Brihadaranyaka Upanishad
29
अध्याय 29 / 47

Adhyāya 5 · Brāhmaṇa 2

3 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ3 श्लोक

अध्याय 29

श्लोक 5.2.1

त्रयाः प्राजापत्याः प्रजापतौ पितरि ब्रह्मचर्यमूषुर्देवा मनुष्या असुरा उषित्वा ब्रह्मचर्यं देवा ऊचुर्ब्रवीतु नो भवानिति ।तेभ्यो हैतदक्षरमुवाच द इति व्यज्ञासिष्टा३ इति ।व्यज्ञासिष्मेति होचुर्दाम्यतेति न आत्थेत्योमिति होवाच व्यज्ञासिष्टेति

trayāḥ prājāpatyāḥ prajāpatau pitari brahmacaryamūṣurdevā manuṣyā asurā uṣitvā brahmacaryaṃ devā ūcurbravītu no bhavāniti | tebhyo haitadakṣaramuvāca da iti vyajñāsiṣṭā3 iti | vyajñāsiṣmeti hocurdāmyateti na ātthetyomiti hovāca vyajñāsiṣṭeti

English

The threefold descendants of Pragâpati, gods, men, and Asuras (evil spirits), dwelt as; Brahmakârins (students) with their father Pragâpati. Having finished their studentship the gods said: 'Tell us (something), Sir.' He told them the syllable Da. Then he said: 'Did you understand?' They said: 'We did understand. You told us "Dâmyata," Be subdued.' 'Yes,' he said, 'you have understood.'

अध्याय 29

श्लोक 5.2.2

अथ हैनं मनुष्या ऊचुर्ब्रवीतु नो भवानिति ।तेभ्यो हैतदेवाक्षरमुवाच द इति व्यज्ञासिष्टा३ इति ।व्यज्ञासिष्मेति होचुर्दत्तेति न आत्थेत्योमिति होवाच व्यज्ञासिष्टेति

atha hainaṃ manuṣyā ūcurbravītu no bhavāniti | tebhyo haitadevākṣaramuvāca da iti vyajñāsiṣṭā3 iti | vyajñāsiṣmeti hocurdatteti na ātthetyomiti hovāca vyajñāsiṣṭeti

English

Then the men said to him: 'Tell us something, Sir.' He told them the same syllable Da. Then he said: 'Did you understand?' They said: 'We did understand. You told us, "Datta," Give.' 'Yes,' he said, 'you have understood.'

अध्याय 29

श्लोक 5.2.3

अथ हैनमसुरा ऊचुर्ब्रवीतु नो भवानिति ।तेभ्यो हैतदेवाक्षरमुवाच द इति व्यज्ञासिष्टा३ इति ।व्यज्ञासिष्मेति होचुर्दयध्वमिति न आत्थेत्योमिति होवाच व्यज्ञासिष्टेति ।तदेतदेवैषा दैवी वागनुवदति स्तनयित्नुर्द द द इति दाम्यत दत्त दयध्वमिति ।तदेतत्त्रयँ शिक्षेद् दमं दानं दयामिति

atha hainamasurā ūcurbravītu no bhavāniti | tebhyo haitadevākṣaramuvāca da iti vyajñāsiṣṭā3 iti | vyajñāsiṣmeti hocurdayadhvamiti na ātthetyomiti hovāca vyajñāsiṣṭeti | tadetadevaiṣā daivī vāganuvadati stanayitnurda da da iti dāmyata datta dayadhvamiti | tadetattrayam̐ śikṣed damaṃ dānaṃ dayāmiti

English

Then the Asuras said to him: 'Tell us something, Sir.' He told them the same syllable Da. Then he said: 'Did you understand?' They said: 'We did understand. You told us, "Dayadham," Be merciful.' 'Yes,' he said, 'you have understood.' The divine voice of thunder repeats the same, Da Da Da, that is, Be subdued, Give, Be merciful. Therefore let that triad be taught, Subduing, Giving, and Mercy.

स्रोत: https://sanskritdocuments.org/doc_upanishhat/bribasic.itx · प्राप्त 20/10/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।