Skandha 9, Adhyāya 15

ऐलस्य चोर्वशीगर्भात्षडासन्नात्मजा नृप ।आयुः श्रुतायुः सत्यायू रयोऽथ विजयो जयः॥ 1 ॥

ailasya corvaśīgarbhātṣaḍāsannātmajā nṛpa | āyuḥ śrutāyuḥ satyāyū rayo'tha vijayo jayaḥ

श्रुतायोर्वसुमान् पुत्रः सत्यायोश्च श्रुतञ्जयः ।रयस्य सुत एकश्च जयस्य तनयोऽमितः॥ 2 ॥

śrutāyorvasumān putraḥ satyāyośca śrutañjayaḥ | rayasya suta ekaśca jayasya tanayo'mitaḥ

भीमस्तु विजयस्याथ काञ्चनो होत्रकस्ततः ।तस्य जह्नुः सुतो गङ्गां गण्डूषीकृत्य योऽपिबत् ।जह्नोस्तु पूरुस्तत्पुत्रो बलाकश्चात्मजोऽजकः॥ 3 ॥

bhīmastu vijayasyātha kāñcano hotrakastataḥ | tasya jahnuḥ suto gaṅgāṃ gaṇḍūṣīkṛtya yo'pibat | jahnostu pūrustatputro balākaścātmajo'jakaḥ

ततः कुशः कुशस्यापि कुशाम्बुस्तनयो वसुः ।कुशनाभश्च चत्वारो गाधिरासीत्कुशाम्बुजः॥ 4 ॥

tataḥ kuśaḥ kuśasyāpi kuśāmbustanayo vasuḥ | kuśanābhaśca catvāro gādhirāsītkuśāmbujaḥ

तस्य सत्यवतीं कन्यामृचीकोऽयाचत द्विजः ।वरं विसदृशं मत्वा गाधिर्भार्गवमब्रवीत्॥ 5 ॥

tasya satyavatīṃ kanyāmṛcīko'yācata dvijaḥ | varaṃ visadṛśaṃ matvā gādhirbhārgavamabravīt

एकतः श्यामकर्णानां हयानां चन्द्रवर्चसाम् ।सहस्रं दीयतां शुल्कं कन्यायाः कुशिका वयम्॥ 6 ॥

ekataḥ śyāmakarṇānāṃ hayānāṃ candravarcasām | sahasraṃ dīyatāṃ śulkaṃ kanyāyāḥ kuśikā vayam

इत्युक्तस्तन्मतं ज्ञात्वा गतः स वरुणान्तिकम् ।आनीय दत्त्वा तानश्वानुपयेमे वराननाम्॥ 7 ॥

ityuktastanmataṃ jñātvā gataḥ sa varuṇāntikam | ānīya dattvā tānaśvānupayeme varānanām

स ऋषिः प्रार्थितः पत्न्या श्वश्र्वा चापत्यकाम्यया ।श्रपयित्वोभयैर्मन्त्रैश्चरुं स्नातुं गतो मुनिः॥ 8 ॥

sa ṛṣiḥ prārthitaḥ patnyā śvaśrvā cāpatyakāmyayā | śrapayitvobhayairmantraiścaruṃ snātuṃ gato muniḥ

तावत्सत्यवती मात्रा स्वचरुं याचिता सती ।श्रेष्ठं मत्वा तयायच्छन्मात्रे मातुरदत्स्वयम्॥ 9 ॥

tāvatsatyavatī mātrā svacaruṃ yācitā satī | śreṣṭhaṃ matvā tayāyacchanmātre māturadatsvayam

तद्विज्ञाय मुनिः प्राह पत्नीं कष्टमकारषीः ।घोरो दण्डधरः पुत्रो भ्राता ते ब्रह्मवित्तमः॥ 10 ॥

tadvijñāya muniḥ prāha patnīṃ kaṣṭamakāraṣīḥ | ghoro daṇḍadharaḥ putro bhrātā te brahmavittamaḥ

प्रसादितः सत्यवत्या मैवं भूदिति भार्गवः ।अथ तर्हि भवेत्पौत्रो जमदग्निस्ततोऽभवत्॥ 11 ॥

prasāditaḥ satyavatyā maivaṃ bhūditi bhārgavaḥ | atha tarhi bhavetpautro jamadagnistato'bhavat

सा चाभूत्सुमहत्पुण्या कौशिकी लोकपावनी ।रेणोः सुतां रेणुकां वै जमदग्निरुवाह याम्॥ 12 ॥

sā cābhūtsumahatpuṇyā kauśikī lokapāvanī | reṇoḥ sutāṃ reṇukāṃ vai jamadagniruvāha yām

तस्यां वै भार्गवऋषेः सुता वसुमदादयः ।यवीयान् जज्ञ एतेषां राम इत्यभिविश्रुतः॥ 13 ॥

tasyāṃ vai bhārgavaṛṣeḥ sutā vasumadādayaḥ | yavīyān jajña eteṣāṃ rāma ityabhiviśrutaḥ

यमाहुर्वासुदेवांशं हैहयानां कुलान्तकम् ।त्रिःसप्तकृत्वो य इमां चक्रे निःक्षत्रियां महीम्॥ 14 ॥

yamāhurvāsudevāṃśaṃ haihayānāṃ kulāntakam | triḥsaptakṛtvo ya imāṃ cakre niḥkṣatriyāṃ mahīm

दुष्टं क्षत्रं भुवो भारमब्रह्मण्यमनीनशत् ।रजस्तमोवृतमहन् फल्गुन्यपि कृतेंऽहसि॥ 15 ॥

duṣṭaṃ kṣatraṃ bhuvo bhāramabrahmaṇyamanīnaśat | rajastamovṛtamahan phalgunyapi kṛteṃ'hasi

राजोवाच ।किं तदंहो भगवतो राजन्यैरजितात्मभिः ।कृतं येन कुलं नष्टं क्षत्रियाणामभीक्ष्णशः॥ 16 ॥

rājovāca | kiṃ tadaṃho bhagavato rājanyairajitātmabhiḥ | kṛtaṃ yena kulaṃ naṣṭaṃ kṣatriyāṇāmabhīkṣṇaśaḥ

हैहयानामधिपतिरर्जुनः क्षत्रियर्षभः ।दत्तं नारायणस्यांशमाराध्य परिकर्मभिः॥ 17 ॥

haihayānāmadhipatirarjunaḥ kṣatriyarṣabhaḥ | dattaṃ nārāyaṇasyāṃśamārādhya parikarmabhiḥ

बाहून् दशशतं लेभे दुर्धर्षत्वमरातिषु ।अव्याहतेन्द्रियौजः श्रीतेजोवीर्ययशोबलम्॥ 18 ॥

bāhūn daśaśataṃ lebhe durdharṣatvamarātiṣu | avyāhatendriyaujaḥ śrītejovīryayaśobalam

योगेश्वरत्वमैश्वर्यं गुणा यत्राणिमादयः ।चचाराव्याहतगतिर्लोकेषु पवनो यथा॥ 19 ॥

yogeśvaratvamaiśvaryaṃ guṇā yatrāṇimādayaḥ | cacārāvyāhatagatirlokeṣu pavano yathā

स्त्रीरत्नैरावृतः क्रीडन् रेवाम्भसि मदोत्कटः ।वैजयन्तीं स्रजं बिभ्रद्रुरोध सरितं भुजैः॥ 20 ॥

strīratnairāvṛtaḥ krīḍan revāmbhasi madotkaṭaḥ | vaijayantīṃ srajaṃ bibhradrurodha saritaṃ bhujaiḥ

विप्लावितं स्वशिबिरं प्रतिस्रोतःसरिज्जलैः ।नामृष्यत्तस्य तद्वीर्यं वीरमानी दशाननः॥ 21 ॥

viplāvitaṃ svaśibiraṃ pratisrotaḥsarijjalaiḥ | nāmṛṣyattasya tadvīryaṃ vīramānī daśānanaḥ

गृहीतो लीलया स्त्रीणां समक्षं कृतकिल्बिषः ।माहिष्मत्यां सन्निरुद्धो मुक्तो येन कपिर्यथा॥ 22 ॥

gṛhīto līlayā strīṇāṃ samakṣaṃ kṛtakilbiṣaḥ | māhiṣmatyāṃ sanniruddho mukto yena kapiryathā

स एकदा तु मृगयां विचरन् विपिने वने ।यदृच्छयाऽऽश्रमपदं जमदग्नेरुपाविशत्॥ 23 ॥

sa ekadā tu mṛgayāṃ vicaran vipine vane | yadṛcchayā''śramapadaṃ jamadagnerupāviśat

तस्मै स नरदेवाय मुनिरर्हणमाहरत् ।ससैन्यामात्यवाहाय हविष्मत्या तपोधनः॥ 24 ॥

tasmai sa naradevāya munirarhaṇamāharat | sasainyāmātyavāhāya haviṣmatyā tapodhanaḥ

स वीरस्तत्र तद्दृष्ट्वा आत्मैश्वर्यातिशायनम् ।तन्नाद्रियताग्निहोत्र्यां साभिलाषः स हैहयः॥ 25 ॥

sa vīrastatra taddṛṣṭvā ātmaiśvaryātiśāyanam | tannādriyatāgnihotryāṃ sābhilāṣaḥ sa haihayaḥ

हविर्धानीमृषेर्दर्पान्नरान् हर्तुमचोदयत् ।ते च माहिष्मतीं निन्युः सवत्सां क्रन्दतीं बलात्॥ 26 ॥

havirdhānīmṛṣerdarpānnarān hartumacodayat | te ca māhiṣmatīṃ ninyuḥ savatsāṃ krandatīṃ balāt

अथ राजनि निर्याते राम आश्रम आगतः ।श्रुत्वा तत्तस्य दौरात्म्यं चुक्रोधाहिरिवाहतः॥ 27 ॥

atha rājani niryāte rāma āśrama āgataḥ | śrutvā tattasya daurātmyaṃ cukrodhāhirivāhataḥ

घोरमादाय परशुं सतूणं वर्म कार्मुकम् ।अन्वधावत दुर्मर्षो मृगेन्द्र इव यूथपम्॥ 28 ॥

ghoramādāya paraśuṃ satūṇaṃ varma kārmukam | anvadhāvata durmarṣo mṛgendra iva yūthapam

तमापतन्तं भृगुवर्यमोजसा धनुर्धरं बाणपरश्वधायुधम् ।ऐणेयचर्माम्बरमर्कधामभि- र्युतं जटाभिर्ददृशे पुरीं विशन्॥ 29 ॥

tamāpatantaṃ bhṛguvaryamojasā dhanurdharaṃ bāṇaparaśvadhāyudham | aiṇeyacarmāmbaramarkadhāmabhi- ryutaṃ jaṭābhirdadṛśe purīṃ viśan

अचोदयद्धस्तिरथाश्वपत्तिभि- र्गदासिबाणर्ष्टिशतघ्निशक्तिभिः ।अक्षौहिणीः सप्तदशातिभीषणा- स्ता राम एको भगवानसूदयत्॥ 30 ॥

acodayaddhastirathāśvapattibhi- rgadāsibāṇarṣṭiśataghniśaktibhiḥ | akṣauhiṇīḥ saptadaśātibhīṣaṇā- stā rāma eko bhagavānasūdayat

यतो यतोऽसौ प्रहरत्परश्वधो मनोऽनिलौजाः परचक्रसूदनः ।ततस्ततश्छिन्नभुजोरुकन्धरा निपेतुरुर्व्यां हतसूतवाहनाः॥ 31 ॥

yato yato'sau praharatparaśvadho mano'nilaujāḥ paracakrasūdanaḥ | tatastataśchinnabhujorukandharā nipetururvyāṃ hatasūtavāhanāḥ

दृष्ट्वा स्वसैन्यं रुधिरौघकर्दमे रणाजिरे रामकुठारसायकैः ।विवृक्णचर्मध्वजचापविग्रहं निपातितं हैहय आपतद्रुषा॥ 32 ॥

dṛṣṭvā svasainyaṃ rudhiraughakardame raṇājire rāmakuṭhārasāyakaiḥ | vivṛkṇacarmadhvajacāpavigrahaṃ nipātitaṃ haihaya āpatadruṣā

अथार्जुनः पञ्चशतेषु बाहुभि- र्धनुःषु बाणान् युगपत्स सन्दधे ।रामाय रामोऽस्त्रभृतां समग्रणी- स्तान्येकधन्वेषुभिराच्छिनत्समम्॥ 33 ॥

athārjunaḥ pañcaśateṣu bāhubhi- rdhanuḥṣu bāṇān yugapatsa sandadhe | rāmāya rāmo'strabhṛtāṃ samagraṇī- stānyekadhanveṣubhirācchinatsamam

पुनः स्वहस्तैरचलान् मृधेऽङ्घ्रिपा- नुत्क्षिप्य वेगादभिधावतो युधि ।भुजान् कुठारेण कठोरनेमिना चिच्छेद रामः प्रसभं त्वहेरिव॥ 34 ॥

punaḥ svahastairacalān mṛdhe'ṅghripā- nutkṣipya vegādabhidhāvato yudhi | bhujān kuṭhāreṇa kaṭhoraneminā ciccheda rāmaḥ prasabhaṃ tvaheriva

कृत्तबाहोः शिरस्तस्य गिरेः शृङ्गमिवाहरत् ।हते पितरि तत्पुत्रा अयुतं दुद्रुवुर्भयात्॥ 35 ॥

kṛttabāhoḥ śirastasya gireḥ śṛṅgamivāharat | hate pitari tatputrā ayutaṃ dudruvurbhayāt

अग्निहोत्रीमुपावर्त्य सवत्सां परवीरहा ।समुपेत्याश्रमं पित्रे परिक्लिष्टां समर्पयत्॥ 36 ॥

agnihotrīmupāvartya savatsāṃ paravīrahā | samupetyāśramaṃ pitre parikliṣṭāṃ samarpayat

स्वकर्म तत्कृतं रामः पित्रे भ्रातृभ्य एव च ।वर्णयामास तच्छ्रुत्वा जमदग्निरभाषत॥ 37 ॥

svakarma tatkṛtaṃ rāmaḥ pitre bhrātṛbhya eva ca | varṇayāmāsa tacchrutvā jamadagnirabhāṣata

राम राम महाबाहो भवान् पापमकारषीत् ।अवधीन्नरदेवं यत्सर्वदेवमयं वृथा॥ 38 ॥

rāma rāma mahābāho bhavān pāpamakāraṣīt | avadhīnnaradevaṃ yatsarvadevamayaṃ vṛthā

वयं हि ब्राह्मणास्तात क्षमयार्हणतां गताः ।यया लोकगुरुर्देवः पारमेष्ठ्यमगात्पदम्॥ 39 ॥

vayaṃ hi brāhmaṇāstāta kṣamayārhaṇatāṃ gatāḥ | yayā lokagururdevaḥ pārameṣṭhyamagātpadam

क्षमया रोचते लक्ष्मीर्ब्राह्मी सौरी यथा प्रभा ।क्षमिणामाशु भगवांस्तुष्यते हरिरीश्वरः॥ 40 ॥

kṣamayā rocate lakṣmīrbrāhmī saurī yathā prabhā | kṣamiṇāmāśu bhagavāṃstuṣyate harirīśvaraḥ

राज्ञो मूर्धाभिषिक्तस्य वधो ब्रह्मवधाद्गुरुः ।तीर्थसंसेवया चांहो जह्यङ्गाच्युतचेतनः॥ 41 ॥

rājño mūrdhābhiṣiktasya vadho brahmavadhādguruḥ | tīrthasaṃsevayā cāṃho jahyaṅgācyutacetanaḥ

संहितायां नवमस्कन्धे पञ्चदशोऽध्यायः॥ 15b ॥

saṃhitāyāṃ navamaskandhe pañcadaśo'dhyāyaḥ