Skandha 11, Adhyāya 15

जितेन्द्रियस्य युक्तस्य जितश्वासस्य योगिनः ।मयि धारयतश्चेत उपतिष्ठन्ति सिद्धयः॥ 1 ॥

jitendriyasya yuktasya jitaśvāsasya yoginaḥ | mayi dhārayataśceta upatiṣṭhanti siddhayaḥ

कया धारणया का स्वित्कथं वा सिद्धिरच्युत ।कति वा सिद्धयो ब्रूहि योगिनां सिद्धिदो भवान्॥ 2 ॥

kayā dhāraṇayā kā svitkathaṃ vā siddhiracyuta | kati vā siddhayo brūhi yogināṃ siddhido bhavān

सिद्धयोऽष्टादश प्रोक्ता धारणायोगपारगैः ।तासामष्टौ मत्प्रधाना दशैव गुणहेतवः॥ 3 ॥

siddhayo'ṣṭādaśa proktā dhāraṇāyogapāragaiḥ | tāsāmaṣṭau matpradhānā daśaiva guṇahetavaḥ

अणिमा महिमा मूर्तेर्लघिमा प्राप्तिरिन्द्रियैः ।प्राकाम्यं श्रुतदृष्टेषु शक्तिप्रेरणमीशिता॥ 4 ॥

aṇimā mahimā mūrterlaghimā prāptirindriyaiḥ | prākāmyaṃ śrutadṛṣṭeṣu śaktipreraṇamīśitā

गुणेष्वसङ्गो वशिता यत्कामस्तदवस्यति ।एता मे सिद्धयः सौम्य अष्टावौत्पत्तिका मताः॥ 5 ॥

guṇeṣvasaṅgo vaśitā yatkāmastadavasyati | etā me siddhayaḥ saumya aṣṭāvautpattikā matāḥ

अनूर्मिमत्त्वं देहेऽस्मिन् दूरश्रवणदर्शनम् ।मनोजवः कामरूपं परकायप्रवेशनम्॥ 6 ॥

anūrmimattvaṃ dehe'smin dūraśravaṇadarśanam | manojavaḥ kāmarūpaṃ parakāyapraveśanam

स्वच्छन्दमृत्युर्देवानां सहक्रीडानुदर्शनम् ।यथासङ्कल्पसंसिद्धिराज्ञाप्रतिहतागतिः॥ 7 ॥

svacchandamṛtyurdevānāṃ sahakrīḍānudarśanam | yathāsaṅkalpasaṃsiddhirājñāpratihatāgatiḥ

त्रिकालज्ञत्वमद्वन्द्वं परचित्ताद्यभिज्ञता ।अग्न्यर्काम्बुविषादीनां प्रतिष्टम्भोऽपराजयः॥ 8 ॥

trikālajñatvamadvandvaṃ paracittādyabhijñatā | agnyarkāmbuviṣādīnāṃ pratiṣṭambho'parājayaḥ

एताश्चोद्देशतः प्रोक्ता योगधारणसिद्धयः ।यया धारणया या स्याद्यथा वा स्यान्निबोध मे॥ 9 ॥

etāścoddeśataḥ proktā yogadhāraṇasiddhayaḥ | yayā dhāraṇayā yā syādyathā vā syānnibodha me

भूतसूक्ष्मात्मनि मयि तन्मात्रं धारयेन्मनः ।अणिमानमवाप्नोति तन्मात्रोपासको मम॥ 10 ॥

bhūtasūkṣmātmani mayi tanmātraṃ dhārayenmanaḥ | aṇimānamavāpnoti tanmātropāsako mama

महत्यात्मन्मयि परे यथासंस्थं मनो दधत् ।महिमानमवाप्नोति भूतानां च पृथक् पृथक्॥ 11 ॥

mahatyātmanmayi pare yathāsaṃsthaṃ mano dadhat | mahimānamavāpnoti bhūtānāṃ ca pṛthak pṛthak

परमाणुमये चित्तं भूतानां मयि रञ्जयन् ।कालसूक्ष्मार्थतां योगी लघिमानमवाप्नुयात्॥ 12 ॥

paramāṇumaye cittaṃ bhūtānāṃ mayi rañjayan | kālasūkṣmārthatāṃ yogī laghimānamavāpnuyāt

धारयन् मय्यहं तत्त्वे मनो वैकारिकेऽखिलम् ।सर्वेन्द्रियाणामात्मत्वं प्राप्तिं प्राप्नोति मन्मनाः॥ 13 ॥

dhārayan mayyahaṃ tattve mano vaikārike'khilam | sarvendriyāṇāmātmatvaṃ prāptiṃ prāpnoti manmanāḥ

महत्यात्मनि यः सूत्रे धारयेन्मयि मानसम् ।प्राकाम्यं पारमेष्ठ्यं मे विन्दतेऽव्यक्तजन्मनः॥ 14 ॥

mahatyātmani yaḥ sūtre dhārayenmayi mānasam | prākāmyaṃ pārameṣṭhyaṃ me vindate'vyaktajanmanaḥ

विष्णौ त्र्यधीश्वरे चित्तं धारयेत्कालविग्रहे ।स ईशित्वमवाप्नोति क्षेत्रज्ञक्षेत्रचोदनाम्॥ 15 ॥

viṣṇau tryadhīśvare cittaṃ dhārayetkālavigrahe | sa īśitvamavāpnoti kṣetrajñakṣetracodanām

नारायणे तुरीयाख्ये भगवच्छब्दशब्दिते ।मनो मय्यादधद्योगी मद्धर्मा वशितामियात्॥ 16 ॥

nārāyaṇe turīyākhye bhagavacchabdaśabdite | mano mayyādadhadyogī maddharmā vaśitāmiyāt

निर्गुणे ब्रह्मणि मयि धारयन् विशदं मनः ।परमानन्दमाप्नोति यत्र कामोऽवसीयते॥ 17 ॥

nirguṇe brahmaṇi mayi dhārayan viśadaṃ manaḥ | paramānandamāpnoti yatra kāmo'vasīyate

श्वेतद्वीपपतौ चित्तं शुद्धे धर्ममये मयि ।धारयञ्छ्वेततां याति षडूर्मिरहितो नरः॥ 18 ॥

śvetadvīpapatau cittaṃ śuddhe dharmamaye mayi | dhārayañchvetatāṃ yāti ṣaḍūrmirahito naraḥ

मय्याकाशात्मनि प्राणे मनसा घोषमुद्वहन् ।तत्रोपलब्धा भूतानां हंसो वाचः शृणोत्यसौ॥ 19 ॥

mayyākāśātmani prāṇe manasā ghoṣamudvahan | tatropalabdhā bhūtānāṃ haṃso vācaḥ śṛṇotyasau

चक्षुस्त्वष्टरि संयोज्य त्वष्टारमपि चक्षुषि ।मां तत्र मनसा ध्यायन् विश्वं पश्यति सूक्ष्मदृक्॥ 20 ॥

cakṣustvaṣṭari saṃyojya tvaṣṭāramapi cakṣuṣi | māṃ tatra manasā dhyāyan viśvaṃ paśyati sūkṣmadṛk

मनो मयि सुसंयोज्य देहं तदनुवायुना ।मद्धारणानुभावेन तत्रात्मा यत्र वै मनः॥ 21 ॥

mano mayi susaṃyojya dehaṃ tadanuvāyunā | maddhāraṇānubhāvena tatrātmā yatra vai manaḥ

यदा मन उपादाय यद्यद्रूपं बुभूषति ।तत्तद्भवेन्मनोरूपं मद्योगबलमाश्रयः॥ 22 ॥

yadā mana upādāya yadyadrūpaṃ bubhūṣati | tattadbhavenmanorūpaṃ madyogabalamāśrayaḥ

परकायं विशन् सिद्ध आत्मानं तत्र भावयेत् ।पिण्डं हित्वा विशेत्प्राणो वायुभूतः षडङ्घ्रिवत्॥ 23 ॥

parakāyaṃ viśan siddha ātmānaṃ tatra bhāvayet | piṇḍaṃ hitvā viśetprāṇo vāyubhūtaḥ ṣaḍaṅghrivat

पार्ष्ण्याऽऽपीड्य गुदं प्राणं हृदुरःकण्ठमूर्धसु ।आरोप्य ब्रह्मरन्ध्रेण ब्रह्म नीत्वोत्सृजेत्तनुम्॥ 24 ॥

pārṣṇyā''pīḍya gudaṃ prāṇaṃ hṛduraḥkaṇṭhamūrdhasu | āropya brahmarandhreṇa brahma nītvotsṛjettanum

विहरिष्यन् सुराक्रीडे मत्स्थं सत्त्वं विभावयेत् ।विमानेनोपतिष्ठन्ति सत्त्ववृत्तीः सुरस्त्रियः॥ 25 ॥

vihariṣyan surākrīḍe matsthaṃ sattvaṃ vibhāvayet | vimānenopatiṣṭhanti sattvavṛttīḥ surastriyaḥ

यथा सङ्कल्पयेद्बुद्ध्या यदा वा मत्परः पुमान् ।मयि सत्ये मनो युञ्जंस्तथा तत्समुपाश्नुते॥ 26 ॥

yathā saṅkalpayedbuddhyā yadā vā matparaḥ pumān | mayi satye mano yuñjaṃstathā tatsamupāśnute

यो वै मद्भावमापन्न ईशितुर्वशितुः पुमान् ।कुतश्चिन्न विहन्येत तस्य चाज्ञा यथा मम॥ 27 ॥

yo vai madbhāvamāpanna īśiturvaśituḥ pumān | kutaścinna vihanyeta tasya cājñā yathā mama

मद्भक्त्या शुद्धसत्त्वस्य योगिनो धारणाविदः ।तस्य त्रैकालिकी बुद्धिर्जन्ममृत्यूपबृंहिता॥ 28 ॥

madbhaktyā śuddhasattvasya yogino dhāraṇāvidaḥ | tasya traikālikī buddhirjanmamṛtyūpabṛṃhitā

अग्न्यादिभिर्न हन्येत मुनेर्योगमयं वपुः ।मद्योगश्रान्तचित्तस्य यादसामुदकं यथा॥ 29 ॥

agnyādibhirna hanyeta muneryogamayaṃ vapuḥ | madyogaśrāntacittasya yādasāmudakaṃ yathā

मद्विभूतीरभिध्यायन् श्रीवत्सास्त्रविभूषिताः ।ध्वजातपत्रव्यजनैः स भवेदपराजितः॥ 30 ॥

madvibhūtīrabhidhyāyan śrīvatsāstravibhūṣitāḥ | dhvajātapatravyajanaiḥ sa bhavedaparājitaḥ

उपासकस्य मामेवं योगधारणया मुनेः ।सिद्धयः पूर्वकथिता उपतिष्ठन्त्यशेषतः॥ 31 ॥

upāsakasya māmevaṃ yogadhāraṇayā muneḥ | siddhayaḥ pūrvakathitā upatiṣṭhantyaśeṣataḥ

जितेन्द्रियस्य दान्तस्य जितश्वासात्मनो मुनेः ।मद्धारणां धारयतः का सा सिद्धिः सुदुर्लभा॥ 32 ॥

jitendriyasya dāntasya jitaśvāsātmano muneḥ | maddhāraṇāṃ dhārayataḥ kā sā siddhiḥ sudurlabhā

अन्तरायान् वदन्त्येता युञ्जतो योगमुत्तमम् ।मया सम्पद्यमानस्य कालक्षपणहेतवः॥ 33 ॥

antarāyān vadantyetā yuñjato yogamuttamam | mayā sampadyamānasya kālakṣapaṇahetavaḥ

जन्मौषधितपोमन्त्रैर्यावतीरिह सिद्धयः ।योगेनाप्नोति ताः सर्वा नान्यैर्योगगतिं व्रजेत्॥ 34 ॥

janmauṣadhitapomantrairyāvatīriha siddhayaḥ | yogenāpnoti tāḥ sarvā nānyairyogagatiṃ vrajet

सर्वासामपि सिद्धीनां हेतुः पतिरहं प्रभुः ।अहं योगस्य साङ्ख्यस्य धर्मस्य ब्रह्मवादिनाम्॥ 35 ॥

sarvāsāmapi siddhīnāṃ hetuḥ patirahaṃ prabhuḥ | ahaṃ yogasya sāṅkhyasya dharmasya brahmavādinām

अहमात्मान्तरो बाह्योऽनावृतः सर्वदेहिनाम् ।यथा भूतानि भूतेषु बहिरन्तः स्वयं तथा॥ 36 ॥

ahamātmāntaro bāhyo'nāvṛtaḥ sarvadehinām | yathā bhūtāni bhūteṣu bahirantaḥ svayaṃ tathā

संहितायां एकादशस्कन्धे पञ्चदशोऽध्यायः॥ 15b ॥

saṃhitāyāṃ ekādaśaskandhe pañcadaśo'dhyāyaḥ