादयोः॥ 25 ॥

prasthāpaya muhūrtaṃ māṃ yāvad drakṣyāmi bālakam | evamuktvātha sā mūrdhnā nipatya dvijapādayoḥ

रुरोद करुणं बाला पुत्रशोकेन पीडिता ।अथाह कुपितो विप्रः क्रोधसंरक्तलोचनः॥ 26 ॥

ruroda karuṇaṃ bālā putraśokena pīḍitā | athāha kupito vipraḥ krodhasaṃraktalocanaḥ

किं ते पुत्रेण मे कार्यं गृहकर्म कुरुष्व मे ।किं न जानासि मे क्रोधं कशाघातफलप्रदम्॥ 27 ॥

kiṃ te putreṇa me kāryaṃ gṛhakarma kuruṣva me | kiṃ na jānāsi me krodhaṃ kaśāghātaphalapradam

एवमुक्ता स्थिता धैर्याद् गृहकर्म चकार ह ।अर्धरात्रो गतस्तस्याः पादाभ्यङ्गादिकर्मणा॥ 28 ॥

evamuktā sthitā dhairyād gṛhakarma cakāra ha | ardharātro gatastasyāḥ pādābhyaṅgādikarmaṇā

ब्राह्मणेनाथ सा प्रोक्ता पुत्रपार्श्वं व्रजाधुना ।तस्य दाहादिकं कृत्वा पुनरागच्छ सत्वरम्॥ 29 ॥

brāhmaṇenātha sā proktā putrapārśvaṃ vrajādhunā | tasya dāhādikaṃ kṛtvā punarāgaccha satvaram

न लुप्येत यथा प्रातर्गृहकर्म ममेति च ।ततस्त्वेकाकिनी रात्रौ विलपन्ती जगाम ह॥ 30 ॥

na lupyeta yathā prātargṛhakarma mameti ca | tatastvekākinī rātrau vilapantī jagāma ha

दृष्ट्वा मृतं निजं पुत्रं भृशं शोकेन पीडिता ।यूथभ्रष्टा कुरङ्गीव विवत्सा सौरभी यथा॥ 31 ॥

dṛṣṭvā mṛtaṃ nijaṃ putraṃ bhṛśaṃ śokena pīḍitā | yūthabhraṣṭā kuraṅgīva vivatsā saurabhī yathā

वाराणस्या बहिर्गत्वा क्षणाद् दृष्ट्वा निजं सुतम् ।शयानं रङ्कवद्भूमौ काष्ठदर्भतृणोपरि॥ 32 ॥

vārāṇasyā bahirgatvā kṣaṇād dṛṣṭvā nijaṃ sutam | śayānaṃ raṅkavadbhūmau kāṣṭhadarbhatṛṇopari

विललापातिदुःखार्ता शब्दं कृत्वा सुनिष्ठुरम् ।एहि मे सम्मुखं कस्माद्रोषितोऽसि वदाधुना॥ 33 ॥

vilalāpātiduḥkhārtā śabdaṃ kṛtvā suniṣṭhuram | ehi me sammukhaṃ kasmādroṣito'si vadādhunā

आयास्यभिमुखो नित्यमम्बेत्युक्त्वा पुनः पुनः ।गत्वा स्खलत्पदा तस्य पपातोपरि मूर्छिता॥ 34 ॥

āyāsyabhimukho nityamambetyuktvā punaḥ punaḥ | gatvā skhalatpadā tasya papātopari mūrchitā

पुनः सा चेतनां प्राप्य दोर्भ्यामालिङ्ग्य बालकम् ।तन्मुखे वदनं न्यस्य रुरोदार्तस्वनैस्तदा॥ 35 ॥

punaḥ sā cetanāṃ prāpya dorbhyāmāliṅgya bālakam | tanmukhe vadanaṃ nyasya rurodārtasvanaistadā

कराभ्यां ताडनं चक्रे मस्तकस्योदरस्य च ।हा बाल हा शिशो वत्स हा कुमारक सुन्दर॥ 36 ॥

karābhyāṃ tāḍanaṃ cakre mastakasyodarasya ca | hā bāla hā śiśo vatsa hā kumāraka sundara

हा राजन् क्व गतोऽसि त्वं पश्येमं बालकं निजम् ।प्राणेभ्योऽपि गरीयांसं भूतले पतितं मृतम्॥ 37 ॥

hā rājan kva gato'si tvaṃ paśyemaṃ bālakaṃ nijam | prāṇebhyo'pi garīyāṃsaṃ bhūtale patitaṃ mṛtam

तथापश्यन्मुखं तस्य भूयो जीवितशङ्कया ।निर्जीववदनं ज्ञात्वा मूर्छिता निपपात ह॥ 38 ॥

tathāpaśyanmukhaṃ tasya bhūyo jīvitaśaṅkayā | nirjīvavadanaṃ jñātvā mūrchitā nipapāta ha

हस्तेन वदनं गृह्य पुनरेवमभाषत ।शयनं त्यज हे बाल शीघ्रं जागृहि भीषणम्॥ 39 ॥

hastena vadanaṃ gṛhya punarevamabhāṣata | śayanaṃ tyaja he bāla śīghraṃ jāgṛhi bhīṣaṇam

निशार्धं वर्धते चेदं शिवाशतनिनादितम् ।भूतप्रेतपिशाचादिडाकिनीयूथनादितम्॥ 40 ॥

niśārdhaṃ vardhate cedaṃ śivāśatanināditam | bhūtapretapiśācādiḍākinīyūthanāditam

मित्राणि ते गतान्यस्तात्त्वमेकस्तु कुतः स्थितः ।एवमुक्त्वा पुनस्तन्वी करुणं प्ररुरोद ह॥ 41 ॥

mitrāṇi te gatānyastāttvamekastu kutaḥ sthitaḥ | evamuktvā punastanvī karuṇaṃ praruroda ha

हा शिशो बाल हा वत्स रोहिताख्य कुमारक ।रे पुत्र प्रतिशब्दं मे कस्मात्त्वं न प्रयच्छसि॥ 42 ॥

hā śiśo bāla hā vatsa rohitākhya kumāraka | re putra pratiśabdaṃ me kasmāttvaṃ na prayacchasi

तवाहं जननी वत्स किं न जानासि पश्य माम् ।देशत्यागाद्राज्यनाशात्पुत्र भर्त्रा स्वविक्रयात्॥ 43 ॥

tavāhaṃ jananī vatsa kiṃ na jānāsi paśya mām | deśatyāgādrājyanāśātputra bhartrā svavikrayāt

यद्दासीत्वाच्च जीवामि त्वां दृष्ट्वा पुत्र केवलम् ।ते जन्मसमये विप्रैरादिष्टं यत्त्वनागतम्॥ 44 ॥

yaddāsītvācca jīvāmi tvāṃ dṛṣṭvā putra kevalam | te janmasamaye viprairādiṣṭaṃ yattvanāgatam

दीर्घायुः पृथिवीराजः पुत्रपौत्रसमन्वितः ।शौर्यदानरतिः सत्त्वो गुरुदेवद्विजार्चकः॥ 45 ॥

dīrghāyuḥ pṛthivīrājaḥ putrapautrasamanvitaḥ | śauryadānaratiḥ sattvo gurudevadvijārcakaḥ

मातापित्रोस्तु प्रियकृत्सत्यवादी जितेन्द्रियः ।इत्यादि सकलं जातमसत्यमधुना सुत॥ 46 ॥

mātāpitrostu priyakṛtsatyavādī jitendriyaḥ | ityādi sakalaṃ jātamasatyamadhunā suta

चक्रमत्स्यावातपत्रश्रीवत्सस्वस्तिकध्वजाः ।तव पाणितले पुत्र कलशश्चामरं तथा॥ 47 ॥

cakramatsyāvātapatraśrīvatsasvastikadhvajāḥ | tava pāṇitale putra kalaśaścāmaraṃ tathā

लक्षणानि तथान्यानि त्वद्धस्ते यानि सन्ति च ।तानि सर्वाणि मोघानि सञ्जातान्यधुना सुत॥ 48 ॥

lakṣaṇāni tathānyāni tvaddhaste yāni santi ca | tāni sarvāṇi moghāni sañjātānyadhunā suta

हा राजन्पृथिवीनाथ क्व ते राज्यं क्व मन्त्रिणः ।क्व ते सिंहासनं छत्रं क्व ते खड्गः क्व तद्धनम्॥ 49 ॥

hā rājanpṛthivīnātha kva te rājyaṃ kva mantriṇaḥ | kva te siṃhāsanaṃ chatraṃ kva te khaḍgaḥ kva taddhanam

क्व सायोध्या क्व हर्म्याणि क्व गजाश्वरथप्रजाः ।सर्वमेतत्तथा पुत्र मां त्यक्त्वा क्व गतोऽसि रे॥ 50 ॥

kva sāyodhyā kva harmyāṇi kva gajāśvarathaprajāḥ | sarvametattathā putra māṃ tyaktvā kva gato'si re

हा कान्त हा नृपागच्छ पश्येमं स्वसुतं प्रियम् ।येन ते रिङ्गता वक्षः कुङ्कुमेनावलेपितम्॥ 51 ॥

hā kānta hā nṛpāgaccha paśyemaṃ svasutaṃ priyam | yena te riṅgatā vakṣaḥ kuṅkumenāvalepitam

स्वशरीररजःपङ्कैर्विशालं मलिनीकृतम् ।येन ते बालभावेन मृगनाभिविलेपितः॥ 52 ॥

svaśarīrarajaḥpaṅkairviśālaṃ malinīkṛtam | yena te bālabhāvena mṛganābhivilepitaḥ

भ्रंशितो भालतिलकस्तवाङ्कस्थेन भूपते ।यस्य वक्त्रं मृदा लिप्तं स्नेहाद्वै चुम्बितं मया॥ 53 ॥

bhraṃśito bhālatilakastavāṅkasthena bhūpate | yasya vaktraṃ mṛdā liptaṃ snehādvai cumbitaṃ mayā

तन्मुखं मक्षिकालिङ्ग्यं पश्ये कीटैर्विदूषितम् ।हा राजन् पश्य तं पुत्रं भुविस्थं रङ्कवन्मृतम्॥ 54 ॥

tanmukhaṃ makṣikāliṅgyaṃ paśye kīṭairvidūṣitam | hā rājan paśya taṃ putraṃ bhuvisthaṃ raṅkavanmṛtam

हा देव किं मया कृत्यं कृतं पूर्वभवान्तरे ।तस्य कर्मफलस्येह न पारमुपलक्षये॥ 55 ॥

hā deva kiṃ mayā kṛtyaṃ kṛtaṃ pūrvabhavāntare | tasya karmaphalasyeha na pāramupalakṣaye

हा पुत्र हा शिशो वत्स का कुमारक सुन्दर ।एवं तस्या विलापं ते श्रुत्वा नगरपालकाः॥ 56 ॥

hā putra hā śiśo vatsa kā kumāraka sundara | evaṃ tasyā vilāpaṃ te śrutvā nagarapālakāḥ

जागृतास्त्वरितास्तस्याः पार्श्वमीयुः सुविस्मिताः ।जना ऊचुः - का त्वं बालस्य कस्यायं पतिस्ते कुत्र तिष्ठति॥ 57 ॥

jāgṛtāstvaritāstasyāḥ pārśvamīyuḥ suvismitāḥ | janā ūcuḥ - kā tvaṃ bālasya kasyāyaṃ patiste kutra tiṣṭhati

एकैव निर्भया रात्रौ कस्मात्त्वमिह रोदिषि ।एवमुक्ताथ सा तन्वी न किञ्चिद्वाक्यमब्रवीत्॥ 58 ॥

ekaiva nirbhayā rātrau kasmāttvamiha rodiṣi | evamuktātha sā tanvī na kiñcidvākyamabravīt

भूयोऽपि पृष्टा सा तूष्णीं स्तब्धीभूता बभूव ह ।विललापातिदुःखार्ता शोकाश्रुप्लुतलोचना॥ 59 ॥

bhūyo'pi pṛṣṭā sā tūṣṇīṃ stabdhībhūtā babhūva ha | vilalāpātiduḥkhārtā śokāśruplutalocanā

अथ ते शङ्कितास्तस्यां रोमाञ्चिततनूरुहाः ।सन्त्रस्ताः प्राहुरन्योन्यमुद्धृतायुधपाणयः॥ 60 ॥

atha te śaṅkitāstasyāṃ romāñcitatanūruhāḥ | santrastāḥ prāhuranyonyamuddhṛtāyudhapāṇayaḥ

नूनं स्त्री न भवत्येषा यतः किञ्चिन्न भाषते ।तस्माद्वध्या भवेदेषा यत्नतो बालघातिनी॥ 61 ॥

nūnaṃ strī na bhavatyeṣā yataḥ kiñcinna bhāṣate | tasmādvadhyā bhavedeṣā yatnato bālaghātinī

शुभा चेत्तर्हि किं ह्यत्र निशार्धे तिष्ठते बहिः ।भक्षार्थमनया नूनमानीतः कस्यचिच्छिशुः॥ 62 ॥

śubhā cettarhi kiṃ hyatra niśārdhe tiṣṭhate bahiḥ | bhakṣārthamanayā nūnamānītaḥ kasyacicchiśuḥ

इत्युक्त्वा तैर्गृहिता सा गाढं केशेषु सत्वरम् ।भुजयोरपरैश्चैव कैश्चापि गलके तथा॥ 63 ॥

ityuktvā tairgṛhitā sā gāḍhaṃ keśeṣu satvaram | bhujayoraparaiścaiva kaiścāpi galake tathā

खेचरी यास्यतीत्युक्तं बहुभिः शस्त्रपाणिभिः ।आकृष्य पक्कणे नीता चाण्डालाय समर्पिता॥ 64 ॥

khecarī yāsyatītyuktaṃ bahubhiḥ śastrapāṇibhiḥ | ākṛṣya pakkaṇe nītā cāṇḍālāya samarpitā

हे चाण्डाल बहिर्दृष्टा ह्यस्माभिर्बालघातिनी ।वध्यतां वध्यतामेष शीघ्रं नीत्वा बहिःस्थले॥ 65 ॥

he cāṇḍāla bahirdṛṣṭā hyasmābhirbālaghātinī | vadhyatāṃ vadhyatāmeṣa śīghraṃ nītvā bahiḥsthale

चाण्डालः प्राह तां दृष्ट्वा ज्ञातेयं लोकविश्रुता ।न दृष्टपूर्वा केनापि लोकडिम्भान्यनेकधा॥ 66 ॥

cāṇḍālaḥ prāha tāṃ dṛṣṭvā jñāteyaṃ lokaviśrutā | na dṛṣṭapūrvā kenāpi lokaḍimbhānyanekadhā

भक्षितान्यनया भूरि भवद्भिः पुण्यमार्जितम् ।ख्यातिर्वः शाश्वती लोके गच्छध्वं च यथासुखम्॥ 67 ॥

bhakṣitānyanayā bhūri bhavadbhiḥ puṇyamārjitam | khyātirvaḥ śāśvatī loke gacchadhvaṃ ca yathāsukham

द्विजस्त्रीबालगोघाती स्वर्णस्तेयी च यो नरः ।अग्निदो वर्त्मघाती च मद्यपो गुरुतल्पगः॥ 68 ॥

dvijastrībālagoghātī svarṇasteyī ca yo naraḥ | agnido vartmaghātī ca madyapo gurutalpagaḥ

महाजनविरोधी च तस्य पुण्यप्रदो वधः ।द्विजस्यापि स्त्रियो वापि न दोषो विद्यते वधे॥ 69 ॥

mahājanavirodhī ca tasya puṇyaprado vadhaḥ | dvijasyāpi striyo vāpi na doṣo vidyate vadhe

अस्या वधश्च मे योग्य इत्युक्त्वा गाडबन्धनैः ।बद्ध्वा केशेष्वथाकृष्य रज्जुभिस्तामताडयत्॥ 70 ॥

asyā vadhaśca me yogya ityuktvā gāḍabandhanaiḥ | baddhvā keśeṣvathākṛṣya rajjubhistāmatāḍayat

हरिश्चन्द्रमथोवाच वाचा परुषया तदा ।रे दास वध्यतामेषा दुष्टात्मा मा विचारय॥ 71 ॥

hariścandramathovāca vācā paruṣayā tadā | re dāsa vadhyatāmeṣā duṣṭātmā mā vicāraya

तद्वाक्यं भूपतिः श्रुत्वा वज्रपातोपमं तदा ।वेपमानोऽथ चाण्डालं प्राह स्त्रीवधशङ्कितः॥ 72 ॥

tadvākyaṃ bhūpatiḥ śrutvā vajrapātopamaṃ tadā | vepamāno'tha cāṇḍālaṃ prāha strīvadhaśaṅkitaḥ

न शक्तोऽहमिदं कर्तुं प्रेष्यं देहि ममापरम् ।असाध्यमपि यत्कर्म तत्करिष्ये त्वयोदितम्॥ 73 ॥

na śakto'hamidaṃ kartuṃ preṣyaṃ dehi mamāparam | asādhyamapi yatkarma tatkariṣye tvayoditam

श्रुत्वा तदुक्तं वचनं श्वपचो वाक्यमब्रवीत् ।मा भैषीस्त्वं गृहाणासिं वधोऽस्याः पुण्यदो मतः॥ 74 ॥

śrutvā taduktaṃ vacanaṃ śvapaco vākyamabravīt | mā bhaiṣīstvaṃ gṛhāṇāsiṃ vadho'syāḥ puṇyado mataḥ

बालानामेव भयदा नेयं रक्ष्या कदाचन ।तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य राजा वचनमब्रवीत्॥ 75 ॥

bālānāmeva bhayadā neyaṃ rakṣyā kadācana | tacchrutvā vacanaṃ tasya rājā vacanamabravīt

स्त्रियो रक्ष्याः प्रयत्नेन न हन्तव्याः कदाचन ।स्त्रीवधे कीर्तितः पापं मुनिभिर्धर्मतत्परैः॥ 76 ॥

striyo rakṣyāḥ prayatnena na hantavyāḥ kadācana | strīvadhe kīrtitaḥ pāpaṃ munibhirdharmatatparaiḥ

पुरुषो यः स्त्रियं हन्याज्ज्ञानतोऽज्ञानतोऽपि वा ।नरके पच्यते सोऽथ महारौरवपूर्वके॥ 77 ॥

puruṣo yaḥ striyaṃ hanyājjñānato'jñānato'pi vā | narake pacyate so'tha mahārauravapūrvake

मा वदासिं गृहाणैनं तीक्ष्णं विद्युत्समप्रभम् ।यत्रैकस्मिन्वधं नीते बहूनां तु सुखं भवेत्॥ 78 ॥

mā vadāsiṃ gṛhāṇainaṃ tīkṣṇaṃ vidyutsamaprabham | yatraikasminvadhaṃ nīte bahūnāṃ tu sukhaṃ bhavet

तस्य हिंसा कृतं नूनं बहुपुण्यप्रदा भवेत् ।भक्षितान्यनया भूरि लोके डिम्भानि दुष्टया॥ 79 ॥

tasya hiṃsā kṛtaṃ nūnaṃ bahupuṇyapradā bhavet | bhakṣitānyanayā bhūri loke ḍimbhāni duṣṭayā

तत्क्षिप्रं वध्यतामेषा लोकः स्वस्थो भविष्यति ।राजोवाच - चाण्डालाधिपते तीव्रं व्रतं स्त्रीवधवर्जनम्॥ 80 ॥

tatkṣipraṃ vadhyatāmeṣā lokaḥ svastho bhaviṣyati | rājovāca - cāṇḍālādhipate tīvraṃ vrataṃ strīvadhavarjanam

आजन्मतस्ततो यत्नं न कुर्यां स्त्रीवधे तव ।स्वामिकार्यं विना दुष्ट किं कार्यं विद्यतेऽपरम्॥ 81 ॥

ājanmatastato yatnaṃ na kuryāṃ strīvadhe tava | svāmikāryaṃ vinā duṣṭa kiṃ kāryaṃ vidyate'param

गृहीत्वा वेतनं मेऽद्य कस्मात्कार्यं विलुम्पसि ।यः स्वामिवेतनं गृह्य स्वामिकार्यं विलुम्पति॥ 82 ॥

gṛhītvā vetanaṃ me'dya kasmātkāryaṃ vilumpasi | yaḥ svāmivetanaṃ gṛhya svāmikāryaṃ vilumpati

नरकान्निष्कृतिस्तस्य नास्ति कल्पायुतैरपि ।राजोवाच - चाण्डालनाथ मे देहि प्राप्यमन्यत्सुदारुणम्॥ 83 ॥

narakānniṣkṛtistasya nāsti kalpāyutairapi | rājovāca - cāṇḍālanātha me dehi prāpyamanyatsudāruṇam

स्वशत्रुं ब्रूहि तं क्षिप्रं घातयिष्याम्यसंशयम् ।घातयित्वा तु तं शत्रुं तव दास्यामि मेदिनीम्॥ 84 ॥

svaśatruṃ brūhi taṃ kṣipraṃ ghātayiṣyāmyasaṃśayam | ghātayitvā tu taṃ śatruṃ tava dāsyāmi medinīm

देव देवोरगैः सिद्धैर्गन्धर्वैरपि संयुतम् ।देवेन्द्रमपि जेष्यामि निहत्य निशितैः शरैः॥ 85 ॥

deva devoragaiḥ siddhairgandharvairapi saṃyutam | devendramapi jeṣyāmi nihatya niśitaiḥ śaraiḥ

एतच्छ्रुत्वा ततो वाक्यं हरिश्चन्द्रस्य भूपतेः ।चाण्डालः कुपितः प्राह वेपमानं महीपतिम्॥ 86 ॥

etacchrutvā tato vākyaṃ hariścandrasya bhūpateḥ | cāṇḍālaḥ kupitaḥ prāha vepamānaṃ mahīpatim

चाण्डालदासतां कृत्वा सुराणां भाषसे वचः ।दास किं बहुना नूनं शृणु मे गदतो वचः॥ 87 ॥

cāṇḍāladāsatāṃ kṛtvā surāṇāṃ bhāṣase vacaḥ | dāsa kiṃ bahunā nūnaṃ śṛṇu me gadato vacaḥ

निर्लज्ज तव चेदस्ति किञ्चित्पापभयं हृदि ।किमर्थं दासतां यातश्चाण्डालस्य तु वेश्मनि॥ 88 ॥

nirlajja tava cedasti kiñcitpāpabhayaṃ hṛdi | kimarthaṃ dāsatāṃ yātaścāṇḍālasya tu veśmani

गृहाणैनं ततः खड्गमस्याश्छिन्धि शिरोऽम्बुजम् ।एवमुक्त्वाथ चाण्डालो राज्ञे खड्गं न्यवेदयत्॥ 89 ॥

gṛhāṇainaṃ tataḥ khaḍgamasyāśchindhi śiro'mbujam | evamuktvātha cāṇḍālo rājñe khaḍgaṃ nyavedayat