Brahmanda Purana
105
अध्याय 105 / 156

Book 2 - Adhyaya 67

105 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ105 श्लोक

अध्याय 105

श्लोक 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उवोद्धात पादे भार्गवचरिते अमावसुवंशानुकीर्त्तनं नाम षट्षष्टितमो ऽध्यायः ॥ ६६॥ आयोः पुत्रा महात्मानः पञ्चैवासन्महाबलाः ।स्वर्भानुत नयायां ते प्रभायां जज्ञिरे नृपाः

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya uvoddhāta pāde bhārgavacarite amāvasuvaṃśānukīrttanaṃ nāma ṣaṭṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ // 66// āyoḥ putrā mahātmānaḥ pañcaivāsanmahābalāḥ / svarbhānuta nayāyāṃ te prabhāyāṃ jajñire nṛpāḥ

हिन्दी अर्थ

४६४ ब्रह्माण्ड पुराण

English

Ayus had five noble-souled sons of great strength. Those kings were born of Prabha, the daughter ofSvarbhanu.

अध्याय 105

श्लोक 2

नहुषः प्रथमस्तेषां क्षत्रवृद्धस्ततः स्मृतः ।रंभो रजिरनेनाश्च त्रिषु लोकेषु विश्रुताः

nahuṣaḥ prathamasteṣāṃ kṣatravṛddhastataḥ smṛtaḥ / raṃbho rajiranenāśca triṣu lokeṣu viśrutāḥ

हिन्दी अर्थ

द्वादशी मधुशुक्ल है मधु शुक्ल त्रयोदशीमें तथा मधुशुबला चतुर्दशी है

English

They were K&sa, Sala and lord Grtsamada. The son of Grtsamada was Sunaka from whom Saunaka was born.

अध्याय 105

श्लोक 3

क्षत्रवृद्धात्मजश्चैव सुनहोत्रो महायशाः ।सुनहोत्रस्य दायादास्त्रयः परमधार्मिकाः

kṣatravṛddhātmajaścaiva sunahotro mahāyaśāḥ / sunahotrasya dāyādāstrayaḥ paramadhārmikāḥ

हिन्दी अर्थ

मक़शुक्ता पोणंमासी और मधुकृषणा प्रथमः है । मंधुकृष्णा द्वितीया ओर तृती या मधुक्रषिणका है ।५३। चतुर्थी मधुकृष्णा और मधुकृष्णा परूचमी। षष्ठी मधुकृष्णा और सप्तमी मधु कृष्ण से है ।५४। मधुकृष्णा अष्टमो मधुकृष्ण से नवमी है । है विध्यद निषूषदन ! दशमी मधुकृष्णा है।४४। मधुकूष्णा

English

Brahmanas, Ksatriyas, Vaifyas and Sudras were born in his family, O Brahmanas, on account of their diverse Karmans.

अध्याय 105

श्लोक 4

काशः शलश्च द्वावेतौ तथा गृत्समदः प्रभुः ।पुत्रो गृत्समदस्यापि शुनको यस्य शौनकः

kāśaḥ śalaśca dvāvetau tathā gṛtsamadaḥ prabhuḥ / putro gṛtsamadasyāpi śunako yasya śaunakaḥ

हिन्दी अर्थ

एकादशी है तथा दादशी मध,कृष्ण से है । मध् कृष्ण त्रयोदशी से है ओर मध कृष्ण चतुर्दशी है

English

When the second Dvapara arrived, king Dlrgba- tapas, the ruler of Ka£i, a descendant of Sunahotra being desirous of a son, performed a penance.

अध्याय 105

श्लोक 5

ब्राह्मणाः क्षत्रियाश्चैव वैश्याः शूद्रास्तथैव च ।एतस्य वंशेसंभूता विचित्रैः कर्मभिर्द्विजाः

brāhmaṇāḥ kṣatriyāścaiva vaiśyāḥ śūdrāstathaiva ca / etasya vaṃśesaṃbhūtā vicitraiḥ karmabhirdvijāḥ

हिन्दी अर्थ

एबमेव प्रकारेण माधवाख्यो परिस्थितिः ।

English

The king desired to propitiate lord Dhanvantari for the sake of a son. Thereupon, Dhanvantari urged the king to choose a boon as he pleased.

अध्याय 105

श्लोक 6

शलात्मजो ह्यार्ष्टिषेणः शिशिरस्तस्य जात्मजः ।शौनकाश्चार्ष्टिषेणाश्च क्षत्रोपेता द्विजातयः

śalātmajo hyārṣṭiṣeṇaḥ śiśirastasya jātmajaḥ / śaunakāścārṣṭiṣeṇāśca kṣatropetā dvijātayaḥ

हिन्दी अर्थ

शक्लप्रतिपदाद्यास्तु ग क्तयस्त्रिशदन्यकाः ।

English

"O lord, if you are pleased with. me, be my son,, bestowerof my goal". After saying "So be it", the lord vanished there itself.

अध्याय 105

श्लोक 7

काश्यस्य काशिपो राजा पुत्रो दीर्घतपास्तथा ।धन्वश्च दीर्घतपसो विद्वान्धन्वन्तरीस्ततः

kāśyasya kāśipo rājā putro dīrghatapāstathā / dhanvaśca dīrghatapaso vidvāndhanvantarīstataḥ

हिन्दी अर्थ

एवं वर्षादिके चक्र भेदान्नभनभस्यजाच्

English

The son of Dhanvantari became well known as Ketuman. The son bom to Ketuman became king Bhfmaratha.

अध्याय 105

श्लोक 8

तपस्ॐऽते महातेजा जातो वृद्धस्य धीमतः ।अथैनमृषयः प्रोचुः सूतं वाक्यमिद पुनः

tapasoṃ'te mahātejā jāto vṛddhasya dhīmataḥ / athainamṛṣayaḥ procuḥ sūtaṃ vākyamida punaḥ

हिन्दी अर्थ

मधु अमा है--वे तीस शक्तियां हं । इसी प्रकार से माधनारूय के ऊपर में स्थित हैं ।५७। शुक्ल प्रतिपदा आदिक अन्य तीस शक्तियाँ हैं । ये सब मिलकर वासन्त शक्तिर्या साठ विख्यात है ।५८। अपने-अपने मन्त्रों के द्वारा वहा चक्र में वासन्त चक्रराज में बासन्त चक्रराज की सात आवरण

English

The son of Bhimaratha became an intelligent lord of the subjects. Well-renowned as Divod&sa,1 he became the lord of Varanasi.

अध्याय 105

श्लोक 9

ऋषय ऊचुः कश्च धन्वन्तरिर्देवो मानुषेष्विह जज्ञिवान् ।एतद्वेदितुमिच्छामस्तन्नोब्रूहि परन्तप

ṛṣaya ūcuḥ kaśca dhanvantarirdevo mānuṣeṣviha jajñivān / etadveditumicchāmastannobrūhi parantapa

हिन्दी अर्थ

भूमियाँ विधि से पूजन करने के योग्य हैं ।५९। साठ कूशियों में ये साठ

English

At this time, a Raksasa named Ksemaka, colonised the city of Var&nasi which had been a desolate and tenantless place.

अध्याय 105

श्लोक 10

सूत उवाच धन्वन्तरेः संभवो ऽयं श्रूयतामिह वै द्विजाः ।स संभूतः समुद्रान्ते मथ्यमाने ऽमृते पुरा

sūta uvāca dhanvantareḥ saṃbhavo 'yaṃ śrūyatāmiha vai dvijāḥ / sa saṃbhūtaḥ samudrānte mathyamāne 'mṛte purā

हिन्दी अर्थ

करने के योग्य हैं ।६०। उसी भांति से वासन्त चक्र तीन अन्यो में है और

English

Earlier, the city had been cursed by the noble-souled Nikumbha, again and again — "This city will be void of people and a deserted place for a thousand years".

अध्याय 105

श्लोक 11

उत्पन्नः कलशात्पूर्वं सर्वतश्च श्रिया वृतः ।सद्यःसंसिद्धकार्यं तं दृष्ट्वा विष्णुखस्थितः

utpannaḥ kalaśātpūrvaṃ sarvataśca śriyā vṛtaḥ / sadyaḥsaṃsiddhakāryaṃ taṃ dṛṣṭvā viṣṇukhasthitaḥ

हिन्दी अर्थ

पृष्णराग.प्रकारादि मुक्ताकार बणेन न्ष

English

What for did Nikumbha curse Varanasi formerly? Why did Nikumbha the noble-souled one curse the holy place of the Siddhas?

अध्याय 105

श्लोक 12

अब्जस्त्वमिति होवाच तस्मादब्जस्तु स स्मृतः ।अब्जः प्रोवाच विष्णुं तं तनयो ऽस्मि तव प्रभो

abjastvamiti hovāca tasmādabjastu sa smṛtaḥ / abjaḥ provāca viṣṇuṃ taṃ tanayo 'smi tava prabho

हिन्दी अर्थ

शुक्र शुच्यादि के भेद से देवता भिन्न हैं ।६१ शक्तियाँ संख्या में साठ हैं जो महोदया ग्रीष्म चक्र में हैं। इसी तरह से वर्षादिक चक्र में भेद से नभन- भस्यज हैं ।६२। ये साठ-साठ शक्तियाँ प्रतिष्ठित हैं । ग्रन्थ के विस्तार से भय से उनकी संख्या करने से विराम लिया जा रहा है

English

The saintly king Divod&sa lived in that flourishing city after obtaining it. The ruler of men of great brilliance lived there in that prosperous city.

अध्याय 105

श्लोक 13

विधत्स्व भागं स्थानं च मम लोके सुरोत्तम ।एवमुक्तः स दृष्ट्वा तु तथ्यं प्रोवाच स प्रभुः

vidhatsva bhāgaṃ sthānaṃ ca mama loke surottama / evamuktaḥ sa dṛṣṭvā tu tathyaṃ provāca sa prabhuḥ

हिन्दी अर्थ

कल्पादिवाटिकाचक्रे सञ्चरंत्यो मदालसाः ।

English

At the behest of the lord, theParisadas (attendants) of various kinds of forms, the ascetics began to delight goddess Umi (MaheSvarl) by adopting the forms and guise as mentioned before.

अध्याय 105

श्लोक 14

कृतो यज्ञविभागस्तु दैतेयैर्हि सुरैस्तथा ।वेदेषु विधियुक्तं च विधिहोत्रं महर्षिभिः

kṛto yajñavibhāgastu daiteyairhi suraistathā / vedeṣu vidhiyuktaṃ ca vidhihotraṃ maharṣibhiḥ

हिन्दी अर्थ

एवं सप्तसु शालेषु पालिकाश्चकदेवताः

English

She said — "Your husband MaheSvara has no manners or good conduct even in my presence. He is always ifidigent in every respect. Alas, he is not ashamed".

अध्याय 105

श्लोक 15

न सक्यमिह होमं वै तुभ्यं कर्तुं कदायन ।अर्वाक्सूतो ऽसि हे देव तव मन्त्रो न वै प्रभो

na sakyamiha homaṃ vai tubhyaṃ kartuṃ kadāyana / arvāksūto 'si he deva tava mantro na vai prabho

हिन्दी अर्थ

नामकीतंनपूब॑ तु प्रोक्तस्तुभ्यं प्रपृच्छते ।

English

On being told thus by her mother in so many words, Parvati did not brook it, that being the natural characteristic of women. Smilingly, the goddess who bestowed boons, went near Hara.

अध्याय 105

श्लोक 16

द्वितीयायां तु संभूत्यां लोके ख्यातिं गमिष्यसि ।अणिमादियुतां सिद्धिं गतस्तत्र भविष्यसि

dvitīyāyāṃ tu saṃbhūtyāṃ loke khyātiṃ gamiṣyasi / aṇimādiyutāṃ siddhiṃ gatastatra bhaviṣyasi

हिन्दी अर्थ

ये शक्तियाँ ललिता देवी के सौख्य के देने बालो है इनका भाहरण करना चाहिए। जो भो ललिता के पूजन ध्यान जप और स्तोत्र में परायण हैं ।६४। कल्पादि थाठिका के चक्र में मदालता ये सङ्चरण किया करती हैं। अपने-अपने पुष्पों के मधष, से ये महेश्वरी का तपंण किया करती हैं ।६५। सब

English

With a sorrowful face, the goddess spoke to Mahadeva — "O lord, I will not stay here, Take me to your abode".

अध्याय 105

श्लोक 17

एतेनैव शरीरेण देवत्वं प्राप्स्यसि प्रभो ।चा (च) तुर्मन्त्रैर्घृतैर्गव्यैर्यक्ष्यन्ते त्वां द्विजातयः

etenaiva śarīreṇa devatvaṃ prāpsyasi prabho / cā (ca) turmantrairghṛtairgavyairyakṣyante tvāṃ dvijātayaḥ

हिन्दी अर्थ

मिलकर तीन सौ साठ होती हैं। इसी तरह से सात शालो में चक्र देवता पालिका हैं।६६। आपने पूछा है तो आपके सामने नामों का कीर्तन कर विद्या है। अन्य शालाओं का उपादान पूइक है उनका विस्तार ओर शक्ति कहता हैं, आप अबघारण कीजिए

English

On being told thus, Mah&deva examined all the worlds, O excellent Br&hmanas and desired to take up residence on the Earth.

अध्याय 105

श्लोक 18

अथ वा त्वं पुनश्चैव ह्यायुर्वेदं विधास्यसि ।अवश्यभावीह्यर्थो ऽयं प्राग्दृष्टस्त्वब्जयोनिना

atha vā tvaṃ punaścaiva hyāyurvedaṃ vidhāsyasi / avaśyabhāvīhyartho 'yaṃ prāgdṛṣṭastvabjayoninā

हिन्दी अर्थ

अथ रत्नमयाः शालाः प्रकीत्यंतेऽवधारय

English

"Since, without any fault on my side, my abode has been destroyed by you, O king, your city shall become a deserted wasteland suddenly".

अध्याय 105

श्लोक 19

द्वितीयं द्वापर प्राप्य भविता त्वं न संशयः ।तस्मात्तस्मै वरं दत्त्वा विष्णुरन्तर्दधे ततः

dvitīyaṃ dvāpara prāpya bhavitā tvaṃ na saṃśayaḥ / tasmāttasmai varaṃ dattvā viṣṇurantardadhe tataḥ

हिन्दी अर्थ

४९६ ब्रह्माण्ड पुराण

English

Thereupon, on account of that curse, Varanasi be- came a void then. After cursing the city, Nikumbha brought Mahadeva there.

अध्याय 105

श्लोक 20

द्वितीये द्वापरे प्राप्ते सौनहोत्रः स काशिराट् ।पुत्रकामस्तपस्तेपे नृपो दीर्घतपास्तथा

dvitīye dvāpare prāpte saunahotraḥ sa kāśirāṭ / putrakāmastapastepe nṛpo dīrghatapāstathā

हिन्दी अर्थ

रसे रसायनेश्चापि खड्गैः पादांजनेरपि ॥

English

Mahadeva of great and noble mind made that deserted vacant city equal to the city of the Devas by means of its wealth and luxury, and made it his abode as well as that of the goddess.

अध्याय 105

श्लोक 21

अब्जं देवं तु पुत्रार्थे ह्यारिराधयिषुर्नृपः ।वरेण च्छन्दयामास ततो धन्वन्तरिर्नृपम्

abjaṃ devaṃ tu putrārthe hyārirādhayiṣurnṛpaḥ / vareṇa cchandayāmāsa tato dhanvantarirnṛpam

हिन्दी अर्थ

हेमप्राकारचक्रस्य पुष्परागमयस्य च ।

English

The goddess sported and diverted her mind there itself. She was wonder-struck at the affluence. For the sake of sports and pastime of the goddess, lord Isana spoke these words: —

अध्याय 105

श्लोक 22

नृप उवाच भगवन्यदि तुष्टस्त्वं पुत्रो मे गतिमान्भवेः ।तथेति समनुज्ञाय तत्रैवान्तरधात्प्रभुः

nṛpa uvāca bhagavanyadi tuṣṭastvaṃ putro me gatimānbhaveḥ / tatheti samanujñāya tatraivāntaradhātprabhuḥ

हिन्दी अर्थ

श्री हयग्रीवजी ने कहा--शिल्पियो के द्वारा निमित सप्त शालाओं का लक्षण बता दिया गया है । इसके अनन्तर रत्नों से परिपूर्ण शालायें अब कीत्तित को जाती है उनका आप अवधारण कीजिए ।१। सुवर्ण से परिपूर्ण शाल और पुष्प रोगों से परिपूर्ण शाल का जो मध्य में अन्तर है वह सात

English

"I will not leave off my abode. Indeed my abode is Avimukta ". Laughingly he said to her — "My abode is Avimukta. I will not go elsewhere, O gentle lady, after leaving thus.

अध्याय 105

श्लोक 23

तस्य गेहे समुत्पन्नो देवो धन्वन्तरिस्तदा ।काशिराजो महाराजः सर्व रोगप्रणाशनः

tasya gehe samutpanno devo dhanvantaristadā / kāśirājo mahārājaḥ sarva rogapraṇāśanaḥ

हिन्दी अर्थ

योजन मात्र कहा गया है ।२। वहाँ पर सिद्ध और मद से विह्वल सिद्धों की नारियाँ सेला करती हैं। उनकी कीड़ा के साधन रस-रसायन-खड्ग और पादाजुजन होते हैं।३। ये ललिता देवी में भक्ति से युक्त हैं और महाजनों का तर्पण किया करती हैं । वहाँ पर अनेक प्रकार के वास करते हैं और

English

Sport along with me in this holy spot, O resplendent lady who has no one superior to you". Hence that (holy place) was called Avimukta by the lord himself.

अध्याय 105

श्लोक 24

आयुर्वेदं भरद्वाजात्प्राप्येह सभिषक्क्रियम् ।तमष्टधा पुनर्व्यस्य शिष्येभ्यः प्रत्यपादयत्

āyurvedaṃ bharadvājātprāpyeha sabhiṣakkriyam / tamaṣṭadhā punarvyasya śiṣyebhyaḥ pratyapādayat

हिन्दी अर्थ

मदिरारस का पान किया करते हैं ।३। पुष्पराज आदि की जो शालाएं हैं उनके दरारों की रचनाएं पूर की ही भाति हैं । पुष्प राग प्रभृति की शालो में कपाट अगला और गोपुर हैं। यह सभी पुष्य राग आदि से समुत्पन्न है तथा इन्दु और सूर्य के समान ही परम भास्वर हैं ।४। हेम के प्राकार वाले

English

King Divodasa colonized it after killing a hundred sons of Bhadrasena, who were excellent wielders of bows.

अध्याय 105

श्लोक 25

धन्वन्तरिसुतश्चापि केतुमानिति विश्रुतः ।अथ केतुमतः पुत्रो जज्ञे भीमरथो नृपः

dhanvantarisutaścāpi ketumāniti viśrutaḥ / atha ketumataḥ putro jajñe bhīmaratho nṛpaḥ

हिन्दी अर्थ

चक्र का और पुष्परागों से परिपूर्ण का जो अन्तर है उसमें जो स्थल है बह भी पुष्परागो से परिपूर्ण है ऐसा ही कहा गया है ।६। आगे कहे जाने वाली महा णालाओं की कक्षाओं में समस्तों में भी उनके ही बर्ण वाले सब पक्षी हैं और उनके ही वर्णों वाले सब सरोवर हैं

English

Pratardana had two sons, Vatsa and Garga who be- came very famous. Alarka was the son of Vatsa anfl Sannati was his son.

अध्याय 105

श्लोक 26

पुत्रो भीमरथस्यापि जातो धीमान्प्रजेश्वरः ।दिवोदास इति ख्यातो वाराणस्यधिपो ऽभवत्

putro bhīmarathasyāpi jāto dhīmānprajeśvaraḥ / divodāsa iti khyāto vārāṇasyadhipo 'bhavat

हिन्दी अर्थ

पुष्पराग प्रकारादि मुक्ताकार वर्णन ४६७

English

At the end of the period of curse, the king of powerful and great arms killed the demon Ksemaka and got rehabilitated the city of Varanasi.

अध्याय 105

श्लोक 27

एतस्मिन्नेव काले तु पुरीं वारामसीं पुरा ।शून्यां निवेशयामास क्षेमको नाम राक्षसः

etasminneva kāle tu purīṃ vārāmasīṃ purā / śūnyāṃ niveśayāmāsa kṣemako nāma rākṣasaḥ

हिन्दी अर्थ

सिद्धजातिषु ये देवीमुपास्य विविधैः क्रमेः ।

English

Recorded as Bhatga in AIHT, The line is shown to have dosed there, but our text records GargabhOmi as the son of G&rgya (W. 78-79).

अध्याय 105

श्लोक 28

शप्ता हि सा पुरी पूर्वं निकुंभेन महात्मना ।शून्या वर्षसहस्रं वै भवित्रीति पुनः पुनः

śaptā hi sā purī pūrvaṃ nikuṃbhena mahātmanā / śūnyā varṣasahasraṃ vai bhavitrīti punaḥ punaḥ

हिन्दी अर्थ

ते सवे ललितादेव्या नामकीतँनकारिणः

English

The heroic Raji had five hundred sons. This group of Ksatriyas is well known as Rajeya on the Earth. Indra was afraid of them.

अध्याय 105

श्लोक 29

तस्यां तु शप्तमात्रायां दिवोदासः प्रजेश्वरः ।विषयान्ते पुरीं रम्यां गोमत्यां संन्यवेशयत्

tasyāṃ tu śaptamātrāyāṃ divodāsaḥ prajeśvaraḥ / viṣayānte purīṃ ramyāṃ gomatyāṃ saṃnyaveśayat

हिन्दी अर्थ

सिद्धि प्राप्ता महाराज्ञीचरणाम्भोजसेवकाः

English

At that time a very terrible battle between the Devas and the Asuras took place, when the Devas and the Asuras asked Brahma.

अध्याय 105

श्लोक 30

ऋषय ऊचुः वाराणसीं किमर्थं तां निकुंभः शप्तवान्पुरा ।निकुंभश्चापि धर्मात्मा सिद्धक्षेत्रं शशाप यः

ṛṣaya ūcuḥ vārāṇasīṃ kimarthaṃ tāṃ nikuṃbhaḥ śaptavānpurā / nikuṃbhaścāpi dharmātmā siddhakṣetraṃ śaśāpa yaḥ

हिन्दी अर्थ

गायन्ति ललितादेव्या गीतिबन्धान्मृहुम्ं हुः

English

"Who will be victorious, O holy lord in the battle between us? Tell us, O lord of all worlds. We wish to hear.*'

अध्याय 105

श्लोक 31

सूत उवाच दिवोदासस्तु राजर्षिर्नगरीं प्राप्य पार्थिवः ।वसते स महातेजाः स्फीतायां वै नराधिपः

sūta uvāca divodāsastu rājarṣirnagarīṃ prāpya pārthivaḥ / vasate sa mahātejāḥ sphītāyāṃ vai narādhipaḥ

हिन्दी अर्थ

तत्रेव कल्पवृक्षाणां मध्यस्थवेदिकास्थिताः ।

English

"There is no doubt that those, on whose behalf Lord Raji will take up his arms and fight, will conquer the three worlds.1

अध्याय 105

श्लोक 32

एतस्मिन्नेव काले तु कृतदारो महेश्वरः ।देव्याः स प्रियकामस्तु वसन्वै श्वशुरान्तिके

etasminneva kāle tu kṛtadāro maheśvaraḥ / devyāḥ sa priyakāmastu vasanvai śvaśurāntike

हिन्दी अर्थ

वहाँ की समस्त नदियाँ भी उसो के वर्ण वाली हैं तथा मणियों के वृक्ष भी उसी वरणो वाले हैं। अनेक प्रकार के कमों से जो सिद्ध जातियों में देवी की उपासना करने वाले ये पूर्व शरीर को त्याग कर अङ्नाओं के साथ ही ये ।=। वे सभी ललितादेवी के मन्त्र का. जाप करने वाले ओर

English

"I shall defeat, O Daityas, the Devas with Indra at their head I shall become Indra with a virtuous soul. Therefore, I shall fight in the battle-field.

अध्याय 105

श्लोक 33

देवाज्ञया पारिषदा विश्वरुपास्तपोधनाः ।पूर्वोक्तरूपसंवेषैस्तोषयन्ति महेश्वरीम्

devājñayā pāriṣadā viśvarupāstapodhanāḥ / pūrvoktarūpasaṃveṣaistoṣayanti maheśvarīm

हिन्दी अर्थ

ललिता के ही क्रम में परायण थे । वे सभी ललितादेवी के नाम का कीर्तन करने वाले ही ये ।६। पुष्प राग के महाशाल के अन्तर में मारुत योजन में पदुमरागमय एक शाल है जो सभी ओर से चौकोर है।१०। वहाँ की जो स्यली है वह भी पद्मरागों से संुत है और गोपुर आदि भी उसी पदुमराग

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 34

हृष्यते तैर्महादेवो मेना नैव तु तुष्यति ।जुगुप्सते सा नित्यं वै देवं देवीं तथैव च

hṛṣyate tairmahādevo menā naiva tu tuṣyati / jugupsate sā nityaṃ vai devaṃ devīṃ tathaiva ca

हिन्दी अर्थ

से परिपूर्ण है । वहा पर चारण देश में संस्थित होने वाले अपने देह के विनाश हो जाने से सिद्धि को प्राप्त हो गये हैं क्योंकि वे सभी महाराज्ञी के चरण कमलों के सेवक वे ।११। चारणों की स्त्रियाँ भो परम सुन्दर अङ्गो

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 35

मम पार्श्वे त्वनाचारस्तव भर्त्ता महेश्वरः ।दरिद्रः सर्वथैवेह हा कष्टं लज्जते न वै

mama pārśve tvanācārastava bharttā maheśvaraḥ / daridraḥ sarvathaiveha hā kaṣṭaṃ lajjate na vai

हिन्दी अर्थ

४६८ बह्माष्ड पुराण

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 36

मात्रा तथोक्ता वचसा स्त्रीस्वभावान्न चक्षमे ।स्मितं कृत्वा तु वरदा हरपार्श्वमथागमत्

mātrā tathoktā vacasā strīsvabhāvānna cakṣame / smitaṃ kṛtvā tu varadā harapārśvamathāgamat

हिन्दी अर्थ

वालो हैं ओर मद से असस । वे सभी ललितादेवी के भरीत बन्धों को बार-बार गाया करती हैं ।६२। वहीं पर कल्प वृक्षों के मध्य में जो वेदिकाए चों उनमें संस्थित होकर अपने भर्त्ताओं के साथ सहचरण करती हुए मधर मध्, का पान किया करती हैं ।१३। पद्मरागो के महाशाल के मध्य में

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 37

विषण्णवदना देवी महादेवमभाषत ।नेह वत्स्याम्यहं देव नय मां स्वं निवेशनम्

viṣaṇṇavadanā devī mahādevamabhāṣata / neha vatsyāmyahaṃ deva naya māṃ svaṃ niveśanam

हिन्दी अर्थ

मास्त योजन में गोमेद कौ महाशाल है ओर उसका आकार प्रकार भी के पूव के ही समान है। अत्यन्त ऊँचा हीरो का पाल है और उन दोनों के मध्य में ही रकों की ही भूमि भी है

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 38

तथोक्तस्तु महादेवः सर्वांल्लोकान्निरीक्ष्य ह ।वासार्थं रोचयामास पृथिव्यां तु द्विजोत्तमाः

tathoktastu mahādevaḥ sarvāṃllokānnirīkṣya ha / vāsārthaṃ rocayāmāsa pṛthivyāṃ tu dvijottamāḥ

हिन्दी अर्थ

तत्र देवों समभ्यच्यं पूर्वजन्मनि कुम्भज ।

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 39

वाराणसीं महातेजाः सिद्धक्षेत्रं महेश्वरः ।दिवोदासेन तां ज्ञात्वा निविष्टां नगरीं भवः

vārāṇasīṃ mahātejāḥ siddhakṣetraṃ maheśvaraḥ / divodāsena tāṃ jñātvā niviṣṭāṃ nagarīṃ bhavaḥ

हिन्दी अर्थ

महाराज्ञीगुणगणान्पायन्तो वल्लकोस्वनेः ।

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 40

पार्श्वस्थं स समाहूय गणेशं क्षेममब्रवीत् ।गणेश्वर पुरीं गत्वा शून्यां वाराणसीं कुरु

pārśvasthaṃ sa samāhūya gaṇeśaṃ kṣemamabravīt / gaṇeśvara purīṃ gatvā śūnyāṃ vārāṇasīṃ kuru

हिन्दी अर्थ

कामभोगेक रसिकाः कामसन्तिभविग्रहाः ।

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 41

मृदुना चाभ्युपायेन अतिवीर्यः स पार्थिवः ।ततो गत्वा निकुंभस्तु पुरीं वाराणसीं पुरा

mṛdunā cābhyupāyena ativīryaḥ sa pārthivaḥ / tato gatvā nikuṃbhastu purīṃ vārāṇasīṃ purā

हिन्दी अर्थ

सुकुमारप्रकृतयः श्रीदेवी भक्तिशालिनः ।

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 42

स्वप्ने संदर्शयामास मङ्कनं नामतो द्विजम् ।श्रेयस्ते ऽहं करिष्यामि स्थानं मे रोचयानघ

svapne saṃdarśayāmāsa maṅkanaṃ nāmato dvijam / śreyaste 'haṃ kariṣyāmi sthānaṃ me rocayānagha

हिन्दी अर्थ

तदन्तरे योगिनोनां भैरवाणां च कोटयः ।

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 43

मद्रूपां प्रतिमां कृत्वा नगर्यन्ते निवेशय ।तथा स्वप्ने यथा दृष्टं सर्वं कारितवान्द्विजः

madrūpāṃ pratimāṃ kṛtvā nagaryante niveśaya / tathā svapne yathā dṛṣṭaṃ sarvaṃ kāritavāndvijaḥ

हिन्दी अर्थ

कालसंकर्षंणीमंबां सेवन्ते तत्र भक्तितः

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 44

नगरीद्वार्यनुज्ञाप्य राजानं तु यथाविधि ।पूजा तुमहती चैव नित्यमेव प्रयुज्यते

nagarīdvāryanujñāpya rājānaṃ tu yathāvidhi / pūjā tumahatī caiva nityameva prayujyate

हिन्दी अर्थ

उवंशी मेनका चेब रम्भा चालंबुषा तथा

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 45

गन्धैर्धूपैश्च वाल्यैश्च प्रेक्षणीयेस्तथैव च ।अन्नप्रदानयुक्तैश्च ह्यत्यद्भुतमिवाभवत्

gandhairdhūpaiśca vālyaiśca prekṣaṇīyestathaiva ca / annapradānayuktaiśca hyatyadbhutamivābhavat

हिन्दी अर्थ

मन्जुघोषा सुकेशी च पूवंचित्तिघृताचिका ।

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 46

एवं संपूज्यते तत्र नित्यमेव गणेश्वरः ।ततो वरसहस्राणि नागराणां प्रयच्छति

evaṃ saṃpūjyate tatra nityameva gaṇeśvaraḥ / tato varasahasrāṇi nāgarāṇāṃ prayacchati

हिन्दी अर्थ

तिलोत्तमेति देवानां वेश्या एताइशोऽपराः ।

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 47

पुत्रान्हिरण्यमायूंषि सर्वकामांस्तथैव च ।राज्ञस्तु महिषी श्रेष्टा सुयशा नाम विश्रुता

putrānhiraṇyamāyūṃṣi sarvakāmāṃstathaiva ca / rājñastu mahiṣī śreṣṭā suyaśā nāma viśrutā

हिन्दी अर्थ

विन्त्यो ललितादेवी ध्यायंत्यश्र मुहुमुहुः ।

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 48

पुत्रार्थमागता साध्वी राज्ञा देवी प्रचोदिता ।पूजां तु विपुलां कृत्वा देवी पुत्रानयाचत

putrārthamāgatā sādhvī rājñā devī pracoditā / pūjāṃ tu vipulāṃ kṛtvā devī putrānayācata

हिन्दी अर्थ

हे कुम्भज ! वहाँ पर देवी की भली भांति अचना करके परम शरेष्ठ गन्धो का समूह अप्स राओ के संभुंदायों के ही साथ यें निवास किया करते हैं।१४। वे सज वल्लकी नाच के शब्दों से महाराज्ञी के गुणगणों का गायन किया करते हैं। ये काम भोग में बड़े रसिक हैं तथा कामदेव के ही समान

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 49

पुनः पुनरथागत्य बहुशः पुत्रकारणात् ।न प्रयच्छति पुत्रांस्तु निकुंभः कारणेन तु

punaḥ punarathāgatya bahuśaḥ putrakāraṇāt / na prayacchati putrāṃstu nikuṃbhaḥ kāraṇena tu

हिन्दी अर्थ

पृष्परोग प्रकादादि मुक्ताकार वणन ४७९

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 50

क्रुध्यते यदि राजा तु तत किञ्चित्प्रवर्त्तते ।अथ दीर्घेण कालेन क्रोधो राजानमाविशत्

krudhyate yadi rājā tu tata kiñcitpravarttate / atha dīrgheṇa kālena krodho rājānamāviśat

हिन्दी अर्थ

शरीरों वाले परमाधिक सुन्दर हैं। ये श्री देवी की भक्ति करने बाले हैं और इनकी प्रक्रतियां भी परम सुकुमार होतो है ।१६। गोमेदों का जो शाल है बह भी पहिले शाल के ही सदृश आकार वाला है । उसके मध्य में करोड़ों योगिनियाँ ओर भेरबों को भ्र णियां विद्यमान हैं वहां पर वे भक्तिभाव से

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 51

भूतं त्विदं मंहद्द्वारि नागराणां प्रयच्छति ।प्रीत्या वरांश्च शतशो न किञ्चिन्नः प्रयच्छति

bhūtaṃ tvidaṃ maṃhaddvāri nāgarāṇāṃ prayacchati / prītyā varāṃśca śataśo na kiñcinnaḥ prayacchati

हिन्दी अर्थ

काल संकषिणी अम्बा की सेदा किया करते हैं ।१७। गोमेदक थाल के मध्य में बहुत सी. प्रमुद्ध परम सुन्दरी अध्सराए' रहा करती हैं जो कि मारत योजन में है । उर्वेशी--नेनका--रम्मा-अलम्बुषा--मन्जुघोषा--सुकेशी-- पूवंचित्ति--पृताचिका--विश्‍वाची और पुडिजका स्थला--ये समी बहीं पर

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 52

मामकैः पूज्यते नित्यं नगर्यां मम चैव तु ।स याचितश्च बहुशो देव्या मे पुत्रकारणात्

māmakaiḥ pūjyate nityaṃ nagaryāṃ mama caiva tu / sa yācitaśca bahuśo devyā me putrakāraṇāt

हिन्दी अर्थ

रहती हैं ।१८-१९। देवों की वेश्या तिलोत्तमा भी है और ऐसी अनेक दूसरी भी हैं। वे सब गर्धर्वो के साथ में रहकर कल्प वृक्षों के मधुओं का. पान किया करती है ।२०। तया ललिता देवी का ध्यान बार-बार करती है । सोभाग्य की वृद्धि के लिए ही उस देवी के मन्त्र का गुणन किया करती

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 53

न ददाति च पुत्रं मे कृतघ्नो बहुभोजनः ।अतो नार्हति पूजा तु मत्सकाशात्कथञ्चन

na dadāti ca putraṃ me kṛtaghno bahubhojanaḥ / ato nārhati pūjā tu matsakāśātkathañcana

हिन्दी अर्थ

तत्रैव देवीमर्चेत्यो वसन्ति मुदिताशया:

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 54

तस्मात्तु नाशयिष्यामितस्य स्थानं दुरात्मनः ।एवं तु स विनिश्चित्य दुरात्मा राजकिल्बिषी

tasmāttu nāśayiṣyāmitasya sthānaṃ durātmanaḥ / evaṃ tu sa viniścitya durātmā rājakilbiṣī

हिन्दी अर्थ

कीतंय त्वं महाप्राज्ञ सबंविद्यामहानिघ्रे

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 55

स्थानं गणपतेश्तस्य नाशयामास दुर्मतिः ।भग्नमायतनं दृष्ट्वा राजानमशपत्प्रभुः

sthānaṃ gaṇapateśtasya nāśayāmāsa durmatiḥ / bhagnamāyatanaṃ dṛṣṭvā rājānamaśapatprabhuḥ

हिन्दी अर्थ

ब्राह्मणो हृदयं कामो मृत्युरु्वी च मारत: । तपनस्य कराश्रन्द्रकरो वेदाश्च पावकः

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 56

यस्माद्विनापराधं मे त्वया स्थानं विनाशितम् ।अकस्मात्तु पुरी शून्या भवित्रीते नराधिप

yasmādvināparādhaṃ me tvayā sthānaṃ vināśitam / akasmāttu purī śūnyā bhavitrīte narādhipa

हिन्दी अर्थ

जन्मनः कारणान्येतान्यामनंति मनीषिणः

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 57

ततस्तेन तु शापेन शून्या वाराणसी तदा ।शप्त्वा पुरीं निकुंभस्तु महादेवमथानयत्

tatastena tu śāpena śūnyā vārāṇasī tadā / śaptvā purīṃ nikuṃbhastu mahādevamathānayat

हिन्दी अर्थ

४७८ ब्रह्माण्ड पुराण

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 58

शून्यां पुरीं महा देवो निर्ममे पदमात्मनः ।तुल्यां देवविभूत्या तु देव्याश्चैव महामनाः

śūnyāṃ purīṃ mahā devo nirmame padamātmanaḥ / tulyāṃ devavibhūtyā tu devyāścaiva mahāmanāḥ

हिन्दी अर्थ

चौदह स्थानों में समस्त अप्सराए समुत्पन्न हुई हैं । वहीं पर परमा- मन्द से सुसम्पन्न होकर देवी का अचेन करती हुई निवास किया करतो हैं ।२२। अगस्त्यजी ने कहा--हे विभो ! आप तो समस्त विद्याओं के निधि हैं। है महाप्राज्ञ ! बन अप्सराओं के चोदहों जन्मों का आप वर्णन कीजिए

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 59

रमते तत्र वै देवी ह्यैश्वर्यात्सा तु विस्मिता ।देव्या क्रीडार्थमीशानो देवो वाक्यमथाब्रवीत्

ramate tatra vai devī hyaiśvaryātsā tu vismitā / devyā krīḍārthamīśāno devo vākyamathābravīt

हिन्दी अर्थ

।२३। श्री हयग्रीव ने कहा--ब्ाहाग--हृदय--काम--मृत्यु--उर्वी--मारुत- तपन के कर--चम्द्रक्र--वेद--पावक--सौदामिनी--पीयूष--दक्ष कन्या- जल-ये ही मनीषो गण जन्म के कारण माना करते हैं।२४-२४। स्फुरित सौभाग्य की सम्पदा वाली देवगणों में मुख्यों की नारियों की ये समस्त

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 60

नाहं वेश्म विमोक्ष्यामि ह्यविमुक्तं हि मे गृहम् ।प्रहस्यैनामथोवाच ह्यविमुक्तं हि मे गृहम् ।नाहं देवि गमिष्यामि त्वन्यत्रेदं विहाय वै

nāhaṃ veśma vimokṣyāmi hyavimuktaṃ hi me gṛham / prahasyaināmathovāca hyavimuktaṃ hi me gṛham / nāhaṃ devi gamiṣyāmi tvanyatredaṃ vihāya vai

हिन्दी अर्थ

गन्धो के ही साथ में चक्रिणों को अचना किया करती हैं ।२६। है मुने अपनी नारियों के साय किन्नर तया किम्पुरुष अपनी स्त्रियों के सहित मद

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 61

मया सह रमस्वेह क्षेत्रे भामिन्यनुत्तमे ।तस्मात्तदविमुक्तं हि प्रोक्तं देवेन वै स्वयम्

mayā saha ramasveha kṣetre bhāminyanuttame / tasmāttadavimuktaṃ hi proktaṃ devena vai svayam

हिन्दी अर्थ

से उन्मत्त होते हुए उस हीरों के स्थल में आश्रम हैं ।२७ है कुम्भ सम्भव ! महाराज्ञी के मन्त्र के शप हूर ठ वाले नृत्य करते हुए और गान करते हुए विध्मात रहा करते हैं (२८

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 62

एवं वाराणसी शप्ता ह्यविमुक्तं च कीर्त्तिता ।यस्मिन्वसेद्भवो देवः सर्वदेवनमस्कृतः

evaṃ vārāṇasī śaptā hyavimuktaṃ ca kīrttitā / yasminvasedbhavo devaḥ sarvadevanamaskṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

बज्ञाकारैनिबिडिता भासमाना तटद्र मैं:

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 63

युगेषु त्रिषु धर्मात्मा सह देव्या महेश्वरः ।अन्तर्द्धानं कलौ याति तत्पुरं तु महात्मनः

yugeṣu triṣu dharmātmā saha devyā maheśvaraḥ / antarddhānaṃ kalau yāti tatpuraṃ tu mahātmanaḥ

हिन्दी अर्थ

वञ्जरत्नेकसिकता वज़द्रवमयोदका ।

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 64

अन्तर्हिते पुरे तस्मिन्पुरी सा वसते पुनः ।एवं वाराणसी शप्ता निवेशं पुनरागता

antarhite pure tasminpurī sā vasate punaḥ / evaṃ vārāṇasī śaptā niveśaṃ punarāgatā

हिन्दी अर्थ

तञ्जवलादुदिता देवी वज्ञ दत्त्वा बलट्विषे । पुनरंतदंधे सोऽपि कृतार्थः स्वगेमेथिवान्

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 65

भद्रसेनस्य पुत्राणां शतमुत्तमधन्विनाम् ।हत्वा निवेशयामास दिवोदासो नराधिपः

bhadrasenasya putrāṇāṃ śatamuttamadhanvinām / hatvā niveśayāmāsa divodāso narādhipaḥ

हिन्दी अर्थ

पुष्पराग प्रकारादि मुक्ताकार वरणेन ७७१

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 66

भद्रसेनस्य राज्यं तु हतं तेन बलीयसा ।भद्रसेनस्य पुत्रस्तु दुर्मदो नाम नामतः

bhadrasenasya rājyaṃ tu hataṃ tena balīyasā / bhadrasenasya putrastu durmado nāma nāmataḥ

हिन्दी अर्थ

पातालवासिनो ये ये श्रीदेव्यचंनसाधकाः ।

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 67

दिवोदासेन बालेति घृणया स विसर्जितः ।दिवोदासाद्दृषद्वत्यां वीरो जज्ञे प्रतर्द्दनः

divodāsena bāleti ghṛṇayā sa visarjitaḥ / divodāsāddṛṣadvatyāṃ vīro jajñe pratarddanaḥ

हिन्दी अर्थ

हे मुने ! वहीं पर हीरों की भूमि में एक वज्ज नाम बाली नदी हैं। उसके तट पर जो दरम हैं वे वज्ाकार हैं। उनसे वह निविडित है ऐसी ही भासमान होती है ।२९। वह नदी परम पावनी सदा ही बहती रहती है और सभी ओर उसका बहाव रहता है। उसका जल ही ऐसा प्रतीत होता है कि

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 68

तेन पुत्रेण बालेन प्रहृतं तस्य वै पुनः ।वैरस्यान्त महाराज तदा तेन विधित्सता

tena putreṇa bālena prahṛtaṃ tasya vai punaḥ / vairasyānta mahārāja tadā tena vidhitsatā

हिन्दी अर्थ

बच्चों से परिपूर्ण है तथा उसकी सिकत्ता भी व्च (हीरा) रत्नों का ही मुख्य भाग है।३०। परमेशानी ललिता के जो मानव परम भक्त हैं वे ही उस नदी कै जल का पान करके यञ्च स्वरूप कसेवरों वाले हो जाया करते हैं। वे दोघं आयु वासे नीरोग है कलशोद्भव ! हुआ करते हैं ।३१। भण्डा:

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 69

प्रतर्दनस्य पुत्रौ द्वौ वत्सो गर्गश्च विश्रुतौ ।वत्सपुत्रो ह्यलर्कस्तु सन्नतिस्तस्य चात्मजः

pratardanasya putrau dvau vatso gargaśca viśrutau / vatsaputro hyalarkastu sannatistasya cātmajaḥ

हिन्दी अर्थ

सुर के द्वारा गलित और बज्ध के मुक्त होने पर इन्द्रदेव ने बज्र शी के चरणों में भक्ति भाव से उस नदी के तट पर तपश्चर्या की थी ।३२। उसके जल से समुदित हुई देवी ने इनके लिए वज् दिया था । फिर वह अस्तहित हो गयी थीं और वह इन्द्र भो कृतायं होकर स्वर्ग को चला गया था।३३। इसके

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 70

अलर्कं प्रति राजर्षिं श्रोक्ॐ गीतः पुरातनैः ।षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च

alarkaṃ prati rājarṣiṃ śrokoṃ gītaḥ purātanaiḥ / ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi ṣaṣṭivarṣaśatāni ca

हिन्दी अर्थ

अनन्तर वज्याख्य शाल के अन्तर में मारत. योजन में ठीक बहुत ऊँचा वेदर्य शाल है और उसका भी गोपुर तथा द्वार पूर्व के हो समान है। वहाँ की स्थली भी वेदूयों से निमित है और उसकी आकृति परम भास्वर है

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 71

युवा रूपेण संपन्नो ह्यलर्कः काशिसत्तमः ।लोपामुद्राप्रसादेन परमायुरवाप्तवान्

yuvā rūpeṇa saṃpanno hyalarkaḥ kāśisattamaḥ / lopāmudrāprasādena paramāyuravāptavān

हिन्दी अर्थ

जो भी पाताल के निवासी श्री देवी के साधक प्राणी हैं वे ही सिद्ध सूति वाले सुख से मेदुर होकर वहाँ पर निवास किया करते हैं

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 72

शापस्यान्ते महाबाहुर्हत्वा क्षेमकराक्षसम् ।रम्यामावासयामास पुरीं वाराणसीं नृपः

śāpasyānte mahābāhurhatvā kṣemakarākṣasam / ramyāmāvāsayāmāsa purīṃ vārāṇasīṃ nṛpaḥ

हिन्दी अर्थ

शेषकर्कोटकमहापद्मवासुकिशंखका: ।

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 73

सन्नतेरपि दायादः सुनीथो नाम धार्मिकः ।सुनीथस्य तु दायादः क्षैमाख्यो नाम धार्मिकः

sannaterapi dāyādaḥ sunītho nāma dhārmikaḥ / sunīthasya tu dāyādaḥ kṣaimākhyo nāma dhārmikaḥ

हिन्दी अर्थ

बलींद्रप्रमुखानां च देत्यानां धर्मवतिनाम् ।

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 74

क्षेमस्य केतुमान्पुत्रः सुकेतुस्तस्य चात्मजः ।सुकेतुतनयश्चापि धर्मकेतुरिति श्रुतः

kṣemasya ketumānputraḥ suketustasya cātmajaḥ / suketutanayaścāpi dharmaketuriti śrutaḥ

हिन्दी अर्थ

ललितापूजका नित्यं वसन्त्यसुरभोगिनः ३८ 3

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 75

धर्मकेतोस्तु दायादः सत्यकेतुर्महारथः ।सत्यकेतुसुतश्चापि विभुर्नाम प्रजेश्वरः

dharmaketostu dāyādaḥ satyaketurmahārathaḥ / satyaketusutaścāpi vibhurnāma prajeśvaraḥ

हिन्दी अर्थ

४७२ ब्ह्याण्ड पुराण

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 76

सुविभुस्तु विभोः पुत्रः सुकुमारस्ततः स्मृतः ।सुकुमारस्य पुत्रस्तु धृष्टकेतुः सुधार्मिकः

suvibhustu vibhoḥ putraḥ sukumārastataḥ smṛtaḥ / sukumārasya putrastu dhṛṣṭaketuḥ sudhārmikaḥ

हिन्दी अर्थ

महादन्त--महाफश-इत्येवमादिक नाग वहाँ प्र तथा उन नागों की स्त्रियाँ भी हैं ओर बलोन्द प्रभूती घमंबर्ती देत्यों का गण भी अपती अङ्जनाओं के साथ बहाँ पर नागों के सहित वास किया करते हैं ।३६-३७। ये सभी ललिता देवी के शास्त्र में दीक्षित हैं और ललिता देवी की पूजा करने. वाले: वहाँ

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 77

धृष्टकेतोस्तु दायादो वेणुहोत्रः प्रजेश्वरः ।वेणुहोत्रसुतश्चापि गार्ग्यो वै नाम विश्रुतः

dhṛṣṭaketostu dāyādo veṇuhotraḥ prajeśvaraḥ / veṇuhotrasutaścāpi gārgyo vai nāma viśrutaḥ

हिन्दी अर्थ

पर निवास किया करते हैं ।३८। वहाँ पर बैदूयं मणियों की कक्षा में नदियाँ भी शिशिर जलों वाली हैं । सरोवर भी विमल जलों वाले तथा सारत पक्षियों से विभूषित हैं ।३९। वहाँ पर जो भवन हैं वे परम दिव्य हैं तथा वदूर्यमणियों के ही द्वारा निमित हैं । उन भवनों में नागों के लभुदाय और

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 78

गार्ग्यस्य गर्गभूमिस्तु वंशो वत्सस्य धीमतः ।ब्राह्मणाः क्षत्रियाश्चैव तयोः पुत्राः सुधार्मिकाः

gārgyasya gargabhūmistu vaṃśo vatsasya dhīmataḥ / brāhmaṇāḥ kṣatriyāścaiva tayoḥ putrāḥ sudhārmikāḥ

हिन्दी अर्थ

अपनी अङ्कनामों के साथ लेकर असुरगण क्रौड़ा किया करते है।४०। बेढू- याय महाशाला के अन्तर में मारुत योजन में एक इन्द्रनील मणियों से परिपूर्ण-दूसरे चक्रवाल के ही तुल्य शाल है ।४१। उसके मध्य की कक्षा की भूमि भी है मुने ! नील रस्नमयी है और वहाँ पर नदियाँ मधुर हैं और

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 79

विक्रान्ता बलवन्तश्च सिहतुल्यपराक्रमाः ।इत्येते काश्यपाः प्रोक्ता रजेरपि निबोधत

vikrāntā balavantaśca sihatulyaparākramāḥ / ityete kāśyapāḥ proktā rajerapi nibodhata

हिन्दी अर्थ

सरोवर भी शिशिर हैं। वहाँ पर अनेक प्रकार को परम दिव्य एवं सरस भोगने के योग्य वस्तुए' भी हैं

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 80

रजेः पुत्रशतान्यासन्पञ्च वीर्यवतो भुवि ।राजेयमिति विख्यातं क्षत्र सिंद्रभयावहम्

rajeḥ putraśatānyāsanpañca vīryavato bhuvi / rājeyamiti vikhyātaṃ kṣatra siṃdrabhayāvaham

हिन्दी अर्थ

ये भूलोकगता मर्त्या ललितामन्त्रसाधकाः ।

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 81

तदा देवासुरे युद्धे समुत्पन्ने सुदारुणे ।देवाश्चैवासुराश्चैव पितामहमथाब्रुवन्

tadā devāsure yuddhe samutpanne sudāruṇe / devāścaivāsurāścaiva pitāmahamathābruvan

हिन्दी अर्थ

ते देहांते शक्रकीलकक्षयं प्राप्य बसंति वे

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 82

आवयोर्भगवन्युद्धे विजेता को भविष्यति ।ब्रूहि नः सर्वलोकेश श्रोतुमिच्छामहे वयम्

āvayorbhagavanyuddhe vijetā ko bhaviṣyati / brūhi naḥ sarvalokeśa śrotumicchāmahe vayam

हिन्दी अर्थ

पुष्वराग प्रकारादि मुक्ताकार वर्णन ४०७३

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 83

ब्रह्मोवाच ।येषामर्थाय संग्रामे रजिरात्तायुधः प्रभुः ।योत्स्यते ते विजष्यन्ते त्रींल्लोकान्नात्र संशयः

brahmovāca / yeṣāmarthāya saṃgrāme rajirāttāyudhaḥ prabhuḥ / yotsyate te vijaṣyante trīṃllokānnātra saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

सदा जपंतः श्रीदेवीं पठन्तश्चापि तद्गुणान् ।

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 84

रजिर्यतस्ततो लक्ष्मीर्यतो लक्ष्मीस्ततो धृतिः ।यतो धृतिस्ततो धर्मो यतो धर्मस्ततो जयः

rajiryatastato lakṣmīryato lakṣmīstato dhṛtiḥ / yato dhṛtistato dharmo yato dharmastato jayaḥ

हिन्दी अर्थ

कमंक्षये पुनर्याति भूलोके मानुषीं तनुम् ।

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 85

ते देवा दानवाः सर्वे ततः श्रुत्वा रजेर्जयम् ।अभ्ययुर्जयमिच्छन्तः स्तुवन्तो राजसत्तमम्

te devā dānavāḥ sarve tataḥ śrutvā rajerjayam / abhyayurjayamicchantaḥ stuvanto rājasattamam

हिन्दी अर्थ

जो मानव भूलोक के मध्य में हैं और ललितादेवी के मन्त्र की साधना करने वाले हैं वे अपने देहॉ के अन्त में इन्द्र देव की नील कक्ष्या को प्राप्त करके वहाँ पर ही निबास किया करते हैं ।४३। वहाँ पर अपनों वनिताओं के साथ में दिव्य वस्तुओं का भोग करते हुए मधुर मच्च का पान किया

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 86

ते हृष्टमनसः सर्वे राजानं देवदानवाः ।ऊचुरस्मज्जयाय त्वं गृहाम वरकार्मुकम्

te hṛṣṭamanasaḥ sarve rājānaṃ devadānavāḥ / ūcurasmajjayāya tvaṃ gṛhāma varakārmukam

हिन्दी अर्थ

करते हैं ओर भक्तिभाव में तिभंर होते हुए नृत्य करिया करते हैं १४४ हे कलशोद्भव ! उन सरोबरों में ओर नदियों के सपुदायों में--लताओं के गृहों में तथा रम्य एवं महास् ऋड्धियों वाले मन्दिरों में वे सदा श्रीदेवी का जाप करते और उसके ही गुणगणों को पढ़ा करते हैं। ये महान भाग वाले

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 87

रजिरुवाच अहं जेष्यामि भो दैत्या देवाञ्च्छ क्रपुरोगमान् ।इन्द्रो भवामि धर्मात्मा ततो योत्स्ये रणाजिरे

rajiruvāca ahaṃ jeṣyāmi bho daityā devāñccha krapurogamān / indro bhavāmi dharmātmā tato yotsye raṇājire

हिन्दी अर्थ

पुरुष अपनी नारियों से परिवेष्टित होकर निवास किया करते हैं

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 88

दानवा ऊचुः अस्माकमिन्द्रः प्रह्लादस्तस्यार्थे विजयामहे ।अस्मिन्तु समये राजंस्तिष्ठेथा देवनोदिते

dānavā ūcuḥ asmākamindraḥ prahlādastasyārthe vijayāmahe / asmintu samaye rājaṃstiṣṭhethā devanodite

हिन्दी अर्थ

जब इतके पुण्म़ कर्मो का क्षय हो जाता है तो उस स्वर्गीय सुख का त्याग करके फिर इसी मनुष्य का देह ग्राप्त किया करते हैं। प की वासना उनकी आत्मा में बनी ही रहा करती है और वे पुनः चक्रिणो का अंचंत किया करते हैं । फिर वे श्रीनगर में शक्रनील महास्थली में गमन किया करते हैं।

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 89

स तथेति ब्रुवन्नेव देवैरप्यभिनोदितः ।भविष्यसींद्रो जित्वेति देवैरपि निमन्त्रितः

sa tatheti bruvanneva devairapyabhinoditaḥ / bhaviṣyasīṃdro jitveti devairapi nimantritaḥ

हिन्दी अर्थ

।४७। है मुने ! उस स्थल के सम्पकं से ही राग-द्रेष से समुत्पन्न भावों से जो नील होते है वे सबंदा युक्त होते हैं ऐसे हो मनृष्य रहते हैं ।४०। ओ ज्ञान बाले मनुष्य होते हैं वे नि ओर नियत इन्द्रियों बाले. हैं। है मुने ! वे विस्मय युक्त होकर महेश्वरी में प्रवेश किया करते हैं

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 90

जघान दानवान्सर्वान्ये ऽवध्या वज्रपाणयः ।स विप्रनष्टां देवानां परमश्रीः श्रियं वशी

jaghāna dānavānsarvānye 'vadhyā vajrapāṇayaḥ / sa vipranaṣṭāṃ devānāṃ paramaśrīḥ śriyaṃ vaśī

हिन्दी अर्थ

डॅड ब्रह्माण्ड पुराण

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 91

निहत्य दानवान्सर्वा नाजहार रजिः प्रभुः ।तं तथाह रजिं तत्र देवैः सह शतक्रतुः

nihatya dānavānsarvā nājahāra rajiḥ prabhuḥ / taṃ tathāha rajiṃ tatra devaiḥ saha śatakratuḥ

हिन्दी अर्थ

ताम्रपर्णी महापर्णी सदा मुक्ताफलोदका ।

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 92

रजिपुत्रो ऽहमित्युक्त्वा पुनरेवाब्रहवीद्वचः ।इन्द्रो ऽसि राजन्देवानां सर्वेषां नात्र संशयः

rajiputro 'hamityuktvā punarevābrahavīdvacaḥ / indro 'si rājandevānāṃ sarveṣāṃ nātra saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

एवमाद्या महानद्यः प्रवहति महास्थले

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 93

यस्याहमिन्द्रः पुत्रस्ते ख्यातिं यास्यामि शत्रुहन् ।स तु शक्रवचः श्रुत्वा वञ्चितस्तेन मायया

yasyāhamindraḥ putraste khyātiṃ yāsyāmi śatruhan / sa tu śakravacaḥ śrutvā vañcitastena māyayā

हिन्दी अर्थ

तासां तीरेषु सर्वेऽपि देवलोकनिवासिनः ।

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 94

तथेत्येवाह वै राजा प्रीयमाणः शतक्रतुम् ।तस्मिंस्तु देवसदृशे दिवं प्राप्ते महीपतौ

tathetyevāha vai rājā prīyamāṇaḥ śatakratum / tasmiṃstu devasadṛśe divaṃ prāpte mahīpatau

हिन्दी अर्थ

वसंति पूवंजनुषि श्रीदेवीमन्त्रसाधकाः

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 95

दायाद्यमिन्द्रादा जह्नुराचार्यतनया रजेः ।तानि पुत्रशतान्यस्य तच्च स्थानं शचीपतेः

dāyādyamindrādā jahnurācāryatanayā rajeḥ / tāni putraśatānyasya tacca sthānaṃ śacīpateḥ

हिन्दी अर्थ

पर्वादयष्टसु भागेषु लोकाः शक्रादिगोचराः ।

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 96

समाक्रामन्त बहुधा स्वर्गलोकं त्रिविष्टपम् ।ततः काले बहुतिथे समतीते महाबलः

samākrāmanta bahudhā svargalokaṃ triviṣṭapam / tataḥ kāle bahutithe samatīte mahābalaḥ

हिन्दी अर्थ

मुक्ताशालस्य परितः संयुज्य द्वारनेशकाद्

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 97

हतराज्यो ऽब्रवीच्छक्रो हतभागो बृहस्पतिम् ।बदरी फलमात्रं वै पुरोडाशं विधत्स्व मे

hatarājyo 'bravīcchakro hatabhāgo bṛhaspatim / badarī phalamātraṃ vai puroḍāśaṃ vidhatsva me

हिन्दी अर्थ

प् बंभागे शक्रलोकस्तत्कोणे वहिनलोकभूः

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 98

ब्रह्मर्षे येन तिष्ठेयं तेजसाप्यायितस्ततः ।ब्रह्मन्कृशो ऽहं विमना त्दृतराज्यो हृतासनः

brahmarṣe yena tiṣṭheyaṃ tejasāpyāyitastataḥ / brahmankṛśo 'haṃ vimanā tdṛtarājyo hṛtāsanaḥ

हिन्दी अर्थ

इन्द्रनील नामक शाल के अन्तर में मरुत योजन में एक मुक्ताफलं से परिपूण शाल है और वह पहिलो भांति ही गोपुर से समन्वित है

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 99

हतौजा दुर्बलो युद्धे रजिपुत्रेः प्रसीद मे ।बृहस्पतिरुवाच यद्येवं चोदितःशक्र त्वयास्यां पूर्वमेव हि

hataujā durbalo yuddhe rajiputreḥ prasīda me / bṛhaspatiruvāca yadyevaṃ coditaḥśakra tvayāsyāṃ pūrvameva hi

हिन्दी अर्थ

हे मुने ! उन दोनों के प्रध्य में अत्यधिक भास्वर स्थली है जो परम स्वच्छ है। बह सव ही मुक्ताओ से खचित है और शिभिर से अतोब मनोहर है।

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 100

नाभविष्यत्त्वत्प्रियार्थमकर्त्तव्यं ममानघ ।प्रयतिष्यामि देवेन्द्र त्वद्धितार्थं महाद्युते

nābhaviṣyattvatpriyārthamakarttavyaṃ mamānagha / prayatiṣyāmi devendra tvaddhitārthaṃ mahādyute

हिन्दी अर्थ

जल मुक्ता फलों के ही समान हैं । ऐसी नदियां सवदा यहाँ बहा करती हैं। ।५२। उनके तटों पर सभी देवलोक के निवासी वास किया करते हैं जो अपने पूर्वजन्म में श्रीदेवो के मन्त्र को साधना करने वाले हैं ।५३। पूवं आदि आठ भागों में शक्रादि गोचर लोक हैं जो मुक्ता शाल के सब और द्वार

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 101

यज्ञभागं च राज्यं च अचिरात्प्रतिपत्स्यसे ।तथा शक्र गमिष्यामि मा भूत्ते विक्लवं मनः

yajñabhāgaṃ ca rājyaṃ ca acirātpratipatsyase / tathā śakra gamiṣyāmi mā bhūtte viklavaṃ manaḥ

हिन्दी अर्थ

देशकों को संयोजित करते हैं ।१४। मुक्ता शाल नील के द्वारों में मध्य देश से पूर्व भाग में इख लोक हैं और उसके कोण में वह्निलोक की भूमि है।

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 102

ततः कर्म चकारास्य तेजःसंवर्द्धनं महत् ।तेषां च बुद्धिसंमोहमकरोद्बुद्धिसत्तमः

tataḥ karma cakārāsya tejaḥsaṃvarddhanaṃ mahat / teṣāṃ ca buddhisaṃmohamakarodbuddhisattamaḥ

हिन्दी अर्थ

किया करते हैं । सवंत्र ललिता के मन्त्र का जाप करने बाले हैं और बीन स्वभाव वाले हैं

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 103

ते यदा तु सुसंमूडा रागान्मत्तो विधर्मिणः ।ब्रह्मद्विषश्च संबृत्ता हतवीर्यपराक्रमाः

te yadā tu susaṃmūḍā rāgānmatto vidharmiṇaḥ / brahmadviṣaśca saṃbṛttā hatavīryaparākramāḥ

हिन्दी अर्थ

साध, नियमयस्येव श्रीदेवीसमयं गुहः

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 104

ततो लेभे ऽसुरैश्वर्यमैन्द्रस्थानं तथोत्तमम् ।हत्वा रजिसुतान्सर्वान्कामक्रोधपरायणान्

tato lebhe 'suraiśvaryamaindrasthānaṃ tathottamam / hatvā rajisutānsarvānkāmakrodhaparāyaṇān

हिन्दी अर्थ

पुष्पराग प्रकारादि मुक्ताहार वर्णन जल्द

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

अध्याय 105

श्लोक 105

य इदं च्यवनं स्थानात्प्रतिष्ठां च शतक्रतोः ।शृणुयाच्छ्रावयेद्वापि न स दौरात्म्यमाप्नुयात्

ya idaṃ cyavanaṃ sthānātpratiṣṭhāṃ ca śatakratoḥ / śṛṇuyācchrāvayedvāpi na sa daurātmyamāpnuyāt

हिन्दी अर्थ

गुहसप्तान्दुराचाराँल्ललिताद्वेषकारिणः । कूटभक्तिपराम्मूर्खाय् स्तब्धानत्यंतदपितान्

English

If anyone were to listen and narrate the details of dethronement and re-establishment of Indra, he shall never attain the state of wretchedness.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_brahmANDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।