Skandha 12, Adhyāya 2

ततश्चानुदिनं धर्मः सत्यं शौचं क्षमा दया ।कालेन बलिना राजन्नङ्क्ष्यत्यायुर्बलं स्मृतिः॥ 1 ॥

tataścānudinaṃ dharmaḥ satyaṃ śaucaṃ kṣamā dayā | kālena balinā rājannaṅkṣyatyāyurbalaṃ smṛtiḥ

वित्तमेव कलौ नॄणां जन्माचारगुणोदयः ।धर्मन्यायव्यवस्थायां कारणं बलमेव हि॥ 2 ॥

vittameva kalau nṝṇāṃ janmācāraguṇodayaḥ | dharmanyāyavyavasthāyāṃ kāraṇaṃ balameva hi

दाम्पत्येऽभिरुचिर्हेतुर्मायैव व्यावहारिके ।स्त्रीत्वे पुंस्त्वे च हि रतिर्विप्रत्वे सूत्रमेव हि॥ 3 ॥

dāmpatye'bhirucirheturmāyaiva vyāvahārike | strītve puṃstve ca hi ratirvipratve sūtrameva hi

लिङ्गमेवाश्रमख्यातावन्योन्यापत्तिकारणम् ।अवृत्त्या न्यायदौर्बल्यं पाण्डित्ये चापलं वचः॥ 4 ॥

liṅgamevāśramakhyātāvanyonyāpattikāraṇam | avṛttyā nyāyadaurbalyaṃ pāṇḍitye cāpalaṃ vacaḥ

अनाढ्यतैवासाधुत्वे साधुत्वे दम्भ एव तु ।स्वीकार एव चोद्वाहे स्नानमेव प्रसाधनम्॥ 5 ॥

anāḍhyataivāsādhutve sādhutve dambha eva tu | svīkāra eva codvāhe snānameva prasādhanam

दूरे वार्ययनं तीर्थं लावण्यं केशधारणम् ।उदरम्भरता स्वार्थः सत्यत्वे धार्ष्ट्यमेव हि॥ 6 ॥

dūre vāryayanaṃ tīrthaṃ lāvaṇyaṃ keśadhāraṇam | udarambharatā svārthaḥ satyatve dhārṣṭyameva hi

दाक्ष्यं कुटुम्बभरणं यशोऽर्थे धर्मसेवनम् ।एवं प्रजाभिर्दुष्टाभिराकीर्णे क्षितिमण्डले॥ 7 ॥

dākṣyaṃ kuṭumbabharaṇaṃ yaśo'rthe dharmasevanam | evaṃ prajābhirduṣṭābhirākīrṇe kṣitimaṇḍale

ब्रह्मविट्क्षत्रशूद्राणां यो बली भविता नृपः ।प्रजा हि लुब्धै राजन्यैर्निर्घृणैर्दस्युधर्मभिः॥ 8 ॥

brahmaviṭkṣatraśūdrāṇāṃ yo balī bhavitā nṛpaḥ | prajā hi lubdhai rājanyairnirghṛṇairdasyudharmabhiḥ

आच्छिन्नदारद्रविणा यास्यन्ति गिरिकाननम् ।शाकमूलामिषक्षौद्रफलपुष्पाष्टिभोजनाः॥ 9 ॥

ācchinnadāradraviṇā yāsyanti girikānanam | śākamūlāmiṣakṣaudraphalapuṣpāṣṭibhojanāḥ

अनावृष्ट्या विनङ्क्ष्यन्ति दुर्भिक्षकरपीडिताः ।शीतवातातपप्रावृड् हिमैरन्योन्यतः प्रजाः॥ 10 ॥

anāvṛṣṭyā vinaṅkṣyanti durbhikṣakarapīḍitāḥ | śītavātātapaprāvṛḍ himairanyonyataḥ prajāḥ

क्षुत्तृड्भ्यां व्याधिभिश्चैव सन्तप्स्यन्ते च चिन्तया ।त्रिंशद्विंशति वर्षाणि परमायुः कलौ नृणाम्॥ 11 ॥

kṣuttṛḍbhyāṃ vyādhibhiścaiva santapsyante ca cintayā | triṃśadviṃśati varṣāṇi paramāyuḥ kalau nṛṇām

क्षीयमाणेषु देहेषु देहिनां कलिदोषतः ।वर्णाश्रमवतां धर्मे नष्टे वेदपथे नृणाम्॥ 12 ॥

kṣīyamāṇeṣu deheṣu dehināṃ kalidoṣataḥ | varṇāśramavatāṃ dharme naṣṭe vedapathe nṛṇām

पाखण्डप्रचुरे धर्मे दस्युप्रायेषु राजसु ।चौर्यानृतवृथाहिंसा नानावृत्तिषु वै नृषु॥ 13 ॥

pākhaṇḍapracure dharme dasyuprāyeṣu rājasu | cauryānṛtavṛthāhiṃsā nānāvṛttiṣu vai nṛṣu

शूद्रप्रायेषु वर्णेषु च्छागप्रायासु धेनुषु ।गृहप्रायेष्वाश्रमेषु यौनप्रायेषु बन्धुषु॥ 14 ॥

śūdraprāyeṣu varṇeṣu cchāgaprāyāsu dhenuṣu | gṛhaprāyeṣvāśrameṣu yaunaprāyeṣu bandhuṣu

अणुप्रायास्वोषधीषु शमीप्रायेषु स्थास्नुषु ।विद्युत्प्रायेषु मेघेषु शून्यप्रायेषु सद्मसु॥ 15 ॥

aṇuprāyāsvoṣadhīṣu śamīprāyeṣu sthāsnuṣu | vidyutprāyeṣu megheṣu śūnyaprāyeṣu sadmasu

इत्थं कलौ गतप्राये जनेषु खरधर्मिषु ।धर्मत्राणाय सत्त्वेन भगवानवतरिष्यति॥ 16 ॥

itthaṃ kalau gataprāye janeṣu kharadharmiṣu | dharmatrāṇāya sattvena bhagavānavatariṣyati

चराचरगुरोर्विष्णोरीश्वरस्याखिलात्मनः ।धर्मत्राणाय साधूनां जन्मकर्मापनुत्तये॥ 17 ॥

carācaragurorviṣṇorīśvarasyākhilātmanaḥ | dharmatrāṇāya sādhūnāṃ janmakarmāpanuttaye

शम्भलग्राममुख्यस्य ब्राह्मणस्य महात्मनः ।भवने विष्णुयशसः कल्किः प्रादुर्भविष्यति॥ 18 ॥

śambhalagrāmamukhyasya brāhmaṇasya mahātmanaḥ | bhavane viṣṇuyaśasaḥ kalkiḥ prādurbhaviṣyati

अश्वमाशुगमारुह्य देवदत्तं जगत्पतिः ।असिनासाधुदमनमष्टैश्वर्यगुणान्वितः॥ 19 ॥

aśvamāśugamāruhya devadattaṃ jagatpatiḥ | asināsādhudamanamaṣṭaiśvaryaguṇānvitaḥ

विचरन्नाशुना क्षोण्यां हयेनाप्रतिमद्युतिः ।नृपलिङ्गच्छदो दस्यून् कोटिशो निहनिष्यति॥ 20 ॥

vicarannāśunā kṣoṇyāṃ hayenāpratimadyutiḥ | nṛpaliṅgacchado dasyūn koṭiśo nihaniṣyati

अथ तेषां भविष्यन्ति मनांसि विशदानि वै ।वासुदेवाङ्गरागाति पुण्यगन्धानिलस्पृशाम् ।पौरजानपदानां वै हतेष्वखिलदस्युषु॥ 21 ॥

atha teṣāṃ bhaviṣyanti manāṃsi viśadāni vai | vāsudevāṅgarāgāti puṇyagandhānilaspṛśām | paurajānapadānāṃ vai hateṣvakhiladasyuṣu

तेषां प्रजाविसर्गश्च स्थविष्ठः सम्भविष्यति ।वासुदेवे भगवति सत्त्वमूर्तौ हृदि स्थिते॥ 22 ॥

teṣāṃ prajāvisargaśca sthaviṣṭhaḥ sambhaviṣyati | vāsudeve bhagavati sattvamūrtau hṛdi sthite

यदावतीर्णो भगवान् कल्किर्धर्मपतिर्हरिः ।कृतं भविष्यति तदा प्रजा सूतिश्च सात्त्विकी॥ 23 ॥

yadāvatīrṇo bhagavān kalkirdharmapatirhariḥ | kṛtaṃ bhaviṣyati tadā prajā sūtiśca sāttvikī

यदा चन्द्रश्च सूर्यश्च तथा तिष्यबृहस्पती ।एकराशौ समेष्यन्ति भविष्यति तदा कृतम्॥ 24 ॥

yadā candraśca sūryaśca tathā tiṣyabṛhaspatī | ekarāśau sameṣyanti bhaviṣyati tadā kṛtam

येऽतीता वर्तमाना ये भविष्यन्ति च पार्थिवाः ।ते त उद्देशतः प्रोक्ता वंशीयाः सोमसूर्ययोः॥ 25 ॥

ye'tītā vartamānā ye bhaviṣyanti ca pārthivāḥ | te ta uddeśataḥ proktā vaṃśīyāḥ somasūryayoḥ

आरभ्य भवतो जन्म यावन्नन्दाभिषेचनम् ।एतद्वर्षसहस्रं तु शतं पञ्चदशोत्तरम्॥ 26 ॥

ārabhya bhavato janma yāvannandābhiṣecanam | etadvarṣasahasraṃ tu śataṃ pañcadaśottaram

सप्तर्षीणां तु यौ पूर्वौ दृश्येते उदितौ दिवि ।तयोस्तु मध्ये नक्षत्रं दृश्यते यत्समं निशि॥ 27 ॥

saptarṣīṇāṃ tu yau pūrvau dṛśyete uditau divi | tayostu madhye nakṣatraṃ dṛśyate yatsamaṃ niśi

तेनैत ऋषयो युक्तास्तिष्ठन्त्यब्दशतं नृणाम् ।ते त्वदीये द्विजाः काले अधुना चाश्रिता मघाः॥ 28 ॥

tenaita ṛṣayo yuktāstiṣṭhantyabdaśataṃ nṛṇām | te tvadīye dvijāḥ kāle adhunā cāśritā maghāḥ

विष्णोर्भगवतो भानुः कृष्णाख्योऽसौ दिवं गतः ।तदाविशत्कलिर्लोकं पापे यद्रमते जनः॥ 29 ॥

viṣṇorbhagavato bhānuḥ kṛṣṇākhyo'sau divaṃ gataḥ | tadāviśatkalirlokaṃ pāpe yadramate janaḥ

यावत्स पादपद्माभ्यां स्पृशन्नास्ते रमापतिः ।तावत्कलिर्वै पृथिवीं पराक्रान्तुं न चाशकत्॥ 30 ॥

yāvatsa pādapadmābhyāṃ spṛśannāste ramāpatiḥ | tāvatkalirvai pṛthivīṃ parākrāntuṃ na cāśakat

यदा देवर्षयः सप्त मघासु विचरन्ति हि ।तदा प्रवृत्तस्तु कलिर्द्वादशाब्दशतात्मकः॥ 31 ॥

yadā devarṣayaḥ sapta maghāsu vicaranti hi | tadā pravṛttastu kalirdvādaśābdaśatātmakaḥ

यदा मघाभ्यो यास्यन्ति पूर्वाषाढां महर्षयः ।तदा नन्दात्प्रभृत्येष कलिर्वृद्धिं गमिष्यति॥ 32 ॥

yadā maghābhyo yāsyanti pūrvāṣāḍhāṃ maharṣayaḥ | tadā nandātprabhṛtyeṣa kalirvṛddhiṃ gamiṣyati

यस्मिन् कृष्णो दिवं यातस्तस्मिन्नेव तदाहनि ।प्रतिपन्नं कलियुगमिति प्राहुः पुराविदः॥ 33 ॥

yasmin kṛṣṇo divaṃ yātastasminneva tadāhani | pratipannaṃ kaliyugamiti prāhuḥ purāvidaḥ

दिव्याब्दानां सहस्रान्ते चतुर्थे तु पुनः कृतम् ।भविष्यति यदा नॄणां मन आत्मप्रकाशकम्॥ 34 ॥

divyābdānāṃ sahasrānte caturthe tu punaḥ kṛtam | bhaviṣyati yadā nṝṇāṃ mana ātmaprakāśakam

इत्येष मानवो वंशो यथा सङ्ख्यायते भुवि ।तथा विट्शूद्रविप्राणां तास्ता ज्ञेया युगे युगे॥ 35 ॥

ityeṣa mānavo vaṃśo yathā saṅkhyāyate bhuvi | tathā viṭśūdraviprāṇāṃ tāstā jñeyā yuge yuge

एतेषां नामलिङ्गानां पुरुषाणां महात्मनाम् ।कथामात्रावशिष्टानां कीर्तिरेव स्थिता भुवि॥ 36 ॥

eteṣāṃ nāmaliṅgānāṃ puruṣāṇāṃ mahātmanām | kathāmātrāvaśiṣṭānāṃ kīrtireva sthitā bhuvi

देवापिः शन्तनोर्भ्राता मरुश्चेक्ष्वाकुवंशजः ।कलापग्राम आसाते महायोगबलान्वितौ॥ 37 ॥

devāpiḥ śantanorbhrātā maruścekṣvākuvaṃśajaḥ | kalāpagrāma āsāte mahāyogabalānvitau

ताविहैत्य कलेरन्ते वासुदेवानुशिक्षितौ ।वर्णाश्रमयुतं धर्मं पूर्ववत्प्रथयिष्यतः॥ 38 ॥

tāvihaitya kalerante vāsudevānuśikṣitau | varṇāśramayutaṃ dharmaṃ pūrvavatprathayiṣyataḥ

कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चेति चतुर्युगम् ।अनेन क्रमयोगेन भुवि प्राणिषु वर्तते॥ 39 ॥

kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliśceti caturyugam | anena kramayogena bhuvi prāṇiṣu vartate

राजन्नेते मया प्रोक्ता नरदेवास्तथापरे ।भूमौ ममत्वं कृत्वान्ते हित्वेमां निधनं गताः॥ 40 ॥

rājannete mayā proktā naradevāstathāpare | bhūmau mamatvaṃ kṛtvānte hitvemāṃ nidhanaṃ gatāḥ

कृमिविड्भस्मसंज्ञान्ते राजनाम्नोऽपि यस्य च ।भूतध्रुक् तत्कृते स्वार्थं किं वेद निरयो यतः॥ 41 ॥

kṛmiviḍbhasmasaṃjñānte rājanāmno'pi yasya ca | bhūtadhruk tatkṛte svārthaṃ kiṃ veda nirayo yataḥ

कथं सेयमखण्डा भूः पूर्वैर्मे पुरुषैर्धृता ।मत्पुत्रस्य च पौत्रस्य मत्पूर्वा वंशजस्य वा॥ 42 ॥

kathaṃ seyamakhaṇḍā bhūḥ pūrvairme puruṣairdhṛtā | matputrasya ca pautrasya matpūrvā vaṃśajasya vā

तेजोबन्नमयं कायं गृहीत्वाऽऽत्मतयाबुधाः ।महीं ममतया चोभौ हित्वान्तेऽदर्शनं गताः॥ 43 ॥

tejobannamayaṃ kāyaṃ gṛhītvā''tmatayābudhāḥ | mahīṃ mamatayā cobhau hitvānte'darśanaṃ gatāḥ

ये ये भूपतयो राजन् भुञ्जन्ति भुवमोजसा ।कालेन ते कृताः सर्वे कथामात्राः कथासु च॥ 44 ॥

ye ye bhūpatayo rājan bhuñjanti bhuvamojasā | kālena te kṛtāḥ sarve kathāmātrāḥ kathāsu ca

संहितायां द्वादशस्कन्धे द्वितीयोऽध्यायः॥ 2b ॥

saṃhitāyāṃ dvādaśaskandhe dvitīyo'dhyāyaḥ