Skandha 3, Adhyāya 2

प्रतिवक्तुं न चोत्सेह औत्कण्ठ्यात्स्मारितेश्वरः॥ 1 ॥

prativaktuṃ na cotseha autkaṇṭhyātsmāriteśvaraḥ

यः पञ्चहायनो मात्रा प्रातराशाय याचितः ।तन्नैच्छद्रचयन्यस्य सपर्यां बाललीलया॥ 2 ॥

yaḥ pañcahāyano mātrā prātarāśāya yācitaḥ | tannaicchadracayanyasya saparyāṃ bālalīlayā

स कथं सेवया तस्य कालेन जरसं गतः ।पृष्टो वार्तां प्रतिब्रूयाद्भर्तुः पादावनुस्मरन्॥ 3 ॥

sa kathaṃ sevayā tasya kālena jarasaṃ gataḥ | pṛṣṭo vārtāṃ pratibrūyādbhartuḥ pādāvanusmaran

स मुहूर्तमभूत्तूष्णीं कृष्णाङ्घ्रिसुधया भृशम् ।तीव्रेण भक्तियोगेन निमग्नः साधु निर्वृतः॥ 4 ॥

sa muhūrtamabhūttūṣṇīṃ kṛṣṇāṅghrisudhayā bhṛśam | tīvreṇa bhaktiyogena nimagnaḥ sādhu nirvṛtaḥ

पुलकोद्भिन्नसर्वाङ्गो मुञ्चन्मीलद्दृशा शुचः ।पूर्णार्थो लक्षितस्तेन स्नेहप्रसरसम्प्लुतः॥ 5 ॥

pulakodbhinnasarvāṅgo muñcanmīladdṛśā śucaḥ | pūrṇārtho lakṣitastena snehaprasarasamplutaḥ

शनकैर्भगवल्लोकान्नृलोकं पुनरागतः ।विमृज्य नेत्रे विदुरं प्रत्याहोद्धव उत्स्मयन्॥ 6 ॥

śanakairbhagavallokānnṛlokaṃ punarāgataḥ | vimṛjya netre viduraṃ pratyāhoddhava utsmayan

कृष्णद्युमणिनिम्लोचे गीर्णेष्वजगरेण ह ।किं नु नः कुशलं ब्रूयां गतश्रीषु गृहेष्वहम्॥ 7 ॥

kṛṣṇadyumaṇinimloce gīrṇeṣvajagareṇa ha | kiṃ nu naḥ kuśalaṃ brūyāṃ gataśrīṣu gṛheṣvaham

दुर्भगो बत लोकोऽयं यदवो नितरामपि ।ये संवसन्तो न विदुर्हरिं मीना इवोडुपम्॥ 8 ॥

durbhago bata loko'yaṃ yadavo nitarāmapi | ye saṃvasanto na vidurhariṃ mīnā ivoḍupam

इङ्गितज्ञाः पुरुप्रौढा एकारामाश्च सात्त्वताः ।सात्त्वतामृषभं सर्वे भूतावासममंसत॥ 9 ॥

iṅgitajñāḥ puruprauḍhā ekārāmāśca sāttvatāḥ | sāttvatāmṛṣabhaṃ sarve bhūtāvāsamamaṃsata

देवस्य मायया स्पृष्टा ये चान्यदसदाश्रिताः ।भ्राम्यते धीर्न तद्वाक्यैरात्मन्युप्तात्मनो हरौ॥ 10 ॥

devasya māyayā spṛṣṭā ye cānyadasadāśritāḥ | bhrāmyate dhīrna tadvākyairātmanyuptātmano harau

प्रदर्श्यातप्ततपसामवितृप्तदृशां नृणाम् ।आदायान्तरधाद्यस्तु स्वबिम्बं लोकलोचनम्॥ 11 ॥

pradarśyātaptatapasāmavitṛptadṛśāṃ nṛṇām | ādāyāntaradhādyastu svabimbaṃ lokalocanam

यन्मर्त्यलीलौपयिकं स्वयोग- मायाबलं दर्शयता गृहीतम् ।विस्मापनं स्वस्य च सौभगर्द्धेः परं पदं भूषणभूषणाङ्गम्॥ 12 ॥

yanmartyalīlaupayikaṃ svayoga- māyābalaṃ darśayatā gṛhītam | vismāpanaṃ svasya ca saubhagarddheḥ paraṃ padaṃ bhūṣaṇabhūṣaṇāṅgam

यद्धर्मसूनोर्बत राजसूये निरीक्ष्य दृक्स्वस्त्ययनं त्रिलोकः ।कार्त्स्न्येन चाद्येह गतं विधातु- रर्वाक्सृतौ कौशलमित्यमन्यत॥ 13 ॥

yaddharmasūnorbata rājasūye nirīkṣya dṛksvastyayanaṃ trilokaḥ | kārtsnyena cādyeha gataṃ vidhātu- rarvāksṛtau kauśalamityamanyata

यस्यानुरागप्लुतहासरास- लीलावलोकप्रतिलब्धमानाः ।व्रजस्त्रियो दृग्भिरनुप्रवृत्त- धियोऽवतस्थुः किल कृत्यशेषाः॥ 14 ॥

yasyānurāgaplutahāsarāsa- līlāvalokapratilabdhamānāḥ | vrajastriyo dṛgbhiranupravṛtta- dhiyo'vatasthuḥ kila kṛtyaśeṣāḥ

स्वशान्तरूपेष्वितरैः स्वरूपै- रभ्यर्द्यमानेष्वनुकम्पितात्मा ।परावरेशो महदंशयुक्तो ह्यजोऽपि जातो भगवान् यथाग्निः॥ 15 ॥

svaśāntarūpeṣvitaraiḥ svarūpai- rabhyardyamāneṣvanukampitātmā | parāvareśo mahadaṃśayukto hyajo'pi jāto bhagavān yathāgniḥ

मां खेदयत्येतदजस्य जन्म विडम्बनं यद्वसुदेवगेहे ।व्रजे च वासोऽरिभयादिव स्वयं पुराद्व्यवात्सीद्यदनन्तवीर्यः॥ 16 ॥

māṃ khedayatyetadajasya janma viḍambanaṃ yadvasudevagehe | vraje ca vāso'ribhayādiva svayaṃ purādvyavātsīdyadanantavīryaḥ

दुनोति चेतः स्मरतो ममैत- द्यदाह पादावभिवन्द्य पित्रोः ।ताताम्ब कंसादुरुशङ्कितानां प्रसीदतं नोऽकृतनिष्कृतीनाम्॥ 17 ॥

dunoti cetaḥ smarato mamaita- dyadāha pādāvabhivandya pitroḥ | tātāmba kaṃsāduruśaṅkitānāṃ prasīdataṃ no'kṛtaniṣkṛtīnām

को वा अमुष्याङ्घ्रिसरोजरेणुं विस्मर्तुमीशीत पुमान्विजिघ्रन् ।यो विस्फुरद्भ्रूविटपेन भूमे- र्भारं कृतान्तेन तिरश्चकार॥ 18 ॥

ko vā amuṣyāṅghrisarojareṇuṃ vismartumīśīta pumānvijighran | yo visphuradbhrūviṭapena bhūme- rbhāraṃ kṛtāntena tiraścakāra

दृष्टा भवद्भिर्ननु राजसूये चैद्यस्य कृष्णं द्विषतोऽपि सिद्धिः ।यां योगिनः संस्पृहयन्ति सम्य- ग्योगेन कस्तद्विरहं सहेत॥ 19 ॥

dṛṣṭā bhavadbhirnanu rājasūye caidyasya kṛṣṇaṃ dviṣato'pi siddhiḥ | yāṃ yoginaḥ saṃspṛhayanti samya- gyogena kastadvirahaṃ saheta

तथैव चान्ये नरलोकवीरा य आहवे कृष्णमुखारविन्दम् ।नेत्रैः पिबन्तो नयनाभिरामं पार्थास्त्रपूताः पदमापुरस्य॥ 20 ॥

tathaiva cānye naralokavīrā ya āhave kṛṣṇamukhāravindam | netraiḥ pibanto nayanābhirāmaṃ pārthāstrapūtāḥ padamāpurasya

स्वयं त्वसाम्यातिशयस्त्र्यधीशः स्वाराज्यलक्ष्म्याऽऽप्तसमस्तकामः ।बलिं हरद्भिश्चिरलोकपालैः किरीटकोट्येडितपादपीठः॥ 21 ॥

svayaṃ tvasāmyātiśayastryadhīśaḥ svārājyalakṣmyā''ptasamastakāmaḥ | baliṃ haradbhiściralokapālaiḥ kirīṭakoṭyeḍitapādapīṭhaḥ

तत्तस्य कैङ्कर्यमलं भृतान्नो विग्लापयत्यङ्ग यदुग्रसेनम् ।तिष्ठन्निषण्णं परमेष्ठिधिष्ण्ये न्यबोधयद्देव निधारयेति॥ 22 ॥

tattasya kaiṅkaryamalaṃ bhṛtānno viglāpayatyaṅga yadugrasenam | tiṣṭhanniṣaṇṇaṃ parameṣṭhidhiṣṇye nyabodhayaddeva nidhārayeti

अहो बकी यं स्तनकालकूटं जिघांसयापाययदप्यसाध्वी ।लेभे गतिं धात्र्युचितां ततोऽन्यं कं वा दयालुं शरणं व्रजेम॥ 23 ॥

aho bakī yaṃ stanakālakūṭaṃ jighāṃsayāpāyayadapyasādhvī | lebhe gatiṃ dhātryucitāṃ tato'nyaṃ kaṃ vā dayāluṃ śaraṇaṃ vrajema

मन्येऽसुरान्भागवतांस्त्र्यधीशे संरम्भमार्गाभिनिविष्टचित्तान् ।ये संयुगेऽचक्षत तार्क्ष्यपुत्र- मंसे सुनाभायुधमापतन्तम्॥ 24 ॥

manye'surānbhāgavatāṃstryadhīśe saṃrambhamārgābhiniviṣṭacittān | ye saṃyuge'cakṣata tārkṣyaputra- maṃse sunābhāyudhamāpatantam

वसुदेवस्य देवक्यां जातो भोजेन्द्रबन्धने ।चिकीर्षुर्भगवानस्याः शमजेनाभियाचितः॥ 25 ॥

vasudevasya devakyāṃ jāto bhojendrabandhane | cikīrṣurbhagavānasyāḥ śamajenābhiyācitaḥ

ततो नन्दव्रजमितः पित्रा कंसाद्विबिभ्यता ।एकादशसमास्तत्र गूढार्चिः सबलोऽवसत्॥ 26 ॥

tato nandavrajamitaḥ pitrā kaṃsādvibibhyatā | ekādaśasamāstatra gūḍhārciḥ sabalo'vasat

परीतो वत्सपैर्वत्सांश्चारयन्व्यहरद्विभुः ।यमुनोपवने कूजद्द्विजसङ्कुलिताङ्घ्रिपे॥ 27 ॥

parīto vatsapairvatsāṃścārayanvyaharadvibhuḥ | yamunopavane kūjaddvijasaṅkulitāṅghripe

कौमारीं दर्शयंश्चेष्टां प्रेक्षणीयां व्रजौकसाम् ।रुदन्निव हसन्मुग्द्धबालसिंहावलोकनः॥ 28 ॥

kaumārīṃ darśayaṃśceṣṭāṃ prekṣaṇīyāṃ vrajaukasām | rudanniva hasanmugddhabālasiṃhāvalokanaḥ

स एव गोधनं लक्ष्म्या निकेतं सितगोवृषम् ।चारयन्ननुगान्गोपान् रणद्वेणुररीरमत्॥ 29 ॥

sa eva godhanaṃ lakṣmyā niketaṃ sitagovṛṣam | cārayannanugāngopān raṇadveṇurarīramat

प्रयुक्तान् भोजराजेन मायिनः कामरूपिणः ।लीलया व्यनुदत्तांस्तान् बालः क्रीडनकानिव॥ 30 ॥

prayuktān bhojarājena māyinaḥ kāmarūpiṇaḥ | līlayā vyanudattāṃstān bālaḥ krīḍanakāniva

विपन्नान्विषपानेन निगृह्य भुजगाधिपम् ।उत्थाप्यापाययद्गावस्तत्तोयं प्रकृतिस्थितम्॥ 31 ॥

vipannānviṣapānena nigṛhya bhujagādhipam | utthāpyāpāyayadgāvastattoyaṃ prakṛtisthitam

अयाजयद्गोसवेन गोपराजं द्विजोत्तमैः ।वित्तस्य चोरुभारस्य चिकीर्षन् सद्व्ययं विभुः॥ 32 ॥

ayājayadgosavena goparājaṃ dvijottamaiḥ | vittasya corubhārasya cikīrṣan sadvyayaṃ vibhuḥ

वर्षतीन्द्रे व्रजः कोपाद्भग्नमानेऽतिविह्वलः ।गोत्रलीलातपत्रेण त्रातो भद्रानुगृह्णता॥ 33 ॥

varṣatīndre vrajaḥ kopādbhagnamāne'tivihvalaḥ | gotralīlātapatreṇa trāto bhadrānugṛhṇatā

शरच्छशिकरैर्मृष्टं मानयन् रजनीमुखम् ।गायन् कलपदं रेमे स्त्रीणां मण्डलमण्डनः॥ 34 ॥

śaracchaśikarairmṛṣṭaṃ mānayan rajanīmukham | gāyan kalapadaṃ reme strīṇāṃ maṇḍalamaṇḍanaḥ

तृतीयस्कन्धे विदुरोद्धवसंवादे द्वितीयोऽध्यायः॥ 2b ॥

tṛtīyaskandhe viduroddhavasaṃvāde dvitīyo'dhyāyaḥ