Brahma Purana
182
अध्याय 182 / 246

Adhyaya 182

32 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ32 श्लोक

अध्याय 182

श्लोक 1

यथोक्तं सा जगद्धात्री देवदेवेन वै पुरा षड्गर्भगर्भविन्यासं चक्रे चान्यस्य कर्षणम्

yathoktaṃ sā jagaddhātrī devadevena vai purā ṣaḍgarbhagarbhavinyāsaṃ cakre cānyasya karṣaṇam

हिन्दी अर्थ

धनके बिना सौख्य कैसे प्राप्त हो सकता है । अहो! निर्धन मनुष्यको धिक्कार है।' कुण्डलने ब्राह्मणसे कहा--' मेरे पिताने बहुत धन कमाया है। अब अधिक धन लेकर क्या करूँगा।' तब ब्राह्मणने

English

Then, along with Devas, I approached the Trident¬ armed lord standing in his abode. With my palms joined in reverence I eulogized him by reciting a number of prayers.

अध्याय 182

श्लोक 2

सप्तमे रोहिणीं प्राप्ते गर्भे गर्भे ततो हरिः लोकत्रयोपकाराय देवक्याः प्रविवेश वै

saptame rohiṇīṃ prāpte garbhe garbhe tato hariḥ lokatrayopakārāya devakyāḥ praviveśa vai

हिन्दी अर्थ

पुनः मणिकुण्डलसे कहा-- जो धर्म॑, अर्थ, ज्ञान और भोगोंसे तृप्त हो जाय, ऐसा कौन पुरुष प्रशंसनीय माना जाता है। सखे! इन सबकी अधिकाधिक

English

On being requested thus he went at the very same moment to the place where the enemies of Devas were camping. A fierce battle raged between Sankara and the enemies of Devas.

अध्याय 182

श्लोक 3

योगनिद्रा यशोदायास् तस्मिन्न् एव ततो दिने संभूता जठरे तद्वद् यथोक्तं परमेष्ठिना

yoganidrā yaśodāyās tasminn eva tato dine saṃbhūtā jaṭhare tadvad yathoktaṃ parameṣṭhinā

हिन्दी अर्थ

देश-देशान्तरोंमें भ्रमण करेंगे और धन कमाकर फिर अपने घरको लौट आयेंगे।' वैश्य तो अपनी सद्भावनाके अनुसार सत्य ही कहता था, किंतु ब्राह्मण उसे धोखा दे रहा था। उसके मनमें पाप

English

Then the three-eyed lord became tired. Siva (then) assumed the Tamasa form. As he fought, drops of sweat fell from his forehead.

अध्याय 182

श्लोक 4

ततो ग्रहगणः सम्यक् प्रचचार दिवि द्विजाः विष्णोर् अंशे महीं यात ऋतवो ऽप्य् अभवञ् शुभाः

tato grahagaṇaḥ samyak pracacāra divi dvijāḥ viṣṇor aṃśe mahīṃ yāta ṛtavo 'py abhavañ śubhāḥ

हिन्दी अर्थ

था। किंतु वैश्य उसे ऐसा नहीं समझता था। दोनोंने आपसमें सलाह को और माता-पिताको सूचना दिये बिना ही धन कमानेके लिये देश-देशान्तरमें

English

Having resorted to the Tamasa form he killed Asuras. On seeing that form the Asuras went to the Earth 'from the top of Meru.

अध्याय 182

श्लोक 5

नोत्सेहे देवकीं द्रष्टुं कश्चिद् अप्य् अतितेजसा जाज्वल्यमानां तां दृष्ट्वा मनांसि क्षोभम् आययुः

notsehe devakīṃ draṣṭuṃ kaścid apy atitejasā jājvalyamānāṃ tāṃ dṛṣṭvā manāṃsi kṣobham āyayuḥ

हिन्दी अर्थ

उपायसे हो सके, वैश्यका धन ले लूँ। अहो, पृथ्वीपर सहस्रों सुन्दर नगर हैं, जहाँ कामकी अधिष्ठात्री देवी-जैसी अभीष्ट भोग प्रदान करनेवाली युबतियाँ हैं। यदि यत्रपूर्वक धन लाकर उनको

English

Killing all Daityas Hara too went to the Earth. Being, frightened, they went around here and there all over the Earth.

अध्याय 182

श्लोक 6

अदृष्टां पुरुषैः स्त्रीभिर् देवकीं देवतागणाः बिभ्राणां वपुषा विष्णुं तुष्टुवुस् ताम् अहर्निशम्

adṛṣṭāṃ puruṣaiḥ strībhir devakīṃ devatāgaṇāḥ bibhrāṇāṃ vapuṣā viṣṇuṃ tuṣṭuvus tām aharniśam

हिन्दी अर्थ

दिया जाय तो वे सदा भोगी जा सकती हैं और वही जीवन सफल है। किस प्रकार वैश्यसे अपने हाथमें आये हुए धनको हड्पकर उसका इच्छानुसार उपभोग करूँ?” यह सोचते हुए गौतमने मणिकुण्डलसे

English

In the same manner Rudra too followed them in anger. In the same manner (as before) drops of perspiration fell down as Sambhu fought.

अध्याय 182

श्लोक 7

त्वं स्वाहा त्वं स्वधा विद्या सुधा त्वं ज्योतिर् एव च त्वं सर्वलोकरक्षार्थम् अवतीर्णा महीतले

tvaṃ svāhā tvaṃ svadhā vidyā sudhā tvaṃ jyotir eva ca tvaṃ sarvalokarakṣārtham avatīrṇā mahītale

हिन्दी अर्थ

हँसते-हँसते कहा--“पापसे ही जीवोंकी उन्नति होती है और वे मनोवाञ्छित सुख प्राप्त करते हैं । संसारमें धर्मात्मा लोग दुःखके ही भागी देखे जाते

English

Wherever the drops of perspiration came into contact with the Earth, O sage, the Mothers with the features of Siva were born.

अध्याय 182

श्लोक 8

प्रसीद देवि सर्वस्य जगतस् त्वं शुभं कुरु प्रीत्यर्थं धारयेशानं धृतं येनाखिलं जगत्

prasīda devi sarvasya jagatas tvaṃ śubhaṃ kuru prītyarthaṃ dhārayeśānaṃ dhṛtaṃ yenākhilaṃ jagat

हिन्दी अर्थ

वृद्धि ही समस्त शरीरधारियोंको अभीष्ट होती है । हँ । अतः एक मात्र दुःख ही जिसका फल है, जो प्राणी अपने ही व्यवसायसे जीवन-निर्वाह उस धर्मसे क्या लाभ।'

English

All of them said to Mahesvara, "We shall devour Asuras'*. Then the lord surrounded by Devas said:

अध्याय 182

श्लोक 9

एवं संस्तूयमाना सा देवैर् देवम् अधारयत् गर्भेण पुण्डरीकाक्षं जगतां त्राणकारणम्

evaṃ saṃstūyamānā sā devair devam adhārayat garbheṇa puṇḍarīkākṣaṃ jagatāṃ trāṇakāraṇam

हिन्दी अर्थ

करते हैं, वे धन्य हैं। जो दूसरेके दिये हुए धनसे

English

Those Raksasas who came from heaven to the Earth

अध्याय 182

श्लोक 10

ततो ऽखिलजगत्पद्मबोधायाच्युतभानुना देवक्याः पूर्वसंध्यायाम् आविर्भूतं महात्मना

tato 'khilajagatpadmabodhāyācyutabhānunā devakyāḥ pūrvasaṃdhyāyām āvirbhūtaṃ mahātmanā

हिन्दी अर्थ

वैश्यने कहा--ऐसी बात नहीं है। धर्में ही

English

Let the Mothers go wherever the enemies go. Now, the enemies have gone to the nether worlds. They are afraid of me. Following these enemies all of you too go to the nether worlds.

अध्याय 182

श्लोक 11

मध्यरात्रे ऽखिलाधारे जायमाने जनार्दने मन्दं जगर्जुर् जलदाः पुष्पवृष्टिमुचः सुराः

madhyarātre 'khilādhāre jāyamāne janārdane mandaṃ jagarjur jaladāḥ puṣpavṛṣṭimucaḥ surāḥ

हिन्दी अर्थ

संतोष-लाभ करते हैं, वे कष्टसे ही जीते हैं। जो सुखकी स्थिति है। पापमें तो केवल दुःख, भय, पुत्र अपने बाहुबलका आश्रय लेकर धनका उपार्जन शोक, दरिद्रता और क्लेश ही रहते हैं। जहाँ धर्म करता है और पिताके धनको हाथसे नहीं छूता, है, वहीं मुक्ति है। भला, अपना धर्म क्या नष्ट हो वह संसारमें कृतार्थ होता है ।' सकता है ?” इस प्रकार विवाद करते हुए दोनोंमें

English

At midnight, when Janardana, the support of all, was being born, the clouds thundered softly and the gods showered flowers.

अध्याय 182

श्लोक 12

फुल्लेन्दीवरपत्त्राभं चतुर्बाहुम् उदीक्ष्य तम् श्रीवत्सवक्षसं जातं तुष्टावानकदुन्दुभिः

phullendīvarapattrābhaṃ caturbāhum udīkṣya tam śrīvatsavakṣasaṃ jātaṃ tuṣṭāvānakadundubhiḥ

हिन्दी अर्थ

धनाभिलाषी ब्राह्मणका यह कथन सुनकर वैश्यने यह शर्त लग गयी कि जिसका पक्ष श्रेष्ठ हो, वह नेत्युवाच ततो वैश्यः सुखं धर्मे प्रतिष्ठितम्। पापे दुःखं भयं शोको दारिद्र्यं क्लेश एव च। यतो धर्मस्ततो मुक्तिः स्वधर्मः किं विनश्यति॥

English

Seeing him, four-armed, like the petals of a blooming blue lotus, with the Shrivatsa on his chest, Anakadundubhi (Vasudeva) praised him.

अध्याय 182

श्लोक 13

अभिष्टूय च तं वाग्भिः प्रसन्नाभिर् महामतिः विज्ञापयाम् आस तदा कंसाद् भीतो द्विजोत्तमाः

abhiṣṭūya ca taṃ vāgbhiḥ prasannābhir mahāmatiḥ vijñāpayām āsa tadā kaṃsād bhīto dvijottamāḥ

हिन्दी अर्थ

चक्षुस्तीर्थका माहात्म्य

English

Having praised him with pleasing words, the greatly wise one, afraid of Kamsa, Brahmins, then petitioned:

अध्याय 182

श्लोक 14

ज्ञातो ऽसि देवदेवेश शङ्खचक्रगदाधर दिव्यं रूपम् इदं देव प्रसादेनोपसंहर

jñāto 'si devadeveśa śaṅkhacakragadādhara divyaṃ rūpam idaṃ deva prasādenopasaṃhara

हिन्दी अर्थ

दूसरेका धन ले ले। वे बोले--' अब चलकर हम बोला-- फिर मेरी विजय हुई ।' यों कहकर उसने

English

"You are known, Lord of lords, bearer of conch, discus and mace; this divine form, god, by your grace withdraw.

अध्याय 182

श्लोक 15

अद्यैव देव कंसो ऽयं कुरुते मम यातनाम् अवतीर्णम् इति ज्ञात्वा त्वाम् अस्मिन् मन्दिरे मम

adyaiva deva kaṃso 'yaṃ kurute mama yātanām avatīrṇam iti jñātvā tvām asmin mandire mama

हिन्दी अर्थ

दोनों किसीसे पूछें-धर्मात्मा प्रबल होता है या अधर्मी ? वेदसे लोकका ही मत श्रेष्ठ है, क्योंकि लोकमें ही धर्मसे सुख होता है।' इस प्रकार विवाद करके दोनों सब लोगोंसे पूछने लगे कि

English

Today, god, this Kamsa will torment me, knowing that you have descended in this my house.

अध्याय 182

श्लोक 16

यो ऽनन्तरूपो ऽखिलविश्वरूपो गर्भे ऽपि लोकान् वपुषा बिभर्ति प्रसीदताम् एष स देवदेवः स्वमाययाविष्कृतबालरूपः

yo 'nantarūpo 'khilaviśvarūpo garbhe 'pi lokān vapuṣā bibharti prasīdatām eṣa sa devadevaḥ svamāyayāviṣkṛtabālarūpaḥ

हिन्दी अर्थ

'पृथ्वीपर धर्म प्रबल है या अधर्म ?' यह प्रश्न सामने आनेपर कोई बोले-'जो धर्मके अनुसार चलते हैं, उन्हें दुःख भोगना पड़ता है और बड़े- बड़े पापी मनुष्य सुखी हैं।' यह निर्णय सुनकर

English

He who has infinite forms and all the universe as his form, bears the worlds even in the womb with his body — may that god of gods be gracious, who has revealed an infant form by his maya.

अध्याय 182

श्लोक 17

उपसंहर सर्वात्मन् रूपम् एतच् चतुर्भुजम् जानातु मावतारं ते कंसो ऽयं दितिजान्तक

upasaṃhara sarvātman rūpam etac caturbhujam jānātu māvatāraṃ te kaṃso 'yaṃ ditijāntaka

हिन्दी अर्थ

वैश्यने अपना सारा धन ब्राह्मणको दे दिया। मणिमान् धर्मवेत्ताओंमें श्रेष्ठ था। वह बाजी हार जानेपर भी धर्मको ही प्रशंसा करता रहा। ब्राह्मणने मणिमानूसे पूछा--' क्या तुम अब भी धर्मको प्रशंसा

English

Withdraw this four-armed form, Soul of all; let this Kamsa not know your incarnation, destroyer of Daityas."

अध्याय 182

श्लोक 18

स्तुतो ऽहं यत् त्वया पूर्वं पुत्रार्थिन्या तद् अद्य ते सफलं देवि संजातं जातो ऽहं यत् तवोदरात्

stuto 'haṃ yat tvayā pūrvaṃ putrārthinyā tad adya te saphalaṃ devi saṃjātaṃ jāto 'haṃ yat tavodarāt

हिन्दी अर्थ

करते हो?' वैश्य बोला--'हाँ।' ब्राह्मण फिर

English

"What was praised by you formerly, wishing for a son, has been fulfilled for you today, goddess, since I was born from your womb."

अध्याय 182

श्लोक 19

इत्य् उक्त्वा भगवांस् तूष्णीं बभूव मुनिसत्तमाः वसुदेवो ऽपि तं रात्राव् आदाय प्रययौ बहिः

ity uktvā bhagavāṃs tūṣṇīṃ babhūva munisattamāḥ vasudevo 'pi taṃ rātrāv ādāya prayayau bahiḥ

हिन्दी अर्थ

लिया, फिर भी निर्लज्जको तरह धर्मको बात क्यों करते हो? देखो, स्वेच्छाचारी होनेपर भी मैंने ही धर्मको जीता है।'

English

Having said so, the revered one became silent, best of sages; Vasudeva too took him that night and went out.

अध्याय 182

श्लोक 20

मोहिताश् चाभवंस् तत्र रक्षिणो योगनिद्रया मथुराद्वारपालाश् च व्रजत्य् आनकदुन्दुभौ

mohitāś cābhavaṃs tatra rakṣiṇo yoganidrayā mathurādvārapālāś ca vrajaty ānakadundubhau

हिन्दी अर्थ

ब्राह्मणको बात सुनकर वैश्यने मुसकराते हुए कहा-'सखे! जैसे धान्योंमें पुलाक (पैया) और

English

The guards there were bewildered by Yoganidra, and the gatekeepers of Mathura, as Anakadundubhi went.

अध्याय 182

श्लोक 21

वर्षतां जलदानां च तत् तोयम् उल्बणं निशि संछाद्य तं ययौ शेषः फणैर् आनकदुन्दुभिम्

varṣatāṃ jaladānāṃ ca tat toyam ulbaṇaṃ niśi saṃchādya taṃ yayau śeṣaḥ phaṇair ānakadundubhim

हिन्दी अर्थ

वैश्यके दोनों हाथ काट डाले और पूछा--' अब धर्मको कैसा मानते हो ?' ब्राह्मणके इस प्रकार आक्षेप करनेपर वैश्यने कहा-- मेरे प्राण कण्ठतक आ जायें तो भी मैं धर्मको ही श्रेष्ठ मानता रहूँगा ।

English

Shesha with his hoods covered Anakadundubhi from the heavy water of the raining clouds that night and went (with him).

अध्याय 182

श्लोक 22

यमुनां चातिगम्भीरां नानावर्तशताकुलाम् वसुदेवो वहन् विष्णुं जानुमात्रवहां ययौ

yamunāṃ cātigambhīrāṃ nānāvartaśatākulām vasudevo vahan viṣṇuṃ jānumātravahāṃ yayau

हिन्दी अर्थ

धर्म ही देहधारियोंको माता, पिता, सुहृद् और बन्धु है।' इस तरह दोनोंका विवाद चलता रहा। ब्राह्मण धनवान् हो गया और वैश्य धनके साथ- साथ दोनों बाँहोंसे भी हाथ धो बैठा। इस तरह

English

Vasudeva, carrying Vishnu, went to the very deep Yamuna, filled with hundreds of whirlpools, and she flowed only knee-deep.

अध्याय 182

श्लोक 23

कंसस्य करम् आदाय तत्रैवाभ्यागतांस् तटे नन्दादीन् गोपवृद्धांश् च यमुनायां ददर्श सः

kaṃsasya karam ādāya tatraivābhyāgatāṃs taṭe nandādīn gopavṛddhāṃś ca yamunāyāṃ dadarśa saḥ

हिन्दी अर्थ

भ्रमण करते हुए दोनों गौतमी गङ्गाके तटपर आ पहुंचे । जहाँ योगेश्वर श्रीहरिका निवासस्थान है, वहाँ आनेपर फिर दोनोंमें विवाद आरम्भ हो गया। वैश्य गङ्गा, योगेश्वर और धर्मकी ही प्रशंसा

English

Taking Kamsa's tax he saw there on the bank Nanda and the old cowherds, who had come, at the Yamuna.

अध्याय 182

श्लोक 24

तस्मिन् काले यशोदापि मोहिता योगनिद्रया ताम् एव कन्यां मुनयः प्रासूत मोहिते जने

tasmin kāle yaśodāpi mohitā yoganidrayā tām eva kanyāṃ munayaḥ prāsūta mohite jane

हिन्दी अर्थ

करता था। इससे ब्राह्मणको बड़ा क्रोध हुआ। वह वैश्यपर आक्षेप करते हुए बोला-- धन चला गया। दोनों हाथ कट गये। अब केवल तुम्हारे प्राण बाकी हैं। यदि फिर मेरे मतके विपरीत

English

At that time Yashoda too, bewildered by Yoganidra, bore that very girl, sages, while the people were bewildered.

अध्याय 182

श्लोक 25

वसुदेवो ऽपि विन्यस्य बालम् आदाय दारिकाम् यशोदाशयने तूर्णम् आजगामामितद्युतिः

vasudevo 'pi vinyasya bālam ādāya dārikām yaśodāśayane tūrṇam ājagāmāmitadyutiḥ

हिन्दी अर्थ

कोई बात मुँहसे निकालोगे तो मैं तलवारसे तुम्हारा सिर काट लूँगा।' वैश्य हँस पड़ा। उसने पुनः गौतमको चुनौती देते हुए कहा--'मैं तो धर्मको

English

Vasudeva too, placing the boy and taking the girl, quickly came to Yashoda's bed, of immeasurable radiance.

अध्याय 182

श्लोक 26

ददर्श च विबुद्ध्वा सा यशोदा जातम् आत्मजम् नीलोत्पलदलश्यामं ततो ऽत्यर्थं मुदं ययौ

dadarśa ca vibuddhvā sā yaśodā jātam ātmajam nīlotpaladalaśyāmaṃ tato 'tyarthaṃ mudaṃ yayau

हिन्दी अर्थ

पंखधारी चिड़ियोंमें छोटी मक्खियाँ होती हैं, वैसे ही बड़ा मानता हूँ; तुम्हारी जैसी इच्छा हो, कर ही मैं उन मनुष्योंको भी सारहीन मानता हुँ, लो। जो ब्राह्मण, गुरु, देवता, वेद, धर्म और जिनमें धर्म नहीं होता। चारों पुरुषार्थॉमें पहले भगवान् विष्णुको निन्दा करता है, वह पापाचारी धर्मका नाम आता है। अर्थ और काम उसके मनुष्य पापरूप है। वह स्पर्श करने योग्य नहीं है ।

English

Yashoda, awakening, saw the son born, dark like a blue lotus petal, and was exceedingly glad.

अध्याय 182

श्लोक 27

आदाय वसुदेवो ऽपि दारिकां निजमन्दिरम् देवकीशयने न्यस्य यथापूर्वम् अतिष्ठत

ādāya vasudevo 'pi dārikāṃ nijamandiram devakīśayane nyasya yathāpūrvam atiṣṭhata

हिन्दी अर्थ

बाद आते हैं। वह धर्म मुझमें मौजूद है। फिर तुम धर्मको दूषित करनेवाले उस दुराचारी पापात्माका कैसे कहते हो कि मैंने जीत लिया।' यह सुनकर परित्याग कर देना चाहिए ।' तब ब्राह्मणने कुपित ब्राह्मणने पुनः वैश्यसे कहा-- अब दोनों हाथोंको होकर कहा-- यदि तुम धर्मकी प्रशंसा करते हो बाजी लगायी जाय।' वैश्य बोला--' ठीक है ।' तो हम दोनोंके प्राणोंकी बाजी लग जाय।' वैश्यने

English

Vasudeva, taking the girl to his own house, placed her on Devaki's bed and remained as before.

अध्याय 182

श्लोक 28

ततो बालध्वनिं श्रुत्वा रक्षिणः सहसोत्थिताः कंसम् आवेदयाम् आसुर् देवकीप्रसवं द्विजाः

tato bāladhvaniṃ śrutvā rakṣiṇaḥ sahasotthitāḥ kaṃsam āvedayām āsur devakīprasavaṃ dvijāḥ

हिन्दी अर्थ

फिर दोनोंने जाकर पहलेकी ही भाँति लौकिक कहा-'ठीक है।' फिर दोनोंने साधारण लोगोंसे मनुष्योंसे पूछा, निर्णय ज्यों-का-त्यों रहा। ब्राह्मण पूछा, किंतु लोगोंने पहले-ही-जेसा उत्तर दिया।

English

Then hearing the child's cry the guards suddenly rose and reported Devaki's delivery to Kamsa, Brahmins.

अध्याय 182

श्लोक 29

कंसस् तूर्णम् उपेत्यैनां ततो जग्राह बालिकाम् मुञ्च मुञ्चेति देवक्यासन्नकण्ठं निवारितः

kaṃsas tūrṇam upetyaināṃ tato jagrāha bālikām muñca muñceti devakyāsannakaṇṭhaṃ nivāritaḥ

हिन्दी अर्थ

धर्ममेव परं मन्ये यथेच्छसि तथा कुरु। ब्राह्मणांश्च गुरून् देवान् वेदान् धर्म जनार्दनम् ॥

English

Kamsa quickly came and seized the girl; though restrained, Devaki, close by, cried "Release, release!"

अध्याय 182

श्लोक 30

चिक्षेप च शिलापृष्ठे सा क्षिप्ता वियति स्थितिम् अवाप रूपं च महत् सायुधाष्टमहाभुजम् प्रजहास तथैवोच्चैः कंसं च रुषिताब्रवीत्

cikṣepa ca śilāpṛṣṭhe sā kṣiptā viyati sthitim avāpa rūpaṃ ca mahat sāyudhāṣṭamahābhujam prajahāsa tathaivoccaiḥ kaṃsaṃ ca ruṣitābravīt

हिन्दी अर्थ

यस्तु निन्दयते पापो नासौ स्पृश्योऽथ पापकृत्। उपेक्षणीयो दुर्वृत्तः पापात्मा धर्मदूषकः ॥

English

He threw her on a stone slab; thrown, she stood in the sky, took a great form with eight great arms bearing weapons, laughed loudly and said angrily to Kamsa:

अध्याय 182

श्लोक 31

किं मयाक्षिप्तया कंस जातो यस् त्वां हनिष्यति सर्वस्वभूतो देवानाम् आसीन् मृत्युः पुरा स ते तद् एतत् संप्रधार्याशु क्रियतां हितम् आत्मनः

kiṃ mayākṣiptayā kaṃsa jāto yas tvāṃ haniṣyati sarvasvabhūto devānām āsīn mṛtyuḥ purā sa te tad etat saṃpradhāryāśu kriyatāṃ hitam ātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

उस समय गौतमीके दक्षिण-तटपर भगवान् योगेश्वरके सामने ब्राह्मणने वैश्यको गिरा दिया और उसकी आँखें निकाल लीं। फिर कहा-- वैश्य! प्रतिदिन धर्मकी प्रशंसा करनेसे ही तुम इस दशाको पहुंचे

English

"What use is throwing me, Kamsa? He has been born who will kill you, formerly the all-in-all of the gods, your death. Having thought this over, quickly do what is good for yourself."

अध्याय 182

श्लोक 32

इत्य् उक्त्वा प्रययौ देवी दिव्यस्रग्गन्धभूषणा पश्यतो भोजराजस्य स्तुता सिद्धैर् विहायसा

ity uktvā prayayau devī divyasraggandhabhūṣaṇā paśyato bhojarājasya stutā siddhair vihāyasā

हिन्दी अर्थ

काट लिये गये। मित्र) अब तुमसे बिदा लेकर जाता हुँ। फिर कभी बातचीतमें इस तरह धर्मकी प्रशंसा न करना।' यों कहकर गौतम चला गया। उसके जानेपर वैश्यप्रवर मणिकुण्डल धन, बाहु

English

Having said so, the goddess went, adorned with divine garlands and perfumes, praised by Siddhas in the sky as the Bhoja king looked on.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmapurANa-1-246.txt · प्राप्त 3/6/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।