Skandha 10, Adhyāya 40

नतोऽस्म्यहं त्वाखिलहेतुहेतुं नारायणं पूरुषमाद्यमव्ययम् ।यन्नाभिजातादरविन्दकोशा- द्ब्रह्माऽऽविरासीद्यत एष लोकः॥ 1 ॥

nato'smyahaṃ tvākhilahetuhetuṃ nārāyaṇaṃ pūruṣamādyamavyayam | yannābhijātādaravindakośā- dbrahmā''virāsīdyata eṣa lokaḥ

भूस्तोयमग्निः पवनः खमादि- र्महानजादिर्मन इन्द्रियाणि ।सर्वेन्द्रियार्था विबुधाश्च सर्वे ये हेतवस्ते जगतोऽङ्ग भूताः॥ 2 ॥

bhūstoyamagniḥ pavanaḥ khamādi- rmahānajādirmana indriyāṇi | sarvendriyārthā vibudhāśca sarve ye hetavaste jagato'ṅga bhūtāḥ

नैते स्वरूपं विदुरात्मनस्ते ह्यजादयोऽनात्मतया गृहीताः ।अजोऽनुबद्धः स गुणैरजाया गुणात्परं वेद न ते स्वरूपम्॥ 3 ॥

naite svarūpaṃ vidurātmanaste hyajādayo'nātmatayā gṛhītāḥ | ajo'nubaddhaḥ sa guṇairajāyā guṇātparaṃ veda na te svarūpam

त्वां योगिनो यजन्त्यद्धा महापुरुषमीश्वरम् ।साध्यात्मं साधिभूतं च साधिदैवं च साधवः॥ 4 ॥

tvāṃ yogino yajantyaddhā mahāpuruṣamīśvaram | sādhyātmaṃ sādhibhūtaṃ ca sādhidaivaṃ ca sādhavaḥ

त्रय्या च विद्यया केचित्त्वां वै वैतानिका द्विजाः ।यजन्ते विततैर्यज्ञैर्नानारूपामराख्यया॥ 5 ॥

trayyā ca vidyayā kecittvāṃ vai vaitānikā dvijāḥ | yajante vitatairyajñairnānārūpāmarākhyayā

एके त्वाखिलकर्माणि सन्न्यस्योपशमं गताः ।ज्ञानिनो ज्ञानयज्ञेन यजन्ति ज्ञानविग्रहम्॥ 6 ॥

eke tvākhilakarmāṇi sannyasyopaśamaṃ gatāḥ | jñānino jñānayajñena yajanti jñānavigraham

अन्ये च संस्कृतात्मानो विधिनाभिहितेन ते ।यजन्ति त्वन्मयास्त्वां वै बहुमूर्त्येकमूर्तिकम्॥ 7 ॥

anye ca saṃskṛtātmāno vidhinābhihitena te | yajanti tvanmayāstvāṃ vai bahumūrtyekamūrtikam

त्वामेवान्ये शिवोक्तेन मार्गेण शिवरूपिणम् ।बह्वाचार्यविभेदेन भगवन् समुपासते॥ 8 ॥

tvāmevānye śivoktena mārgeṇa śivarūpiṇam | bahvācāryavibhedena bhagavan samupāsate

सर्व एव यजन्ति त्वां सर्वदेवमयेश्वरम् ।येऽप्यन्यदेवताभक्ता यद्यप्यन्यधियः प्रभो॥ 9 ॥

sarva eva yajanti tvāṃ sarvadevamayeśvaram | ye'pyanyadevatābhaktā yadyapyanyadhiyaḥ prabho

यथाद्रिप्रभवा नद्यः पर्जन्यापूरिताः प्रभो ।विशन्ति सर्वतः सिन्धुं तद्वत्त्वां गतयोऽन्ततः॥ 10 ॥

yathādriprabhavā nadyaḥ parjanyāpūritāḥ prabho | viśanti sarvataḥ sindhuṃ tadvattvāṃ gatayo'ntataḥ

सत्त्वं रजस्तम इति भवतः प्रकृतेर्गुणाः ।तेषु हि प्राकृताः प्रोता आब्रह्मस्थावरादयः॥ 11 ॥

sattvaṃ rajastama iti bhavataḥ prakṛterguṇāḥ | teṣu hi prākṛtāḥ protā ābrahmasthāvarādayaḥ

तुभ्यं नमस्तेऽस्त्वविषक्तदृष्टये सर्वात्मने सर्वधियां च साक्षिणे ।गुणप्रवाहोऽयमविद्यया कृतः प्रवर्तते देवनृतिर्यगात्मसु॥ 12 ॥

tubhyaṃ namaste'stvaviṣaktadṛṣṭaye sarvātmane sarvadhiyāṃ ca sākṣiṇe | guṇapravāho'yamavidyayā kṛtaḥ pravartate devanṛtiryagātmasu

अग्निर्मुखं तेऽवनिरङ्घ्रिरीक्षणं सूर्यो नभो नाभिरथो दिशः श्रुतिः ।द्यौः कं सुरेन्द्रास्तव बाहवोऽर्णवाः कुक्षिर्मरुत्प्राणबलं प्रकल्पितम्॥ 13 ॥

agnirmukhaṃ te'vaniraṅghrirīkṣaṇaṃ sūryo nabho nābhiratho diśaḥ śrutiḥ | dyauḥ kaṃ surendrāstava bāhavo'rṇavāḥ kukṣirmarutprāṇabalaṃ prakalpitam

रोमाणि वृक्षौषधयः शिरोरुहा मेघाः परस्यास्थि नखानि तेऽद्रयः ।निमेषणं रात्र्यहनी प्रजापति- र्मेढ्रस्तु वृष्टिस्तव वीर्यमिष्यते॥ 14 ॥

romāṇi vṛkṣauṣadhayaḥ śiroruhā meghāḥ parasyāsthi nakhāni te'drayaḥ | nimeṣaṇaṃ rātryahanī prajāpati- rmeḍhrastu vṛṣṭistava vīryamiṣyate

त्वय्यव्ययात्मन् पुरुषे प्रकल्पिता लोकाः सपाला बहुजीवसङ्कुलाः ।यथा जले सञ्जिहते जलौकसो- ऽप्युदुम्बरे वा मशका मनोमये॥ 15 ॥

tvayyavyayātman puruṣe prakalpitā lokāḥ sapālā bahujīvasaṅkulāḥ | yathā jale sañjihate jalaukaso- 'pyudumbare vā maśakā manomaye

यानि यानीह रूपाणि क्रीडनार्थं बिभर्षि हि ।तैरामृष्टशुचो लोका मुदा गायन्ति ते यशः॥ 16 ॥

yāni yānīha rūpāṇi krīḍanārthaṃ bibharṣi hi | tairāmṛṣṭaśuco lokā mudā gāyanti te yaśaḥ

नमः कारणमत्स्याय प्रलयाब्धिचराय च ।हयशीर्ष्णे नमस्तुभ्यं मधुकैटभमृत्यवे॥ 17 ॥

namaḥ kāraṇamatsyāya pralayābdhicarāya ca | hayaśīrṣṇe namastubhyaṃ madhukaiṭabhamṛtyave

अकूपाराय बृहते नमो मन्दरधारिणे ।क्षित्युद्धारविहाराय नमः सूकरमूर्तये॥ 18 ॥

akūpārāya bṛhate namo mandaradhāriṇe | kṣityuddhāravihārāya namaḥ sūkaramūrtaye

नमस्तेऽद्भुतसिंहाय साधुलोकभयापह ।वामनाय नमस्तुभ्यं क्रान्तत्रिभुवनाय च॥ 19 ॥

namaste'dbhutasiṃhāya sādhulokabhayāpaha | vāmanāya namastubhyaṃ krāntatribhuvanāya ca

नमो भृगुणां पतये दृप्तक्षत्रवनच्छिदे ।नमस्ते रघुवर्याय रावणान्तकराय च॥ 20 ॥

namo bhṛguṇāṃ pataye dṛptakṣatravanacchide | namaste raghuvaryāya rāvaṇāntakarāya ca

नमस्ते वासुदेवाय नमः सङ्कर्षणाय च ।प्रद्युम्नायानिरुद्धाय सात्त्वतां पतये नमः॥ 21 ॥

namaste vāsudevāya namaḥ saṅkarṣaṇāya ca | pradyumnāyāniruddhāya sāttvatāṃ pataye namaḥ

नमो बुद्धाय शुद्धाय दैत्यदानवमोहिने ।म्लेच्छप्रायक्षत्रहन्त्रे नमस्ते कल्किरूपिणे॥ 22 ॥

namo buddhāya śuddhāya daityadānavamohine | mlecchaprāyakṣatrahantre namaste kalkirūpiṇe

भगवन् जीवलोकोऽयं मोहितस्तव मायया ।अहम्ममेत्यसद्ग्राहो भ्राम्यते कर्मवर्त्मसु॥ 23 ॥

bhagavan jīvaloko'yaṃ mohitastava māyayā | ahammametyasadgrāho bhrāmyate karmavartmasu

अहं चात्माऽऽत्मजागारदारार्थस्वजनादिषु ।भ्रमामि स्वप्नकल्पेषु मूढः सत्यधिया विभो॥ 24 ॥

ahaṃ cātmā''tmajāgāradārārthasvajanādiṣu | bhramāmi svapnakalpeṣu mūḍhaḥ satyadhiyā vibho

अनित्यानात्मदुःखेषु विपर्ययमतिर्ह्यहम् ।द्वन्द्वारामस्तमोविष्टो न जाने त्वात्मनः प्रियम्॥ 25 ॥

anityānātmaduḥkheṣu viparyayamatirhyaham | dvandvārāmastamoviṣṭo na jāne tvātmanaḥ priyam

यथाबुधो जलं हित्वा प्रतिच्छन्नं तदुद्भवैः ।अभ्येति मृगतृष्णां वै तद्वत्त्वाहं पराङ्मुखः॥ 26 ॥

yathābudho jalaṃ hitvā praticchannaṃ tadudbhavaiḥ | abhyeti mṛgatṛṣṇāṃ vai tadvattvāhaṃ parāṅmukhaḥ

नोत्सहेऽहं कृपणधीः कामकर्महतं मनः ।रोद्धुं प्रमाथिभिश्चाक्षैर्ह्रियमाणमितस्ततः॥ 27 ॥

notsahe'haṃ kṛpaṇadhīḥ kāmakarmahataṃ manaḥ | roddhuṃ pramāthibhiścākṣairhriyamāṇamitastataḥ

सोऽहं तवाङ्घ्र्युपगतोऽस्म्यसतां दुरापं तच्चाप्यहं भवदनुग्रह ईश मन्ये ।पुंसो भवेद्यर्हि संसरणापवर्ग- स्त्वय्यब्जनाभ सदुपासनया मतिः स्यात्॥ 28 ॥

so'haṃ tavāṅghryupagato'smyasatāṃ durāpaṃ taccāpyahaṃ bhavadanugraha īśa manye | puṃso bhavedyarhi saṃsaraṇāpavarga- stvayyabjanābha sadupāsanayā matiḥ syāt

नमो विज्ञानमात्राय सर्वप्रत्ययहेतवे ।पुरुषेशप्रधानाय ब्रह्मणेऽनन्तशक्तये॥ 29 ॥

namo vijñānamātrāya sarvapratyayahetave | puruṣeśapradhānāya brahmaṇe'nantaśaktaye

नमस्ते वासुदेवाय सर्वभूतक्षयाय च ।हृषीकेश नमस्तुभ्यं प्रपन्नं पाहि मां प्रभो॥ 30 ॥

namaste vāsudevāya sarvabhūtakṣayāya ca | hṛṣīkeśa namastubhyaṃ prapannaṃ pāhi māṃ prabho

दशमस्कन्धे पूर्वार्धे अक्रूरस्तुतिर्नाम चत्वारिंशोऽध्यायः॥ 40 ॥

daśamaskandhe pūrvārdhe akrūrastutirnāma catvāriṃśo'dhyāyaḥ